Vrijdag 18/06/2021

'We werden niet begrepen door al die kaaskoppen'

In de bestseller Familieziek beschrijft Adriaan van Dis zijn jeugd, nadat zijn familie vanuit Indonesië terugkeert naar het naoorlogse vaderland. 'Het verhaal van ontwortelde Nederlanders.' Peter van Dongen, de nieuwe Blake en Mortimer-tekenaar, maakte er een strip van.

"Mijn uitgeverij vond het een leuk idee om voor mijn 65ste verjaardag een strip van mijn roman Familieziek te publiceren", begint Adriaan van Dis plagerig. "En kijk, ik ben bijna 71 en hij ligt er al." Peter van Dongen, zowat Europa's langzaamste tekenaar, reageert met een gelaten grijns.

In 2002 sloeg Van Dis' Indische drama Familieziek bij onze noorderburen in als een bom. Goed voor een half miljoen exemplaren. Van Dis rekent erin af met zijn Indische vader, meneer Java, die met het ene been in het verleden en het andere in de psychiatrie staat. Kop van jut is het zoontje. Adriaan van Dis, dus. Toen een dromerig jongetje van pakweg negen jaar. Naamloos in het hele verhaal. Maar toch.

De moeder van de jongen had al drie dochters en ontmoette haar nieuwe man na de Tweede Wereldoorlog bij een post van het Rode Kruis in de voormalige kolonie.

Van Dis: "Mijn halfzusje heeft mijn vader uitgekozen. Iedereen speurde rond 1945 naar vermisten via de Rode Kruis-post, en ze ontmoette er een aardige man met dezelfde voornaam als haar vader die voorstelde mee te zoeken naar familieleden en vrienden. Het resultaat van die zoekactie, ben ik."

Familieziek beschrijft hoe het er na de onafhankelijkheid van Indonesië aan toeging in het repatriantenhuis in Bergen aan Zee.

Van Dis: "Repatriantenhuis... Dat moet ik even uitleggen: dat is een woonst die tijdelijk beschikbaar werd gesteld aan families die in de oude kolonie alles hadden verloren. Ze waren arm, leefden van tweedehandsmeubelen en -kleren die de gemeenschap beschikbaar stelde en ze moesten 70 procent van hun loon afstaan omdat ze zogezegd voor niets woonden. Ja, de Nederlandse bureaucratie was en is zeer wreed en racistisch.

"Mijn verhaal is dat van de ontwortelde Nederlanders die vanuit de Indische kolonie terugkeerden naar Nederland en niet begrepen werden door al die kaaskoppen", vat de Nederlandse schrijver het samen.

Van Dis: "Zij wilden niet luisteren naar mensen die de oorlog en hun land hadden verloren. 'Hoe moeilijk kunnen jullie het gehad hebben?', klonk het. 'In Indonesië scheen de zon toch altijd? Bij honger kon je toch bananen uit de bomen eten?' Dan houd je je mond. Intussen werd in de repatriantenhuizen de toekomst op de schouders van de kinderen gelegd. Bouw in zo'n klimaat maar eens een nieuwe toekomst en status op."

Van Dis' verhaal behoort vooral tot de Nederlandse geschiedenis en bleef in Vlaanderen eerder onder de radar. "Desalniettemin leven we in een tijd waar migranten op drift zijn. Het verleden herhaalt zich alsmaar."

Peter van Dongen (51) werkte tien jaar aan de strip. "Dat had nooit gekund als ik geen affectie had met dit soort familieverhalen", zegt hij. "Bepaalde aspecten tussen Adriaans familie en de mijne zijn bijna inwisselbaar. Onze oma's arriveerden allebei in Nederland met drie dochters. Zowel de man van Adriaans oma, als de man van mijn oma werd onthoofd door de Japanners." Van Dongen zegt met Familieziek een stem te willen geven aan zijn voorouders. Ooit wil hij zijn eigen ervaringen optekenen, over die 'pindachinees' in het Amsterdam van de jaren 70.

"Ik moest Peter niet veel uitleggen", zegt Van Dis, "want hij weet wat ontwortelde mensen zijn. Hij weet dat ze een ander landschap in hun herinneringen hebben. Of zoals wij zeggen: niemand loopt straffeloos onder de palmen."

"Deze strip moet je zien als een verfilming van mijn werk", zegt Van Dis. En wat zegt elke goede regisseur dan? 'Burn the book en maak iets nieuws!' Dat heeft Peter gedaan."

Van Dongen: "Soms neem ik citaten uit het boek, maar op andere momenten breng ik iets nieuws." Volgens Van Dis heeft hij het boek zo verrijkt. "In een bijzin suggereer ik dat mijn vader meer dan belangstelling had voor mijn halfzusje. Peter werkte dat gegeven uit tot bijna een kleine liefdesgeschiedenis. Briljant."

Ontroerd

De verstripping ontroerde Van Dis. "Ik heb mijn fotoalbum aan Peter uitgeleend. Het interieur in de strip werd het interieur uit mijn jeugd. Toen enkele stripplaten op een scherm werden uitvergroot, zag ik het spaarpotje uit mijn jeugd terug. Een detail. Ik zag het 60 jaar geleden voor het laatst. Alles kwam terug. Ik had kunnen janken."

Van Dis weet het als geen ander: Van Dongen is een tergend trage tekenaar. "Alles wat Peter maakt, vergt zoveel tijd, maar is tegelijkertijd zo mooi. Hij maakt boeken voor de betrekkelijke eeuwigheid", vertelt een lyrische Van Dis.

Maar Van Dongen verschoot niet al zijn pijlen op Familieziek. In 2015 trok hij met Teun Berserik, net als hij Klare Lijn-tekenaar, met twee proefpagina's rond Blake en Mortimer naar Dargaud. De inzet: de nieuwe auteurs worden van deze bekende lucratieve reeks... Het lukte. "In oktober 2018 kan je het lezen", glundert de tekenaar.

Dupuis brengt rond die periode een Franse vertaling van zijn strip Rampokan, die speelt aan de vooravond van de koloniale oorlog van Nederland en het onafhankelijke Indonesië in wording. "Dat heb ik te danken aan Blake en Mortimer", relativeert hij. Van Dis haalt de schouders op. "Maakt niet uit hoe dat komt, dat ze je maar snel erkennen als een van de beste tekenaars van de Lage Landen. Zo."

Uit bij Scratch, 128 pagina's. In het Brussels Stripmuseum loopt tot 7 januari een sobere expo met de originelen uit Familieziek.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234