Zondag 21/07/2019

'We weten dat we goed bezig zijn'

strips

aan tafel met scenarist tome en tekenaar janry, de adoptievaders van robbedoes

Met het in december verschenen Kleine Robbe-album bewijzen Tome en Janry, de adoptievaders van Robbedoes, dat er met enige creativiteit en durf aan oude stripreeksen gesleuteld mag worden. Ze introduceerden in 1987 Robbedoes' kindertijd in een ondertussen waanzinnig populair geworden gagreeks en lieten jaren eerder al de klassieke held Robbedoes een ware metamorfose ondergaan, zowel inhoudelijk als wat uiterlijk betreft. Een gesprek over die volwassenwording, meester Franquin, Australië, de terugkeer van Zwendel, oudstrijders enneuh... Dikka Titah.

Brussel / Van onze medewerker

Geert De Weyer

Kleine Robbe die een krantenwinkel binnenstapt en op slinkse wijze het blootblad Dikka Titah mee probeert te ritsen. Kleine Robbe die onder de rok van de mooie verkoopster tracht te komen en uiteindelijk tot zijn grote ontsteltenis oog in oog komt te staan met slip en - vooral - inhoud van de stokoude bomma. Kleine Robbe die vol ontzag de plasser van zijn buurjongen in de gaten houdt om vervolgens verward af te druipen...

De cover van het tiende en recentste album Dat begrijp je later wel liegt er niet om. Daarop staat Robbe beteuterd te kijken naar een gigantische augurk die uit zijn rode piccolobroek puilt, terwijl zijn vriendinnetje Suzanne grijnzend en hoopvol naar de twee sappige appelsienen onder haar inderhaast ineengeknutselde bustehouder staart. "Kleine Robbe speelt met de marge", argumenteren de extraverte scenarist Tome en de introverte tekenaar Janry, beiden 45, bijna in koor. "Het is een kind met kinderlijke opvattingen en fantasieën. Daar kunnen we verder ook niets aan doen. Tome zet daarop zijn betoog kracht bij door een vettige en duidelijke grimas op zijn gezicht te toveren. "But we love it", klinkt het nog, smalend.

De oplage van het nieuwste album (in het Nederlands en Frans 550.000 stuks en een vertaling in het Scandinavisch, Portugees, Italiaans, Duits en Spaans - Catalaans en Castiliaans), leert dat de populariteit van 'Kleine Robbe', een gagstrip over de jeugdjaren van de rosse piccolo, anno 2002 verder reikt dan die van de oudere versie. Een nieuw avontuur van die laatste laat namelijk sinds het album Als in een droom uit 1998 op zich wachten en dat album was 'slechts' goed voor 180.000 exemplaren. "Het klinkt misschien erg," argumenteert scenarist Tome, "maar het is net die populariteit die ons ervan weerhoudt snel een volgend Robbedoes-album in elkaar te boksen. Aan een heel verhaal werk je immers langer dan aan gagstrips, die je zo nu en dan kunt publiceren."

Het Belgische duo was naar eigen zeggen al een jaar geleden begonnen aan de nieuwe 'Robbedoes', maar verkoos toch deze 'Kleine Robbe' af te werken. "We hadden al zeven pagina's getekend en het scenario was ook al voorhanden, maar het voelde niet helemaal goed. Dat is zowat het enige wat ik ervan kan zeggen. Ik kan niet dieper ingaan op het waarom. Het enige wat ik je kan zeggen is dat we Zwendel opnieuw zullen opvoeren. Nee, een publicatiedatum kan ik je niet geven. Ik zou het niet eens weten."

Het succesverhaal van beide heren begon toen ze elkaar leerden kennen op de tekenacademie op Sint-Pieters-Woluwe. Na eerst te hebben samengewerkt als assistenten van Turk en De Groot, belanden ze bij Dupuis. Snel mogen beiden op vraag van Charles Dupuis zelf enkele Robbedoes-kortverhalen maken. Dupuis is in zijn nopjes, maar toch duurt het nog lang eer de knoop wordt doorgehakt wie de nieuwe Robbedoes-tekenaars zullen worden. Fournier was nog niet weg, Broca en Cauvin waren nog in de running, de naam Chaland werd genoemd. Eerst wordt er zelfs nog geprobeerd via een wedstrijd jong talent aan te trekken, maar uiteindelijk wordt in 1981 toch gekozen voor het jonge duo, dan net 24. Virus, geïnspireerd op een krantenartikel over onderzoekslaboratoria die op de noord- en zuidpool levensgevaarlijke virussen opslaan, is hun eerste album. Daarna volgen Malle Marilyn, De komeet van de tijd... Goed voor één titel per jaar. De piccolo zat weer in de lift. "Aan niemand van de voorgangers konden wij tippen", relativeert Janry, "we wilden zelfs niet proberen hen te imiteren. We hielden van het werk van Broca, omdat hij andere personages schiep dan Franquin. Chaland bewonderden we dan weer omdat zijn stijl bijna een verering was van de oude stripschool en Franquin; dat was de man die het werkelijke universum van Robbedoes geschapen en verbreed heeft."

Die laatste grootmeester heeft het zijn opvolgers echter niet makkelijk gemaakt. Hij stond personages als Zwendel en het door hem uitgewerkte universum van Rommelgem af, maar besloot andere personages als Guust en - belangrijker - de Marsupilami, weer met zich mee te nemen. "En dat is toch een probleem gebleken," zucht Janry. "In de albumverkoop van Robbedoes en Kwabbernoot is er sprake van een fenomeen. De albums waarin de Marsupilami verschijnt, en zeker die waar het diertje de cover siert, zijn de bestsellers van de hele reeks. Elk jaar worden er van die albums opnieuw zo'n 15.000 Franse exemplaren verkocht. Het nest van de Marsupilami's is de best verkochte. Dat dier heeft dus iets magisch. Als je verboden wordt het nog langer te integreren in je strips... Dat is erg jammer."

Nochtans bracht het duo het er aardig vanaf. Zozeer zelfs dat de albumverkoop met 20 procent de hoogte in schoot en Tome en Janry door vriend en vijand als de ware opvolgers werden beschouwd. "Maar we werden het snel beu steeds weer met Franquin vergeleken te worden. In fanzines en tijdschriften klonk steeds door dat we de beste Robbedoes brachten na Franquin. Toegegeven, dat streelde in het begin nog wel eens ons ego, maar we wilden er wel vanaf. Het werd tijd ons eigen ding te doen."

Janry: "We hadden één opzet: Robbedoes herscheppen naar het beeld dat we van hem als kind hadden, gecombineerd met onze eigen visie. Maar dat kon niet zomaar. Robbedoes had te lang op zijn gat gelegen. Eerst moesten we het vertrouwen van de lezer herwinnen en hen een ouwe getrouwe piccolo aanreiken. Per slot van rekening hadden ze al die jaren moet aanvaarden dat er een leger auteurs aan hun held was beginnen te sleutelen. We hebben dus vijf à zes jaar op een vrij traditionele manier voortgewerkt. Toen bleek dat we zowel het oude publiek heropgevist als een nieuw aangeboord hadden, was de tijd rijp voor veranderingen."

Die kwam er enige tijd later ook. Zowel inhoudelijk als grafisch. Originele camerastandpunten, het piccolo-uniform dat aan de haak wordt gehangen, een modernere uitstraling, een meer swingende lijnvoering en intelligentere thema's als rassendiscriminatie, maffia, de opstand in een Himalaya-staat of de georganiseerde misdaad in Moskou. Geen routineklus, want jaren eerder had het nieuwe adoptieduo nog contractueel moeten vastleggen dat de reeks inhoudelijk niet te agressief mocht veranderen, om jongeren en oude fans niet af te stoten. Kortom, realistische thema's waren uit den boze. Maar tijden veranderen, reageert Tome. "Televisie, media, games... Alles werd realistischer, dus moest er ook iets in de stripscène gebeuren en konden we die paragraaf van het contract niet langer als valabel beschouwen."

Gelukkig dachten de heren uitgevers er ook zo over en kregen beide heren het groene licht voor de ultieme gedaantewisseling, "want anders waren we nu nog strips aan het maken zoals vijftig jaar geleden. Ik vind", stelt Tome, "dat een strip moet evolueren. De geest van Robbedoes mag weliswaar blijven, maar ook hij moet zich aanpassen aan een modernere omgeving. Hij moet groeien. Welke gek loopt er tegenwoordig nog in piccolo-uniform over straat? Wie hangt er in zo'n kledij aan een parachute te bengelen? En je dacht toch niet dat het geloofwaardig overgekomen zou zijn, mochten we Robbedoes in Avontuur in Australië in die outfit de outback in gestuurd hebben?!"

Nog wat: leek Robbedoes eerst nog geslachtsloos, dan brachten Tome en Janry ook daar verandering in. In Luna Fatale uit 1995 heeft Robbedoes na jaren zelf een relatie met een meisje. "Nee, hij is geen maagd meer", grijnst Tome. "Maar weet je, hij is geschapen in een periode waar niemand over seks sprak. Hij reageerde op een kinderlijke manier, keek niet eens om naar vrouwen. Dat was niet meer realistisch, maar we kunnen moeilijk een heel album eraan ophangen. Het moest subtiel geïntegreerd worden. Bovendien fantaseert iedereen wellicht over het privé-leven van Robbedoes. Net om die reden moeten we voorzichtig blijven, en de lezer hun fantasie respecteren." Op de vraag hoever hij nog wil gaan met Robbedoes, antwoordt Tome: "Tot het publiek verveeld raakt. Dat zal wellicht het moment zijn dat we moeten zeggen: 'Oké, het is genoeg geweest, we zijn te ver gegaan.'"

Dat de spin-off 'Kleine Robbe' tegenwoordig op meer aanhang mag rekenen dan de volwassen Robbe (van de eerste 'Kleine Robbe' werden er 20.000 exemplaren op de markt gebracht), zint beide auteurs wel. Tome heeft van de opbrengt zelfs een fraai huisje aan de Australische westkust kunnen optrekken, waar hij zich met zijn gezin enkele maanden per jaar terugtrekt. Beide auteurs hebben zo hun eigen verklaring voor het succes. "We hebben ontdekt dat volwassenen zich meer aangetrokken voelen tot Robbe omdat de grappen stouter zijn en dichter bij hun (voorbije) leefwereld liggen. Er zijn ook heel wat jonge lezers die 'Kleine Robbe' in handen nemen en zich vergapen aan de vaak gedurfde grappen. Die lezers blijven ook trouw naarmate ze ouder worden, en ze zullen later wellicht al wat sneller naar een Robbedoes grijpen."

"Wat ons vooral blij maakt, is dat Kleine Robbe een personage is van onszelf, terwijl Robbedoes decennia oud is en het een product van het verleden. Het wordt moeilijker om zo'n reeks te vertalen naar een nieuw tijdperk en/of een nieuwe generatie lezers. Maar we voelen dat we op de goede weg zitten. Vanaf album nummer één (uit 1990, gdw) hebben we geprobeerd een jongetje te creëren dat misschien niet meteen geliefd zou zijn bij alle ouders, maar in wiens kleren we allemaal wel eens willen kruipen. En dat is ons wel gelukt, denk ik."

Nochtans krijgt Kleine Robbe ook kritiek te slikken. De gagreeks gaat namelijk wat verder dan de klassieke belhamelgrappen en concentreert zich vaak op rondborstige kortgerokte schooljuffrouwen, een dosis naakt en de 'piemelgrappen'(die kwam onder meer terecht tussen een paar hondenkaken, alsook tussen wc-deksel en rand. Die vrije en non-conformistische houding beviel heel wat (oudere) lezers niet. Een Franse krant stopte vanwege het dreigend aantal lezersbrieven met de publicatie. "Het klinkt misschien een beetje belachelijk," reageert Tome, "maar de meeste bladen waarin 'Kleine Robbe' wordt voorgepubliceerd, maken een selectie van de minst controversiële gags. Dat valt misschien onder 'censuur', maar daar kunnen we niets aan verhelpen. Ze kiezen en betalen wat ze willen hebben, dat is hun goed recht."

De nodige ophef ontstond er wel naar aanleiding van een grap over oud-strijders, waarin Robbe en zijn speelkameraadje zich als respectievelijk een Franse en Duitse soldaat hadden verkleed. Een vredesteken van Robbes vriend werd toen ingeschat als een nazi-groet. Heftige lezersbrieven waren het gevolg. Maar zelfs het weekblad Robbedoes schrapte ooit een gag over oud-strijders, nadat oud-strijders hadden laten weten niet akkoord te zijn met de manier waarop Robbes opa met zijn verleden omging. Janry: "Het onderwerp was misschien wat agressief gebracht maar grappig. Nochtans besliste de hoofdredactie ze niet te plaatsen. We hebben daarmee ingestemd, maar er is niemand die ons kan verhinderen die gag in de albumversie te plaatsen. Dat is uiteindelijk ook gebeurd."

Janry: "Wat die sensuele schooljuffrouwen betreft, daarin heb je gelijk. Ze zijn rondborstig en kortgerokt. Daar is echter een goede reden voor: het zijn karikaturen. Kijk, onze dames zien eruit als vrouwen die door kleine kinderen worden gefantaseerd. Als we jong zijn, en we merken een iemand aantrekkelijk op, dat zullen we er snel een karikatuur van maken. Blik terug op je eigen jeugd. Toen we als jonge snaak verliefd waren, zagen we ons lief als beeldschoon. Als we nu op diezelfde persoon terugkijken, vragen we ons meestal af hoe we in godsnaam met zo'n lelijk iemand hebben kunnen... (grijnst) Toch?! Om een lang verhaal kort te maken: Kleine Robbe zit in een idealistische wereld, hij ziet de wereld hoe hij hem wil zien.... En wij ook."

"Maar laten we vooral niet overdrijven", zegt Tome plots assertief. "Vele van die kritieken hebben met momentopnames te maken." De scenarist haalt het Dutroux-tijdperk aan. "Verschrikkelijk moment. Rond die periode hoorde ik zelfs iemand op de radio beweren dat alle Europese seksshops gesloten moesten worden, om ons, mannen, niet in de verleiding te brengen. Bezoekers zouden gegarandeerd iemand verkrachten. (Windt zich op) Komaan, zeg... Er werd ook gereageerd op het feit dat we kinderen in hun bloot gat afdrukten. Het zou vulgair zijn, ongepast. Verdomd, kinderen lopen nu eenmaal vaak in hun blote kont rond! En dan?!"

"Goed, als we toen een gag hadden geschreven over verdwenen kinderen, kon ik die kritiek nog begrijpen, maar mijn God, er waren toen zelfs mensen die met hun gevoelens tegenover hun eigen kinderen in hun maag zaten en ze als gevolg ervan niet meer knuffelden of vastpakten. Nu, kinderen hebben liefde en aandacht nodig, enkel een psychopaat zal die aandacht misbruiken. Het feit dat we de piemel van Kleine Robbe zo vaak in beeld brengen of dat we piemelgrappen maken? Wel, iemand evenwichtig zal daar wellicht geen aanstoot aan nemen. Dat wel doen zegt meer over de commentator. En (met pretoogjes) als ik terugkijk naar mijn jeugd, dan was ik gedurig bezig met het verschil tussen jongens en meisjes. Als fervent striplezer kon ik daar echter in geen enkele strip iets over terugvinden. (Grijnst) Wel, dat hebben we dan hierbij goed gemaakt!"

De albums van Kleine Robbe en Robbedoes worden uitgegeven door Dupuis. Http://dekleinerobbe.kidcomics.com/ is een gloednieuwe site over Kleine Robbe met een kort animatiefilmpje, spelletjes, teksten en gags.

'Wat ons vooral blij maakt, is dat Kleine Robbe een personage is van onszelf, terwijl Robbedoes decennia oud is en een product is van het verleden'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden