Zondag 28/11/2021

'We werken de helft van de tijd gratis'

Besparingen zorgden vorig jaar voor een schok in de cultuursector. Bijna honderd culturele organisaties kregen geen geld bij de laatste structurele subsidieronde 2017-2021. Hoe overleven ze vandaag?

Gestopt

het KIP

Ze hebben er nachten van wakker gelegen, dagen over gepraat, om uiteindelijk tot een heftig besluit te komen: het KIP kapte er na vier jaar mee. Het theatergezelschap rond onder meer Gilles De Schryver, Boris Van Severen en Yahya Terryn is vandaag niet meer. Het directe gevolg van het verlies van hun subsidies, zo'n 345.000 euro. "Bij alle mogelijke scenario's kwamen we tot dezelfde vaststelling: dat we voortaan zelf gratis moesten werken", vertelt Gilles De Schryver, bij het grote publiek bekend van de film Hasta la vista en de serie Code 37. "Dat, euh, was redelijk onhaalbaar."

Het KIP was het resultaat van een fusie tussen Het Geit en Ceremonia. Ook dat speelde mee bij de beslissing om te stoppen. "Als je met pakweg drie van de elf zou doorgaan, was de fusie ook een maat voor niets." Het theatergezelschap kreeg nochtans een artistieke 'voldoende' van de beoordelingscommissie, en een zeer goede score op zakelijk vlak, maar met de besparingen en het kleinere cultuurbudget volstond dat niet meer om werkingssubsidies te krijgen.

Niet eerlijk

Niet eerlijk, vindt De Schryver nog steeds, "want andere voldoendes werden wel opgevist. Vaak vanuit een politieke motivatie. Te hard snoeien in Antwerpse gezelschappen werd electoraal wellicht niet slim bevonden. Onze zalen zaten voor 97 procent vol, en met sommige stukken tourden we de wereld rond. Doodzonde dat onze ambities al na vier jaar in de kiem werden gesmoord. We kregen geen tijd om te groeien."

Ook het argument dat er nu eenmaal moest worden bespaard, gaat niet op. "Het budget voor cultuur is zo beperkt dat je het niet eens ziet liggen op de begroting. Als je echt moet besparen, zal dat niet veel verschil maken. Bovendien onderzocht het Vlaams Theater Instituut dat elke euro die naar cultuur gaat, het dubbele opbrengt."

De Schryver heeft momenteel werk genoeg met zijn productiehuis De Wereldvrede, dat onder meer de film Cargo maakte. Voor anderen bij het KIP was die zoektocht naar een nieuwe job een stuk moeilijker. Als je het De Schryver vraagt, heeft het KIP wel degelijk een leegte achtergelaten. "We maakten soms massavoorstellingen met honderden vrijwilligers, dat zie je nu niet meer. Ook het feit dat ons gezelschap jonge talenten combineerde met ervaren rotten, maakte ons bijzonder en relevant."

Aankloppen bij bedrijven

Platform-K

Stoppen was voor Platform-K, een sociaal-artistiek dansgezelschap in Gent, geen optie. Ook niet toen ze hun 98.000 euro aan subsidies verloren. "We werken met dansers met een beperking, hen konden we niet in de steek laten", zegt leider Koen Deweer. "Ook al omdat het sociaal-artistiek landschap bij die subsidieronde zo hard werd getroffen. Velen verloren geld. Waar konden ze anders nog naartoe?"

Het gezelschap was er kapot van, zegt Deweer, maar tegelijk noemt hij het subsidieverlies ook een wake-upcall. Massale steunbetuigingen en noodvergaderingen brachten geld uit andere hoeken aan: crowdfunding, giften, een Music for Life-inzameling. Daarnaast klopte Deweer aan bij bedrijven, van consultancyfirma's tot boekhoudkantoren. "Sommigen doneren geld, anderen sponsoren in ruil voor bijvoorbeeld vrijkaarten voor voorstellingen. Ik weet dat velen in de cultuursector daar wantrouwig tegenover staan, uit angst dat bedrijven zich dan ook artistiek gaan moeien. In die private fondsenwerving kruipt veel tijd, maar ik heb er nog geen enkele negatieve ervaring mee. Integendeel: het gaat goed met ons."

Hun stuk Monkey Mind tourt door Europa, en in februari gaat nieuwe productie Common Ground in première. Vandaag werkt Platform-K met een budget dat dubbel zo groot is als de werkingssubsidies die het ooit kreeg. Het vond wel overheidssteun bij de stad Gent en het Vlaamse participatiedecreet, omdat het mensen met een beperking klaarstoomt om professionele dansers te worden. "Zonder dat geld zou het erg moeilijk worden. Het subsidieverlies heeft wel iets in beweging gebracht. We staan nu meer op eigen benen, wat anders wellicht niet het geval was geweest. We vertrekken niet vanuit het idee dat de overheid er is om ons te financieren, maar zien haar nu eerder als een van onze partners."

Fouten aanklagen

Toch loopt er nog een procedure bij de Raad van State om de subsidiebeslissing aan te vechten. Een principekwestie, zegt Deweer. Platform-K is volgens hem niet eerlijk beoordeeld. Omdat er amper of geen mensen in de commissie zaten met sociaal-artistieke ervaring, en omdat ze geen kans op een herziening bij een nieuwe commissie kregen. "Het vervolg heeft ons als gezelschap sterker gemaakt, maar dat neemt niet weg dat het onze plicht is om fouten aan te klagen." Al was het maar met het oog op de volgende subsidieronde.

"Daar kijken we al reikhalzend naar uit. Dan ben je vier jaar financieel zeker. Nu is de situatie veel onzekerder, want wat als bedrijven straks stoppen met sponsoring?" Om die reden laten ze verstek laten gaan voor een festival in Argentinië. "We waren uitgenodigd, maar onze dansers hebben continu begeleiding en omkadering nodig. Zoiets kost meer dan we ons op dit moment kunnen veroorloven."

Alles zelf doen

Ecce

Dansgezelschap Action Scenique is Ecce geworden. Met een man minder, wat desillusies armer, maar vol ambitie en goesting. Al hebben Etienne Guilloteau en Claire Croizé, naast zakelijke ook romantische partners, wel lang aan stoppen gedacht. Toen ze hoorden dat ze het de komende jaren zonder hun 233.000 euro aan subsidies moesten stellen, hadden ze net een dochter van bijna een jaar en geen andere inkomsten. Maar evengoed: geen ander diploma dan dat van dansschool Parts. "We wisten gewoon niet wat anders gedaan", zegt Guilloteau. "Maar een paar jaar verdwijnen, daar kom je als gezelschap niet meer van terug. Er speelde ook een emotionele factor mee: als iedereen stopt, hou je een wereld zonder kunst over. Zo'n wereld wilde ik niet voor mijn dochter."

Maar het is wel ploeteren. Geld voor een fulltime boekhouder of productie-medewerker is er niet meer. "Ik en Claire doen nu noodgedwongen alles zelf: de website onderhouden, voorstellingen verkopen aan theaters, promotie, communicatie, fotosessies regelen, de verplaatsingen en overnachtingen regelen voor buitenlandse dansers, facturen opstellen en afhandelen, kostuums wassen en repareren."

Ze hadden de voorbije jaren gelukkig wat opzijgezet. Maar niet genoeg om zelf van rond te komen. "Als we een productie maken, kunnen we onszelf een loon van 2.000 euro netto uitkeren, die andere maanden moeten we stempelen. Gemiddeld komt dat neer op een maandelijks inkomen van elk 1.300 euro netto. Maar als je alle extra dingen optelt die ik in mijn vrije tijd nog verzet, werk ik eigenlijk de helft van de tijd gratis."

Daarom heeft Guilloteau nu een parttime job aanvaard als universitair researcher in Noorwegen. "Het betekent minder tijd voor Ecce, maar het kon niet anders. We zijn het ondertussen gewend om het met weinig te doen, maar de crèche, eten en kledij voor onze dochter zijn natuurlijk wel een must."

Werkdagen zijn nog een stuk langer geworden. Na een volle repetitiedag "en nog wat qualitytime met ons kind" kruipt het duo opnieuw achter de computer. Dat ze nu 113.000 euro aan projectsubsidies hebben gekregen, helpt. "Ook zonder de steun van instellingen als het Concertgebouw Brugge, waar we huisartiesten zijn, hadden we wellicht niet kunnen voortdoen."

Voorstellingen verkopen is ook moeilijker geworden zonder werkingssubsidies. "Onze facturen voor theaters zijn hoger geworden, omdat we ons loon en dat van anderen nu moeten doorrekenen. Anders kwam dat van de subsidies. Het probleem is dat theaters ook moeten besparen."

Hun recentste productie Mer- wordt overal enthousiast ontvangen. Een beetje bitterzoet. "Net op een moment dat we tonen dat we investeringen meer dan waard zijn, stopt de structurele steun. De tweede commissie die ons heeft beoordeeld bij de subsidieaanvragen heeft onze onterechte negatieve score opgetrokken naar een voldoende, meer kon niet omdat ze de eerste commissie naar eigen zeggen wilden respecteren. Toch vielen we uit de boot."

Too big to fail

Andere dansgezelschappen met dezelfde artistieke score (voldoende) maar zelfs een minder goede zakelijke beoordeling, zoals Eastman van Sidi Larbi Cherkaoui en Ultima Vez van Wim Vandekeybus, kregen wel geld. Omdat ze too big to fail waren, zoals sommige critici zeiden? Guilloteau: "Ik wil me niet uitspreken over anderen, ik gun alle gezelschappen hun steun. Maar algemeen ben ik tegen het rankingsysteem van de overheid. En waarom een ranking maken als je die uiteindelijk toch niet respecteert?"

Ze zijn er nog niet uit of ze opnieuw werkingssubsidies zullen aanvragen. "De vorige was een zware mentale klap, maar het zou de zaken wel duizend keer makkelijker maken."

Reorganisatie

Nijdrop

Over het subsidieverlies van Nijdrop in Opwijk is al veel inkt gevloeid. Alleen al omdat populaire muzieknamen als Coely en STUFF. hier al vroeg een podium kregen. Maar de combinatie van muziekclub en jeugdhuis heeft hen bij de beoordeling parten gespeeld, meent coördinator Mike Heyvaert. "Als jeugdhuis organiseerden we ook laagdrempelige activiteiten als karaoke. De commissie kon dat niet goed rijmen met een muziekclub." Hun voldoende van de commissie volstond niet voor structurele steun.

Deels met het oog op de volgende structurele subsidieronde koos Nijdrop voor een radicale omwenteling: jeugdhuis en muziekclub werden gesplitst. Die laatste gaat nu door het leven als Nosta. "Daardoor kwamen we ook in aanmerking voor zo'n 184.000 euro aan projectsubsidies. Maar onze werkingssubsidies bedroegen zo'n 213.000 euro en dat verschil laat zich stevig voelen", zegt Heyvaert. De naam zegt het al zelf: werkingssubsidies laten toe om je werking - je omkadering, personeel, technische en administratieve medewerkers - te betalen, projectsubsidies dekken een project van bepaalde duur. Je kunt er jaarlijks wel nieuwe aanvragen (er zijn drie rondes per jaar), maar "dat zorgt telkens wel voor onzekerheid". Heyvaert: "Plannen op lange termijn, wat onze organisatie eigenlijk dient te doen, is zo goed als onmogelijk. Je kunt moeilijk groepen boeken voor pakweg 2018 als je niet zeker weet of je het geld gaat krijgen om die te betalen."

Nosta probeert zo veel mogelijk eigen inkomsten te genereren uit drankverkoop en verhuur van de lokalen. Maar dat volstaat niet. Er is geknipt in het personeelsbestand. Twee mensen hebben hun opzeg gekregen. Zelf combineert hij nu de functie van artistiek en zakelijk leider. Een combinatie die vaak vloekt. "Artistieke ambities hou ik nu zelf vaak tegen, omdat ik weet dat het financieel niet kan." Hun festival Mist, dat de alternatieve muziekwereld een podium bood, werd geschrapt. Grotere namen worden niet gevraagd omdat de fees toch te hoog liggen voor het ingeperkte programmatiebudget. "We proberen wel hetzelfde aantal optredens te organiseren. Ik zeg wel: proberen. Maar we zijn onze strijdbare houding nooit verloren. Hopelijk loont dat in de volgende subsidieronde."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234