Dinsdag 13/04/2021

Reportage

We wandelen onszelf - en de natuur - te pletter

Loslopende honden waren dit jaar een kleine plaag in veel natuurgebieden. Beeld Tim Dirven
Loslopende honden waren dit jaar een kleine plaag in veel natuurgebieden.Beeld Tim Dirven

We wandelen onszelf – en de natuur – te pletter. Bij het minste zonnestraaltje ontstaat er ergens een processiemars. De bossen en heides snakken naar een beetje rust, maar wie dit jaar stappersbenen ontdekte, snakt vooral naar meer. ‘Waarom deed ik dit niet eerder?’

“Hier lag een dik half jaar geleden nog een mooie, groene grasstrook. Maar je ziet: het maait zichzelf”, lacht boswachter Jean-Pierre Nicaise (61). Het smalle wandelpad dat ons richting de Vinderhoutse bossen voert, is één langgerekt, bruin verkleurd archief van voetsporen geworden. Alsof er in het laagje slijk een reminder geschreven staat: we zijn lang niet de eerste mensen – of honden – die dit domein betreden.

“Het is een speciaal jaar geweest, ongezien eigenlijk”, vertelt Nicaise, al 26 jaar van dienst bij het Agentschap Natuur en Bos (ANB). “Paden zijn dit jaar veel intensiever gebruikt dan anders. Het lijkt wel alsof het aantal wandelaars in onze gebieden even exponentieel stijgt als de curves dat doen.” De Vinderhoutse bossen, in de rand van Gent, zijn dan ook in een mum van tijd platgetreden gebied geworden. In april pas stelden Natuurpunt en Vlaamse Landmaatschappij het ontwikkelingsgebied open voor wandelaars. Dat gebeurde vroeger dan gepland, om de grote drukte in nabijgelegen natuurreservaten zoals Bourgoyen-Ossemeersen te verlichten.

Jean-Pierre Nicaise beleeft een speciaal, maar heftig jaar als boswachter. Beeld Tim Dirven
Jean-Pierre Nicaise beleeft een speciaal, maar heftig jaar als boswachter.Beeld Tim Dirven

Sinds op 18 maart de eerste lockdown van start ging, is wandelen voor veel mensen dan ook een essentiële verplaatsing geworden. Wie op een zonnig weekend richting gebieden zoals het Kluisbos, de Kalmthoutse Heide of het Meerdaalwoud trekt, waant zich weleens op de Boekenbeurs.

Voor Sven Nijs, die al tien jaar Wandelknooppunt.be runt, was de aankondiging van de lockdown de start van een ware rollercoaster. “Van de ene dag op de andere zijn onze bezoekersaantallen als een raket de lucht in geschoten”, vertelt hij. “Ik vind helaas geen tijd meer om zelf te wandelen. De voorbije maanden ben ik zeven op zeven in de weer met ondersteuning.”

In vergelijking met 2019 lokte het platform drie keer zoveel unieke bezoekers, in totaal werden er al 203.968 routes gedownload – in dezelfde periode in 2019 waren dat er 77.520. De app van Wandelknooppunt.be stond tijdens de herfstvakantie zelfs op nummer één te pronken in de ranglijsten van iTunes en Google Play. Ook bij Wandelsport Vlaanderen merken ze: “Onze trainingsschema’s worden massaal gedownload.”

Deze heat map toont voor welke gebieden mensen het vaakst wandelroutes hebben gedownload op Wandelknooppunt. Beeld Wandelknooppunt.be
Deze heat map toont voor welke gebieden mensen het vaakst wandelroutes hebben gedownload op Wandelknooppunt.Beeld Wandelknooppunt.be

Schoeisel

Is die massale trot meer dan een gedwongen keurslijf? Wandelen laat ons nu eenmaal toe om even aan de vier muren te ontsnappen, om sociaal contact te beleven zonder dat er een drone boven het hoofd rond hoeft te zoemen. Het is het weinige escapisme dat ons nog rest.

Boswachter Nicaise ziet ze in de bossen dezer dagen vaak rondslenteren, de gezinnetjes die even uit hun bubbel breken en de natuur als kader gebruiken om even bij te praten. “Als er weer wat meer versoepelingen waren in de zomer, nam die stroom ook wel weer af”, zegt Nicaise. “Je kan het meestal aflezen aan het schoeisel. Als mensen met hun pantoffels in de modder komen ploeteren, zijn het meestal geen blijvers.”

Toch zijn er ook mensen die dit jaar een paar professionele stappers op de kop tikten. “De lockdown heeft mij initieel uit mijn huis geduwd, maar nu kan ik simpelweg niet meer zonder”, vertelt Monique Konings (50) uit Lommel. Iedere zondag trekt ze erop uit voor lange wandelingen, met haar vriendin en de twee bijbehorende hondjes. “Mijn hoofd eventjes leegmaken en al die mooie plekjes in de buurt ontdekken, daar geniet ik zo hard van. Ik vraag me nu vooral af: waarom wandelde ik nooit eerder?”

Ook Vicky Vuegen (43) uit Ham, die voordien met de auto tot aan de voordeur van de buurtwinkel reed, is verslingerd geraakt aan dat gevoel. “Ik word er weer gelukkig van op momenten dat het even zwart ziet. Dan trek ik erop uit in de natuur, meestal voor meer dan 10 kilometer, met niets meer dan wat water en een koek. Mijn internet gaat af, geen whatsappberichten of Facebook-meldingen die mij dan storen. Zalig vind ik dat.”

Slow sport

Laat dat volgens sportsocioloog Jeroen Scheerder (KU Leuven) nu net de kracht van wandelen zijn. “Het is echt een slow sport, een manier om volledig tot rust te komen en te deconnecteren van ons scherm. Die momenten waarop we offline kunnen zijn, worden de laatste jaren steeds schaarser en dus wint wandelen aan belang. Ook de stijgende populariteit van yoga valt daardoor te verklaren. Het is een soort vlucht om tot onszelf te komen.”

De wandeltrend tekent zich al eventjes af. Onderzoek van Scheerder bij lopers en wandelaars toont een duidelijke verschuiving: “Tien jaar geleden was de verhouding binnen die doelgroep: 55 procent lopers, 45 procent wandelaars. In die periode is die verhouding geleidelijk aan omgedraaid.”

De lockdown zet die trend vooral op scherp. In tijden waarin we het weekend elke vrijdagavond inzetten met een nieuw pakket aan verstikkende maatregelen, biedt wandelen ons de kans om enkele kilometers lang zélf het ritme te dicteren. “Daar zit een groot verschil met fietsers en lopers”, stelt Scheerder. De meesten onder hen blijven sporten met een schermpje en laten zich leiden door wattages of hartslag. “Bij wandelaars zie je dat veel minder.”

De ledenaantallen van Wandelsport Vlaanderen surfen voorlopig nog niet mee op de hype. Nieuwkomers wandelen eerst graag “ongebonden”, klinkt het, maar daarom niet alleen. Dat blijkt ook uit het onderzoek van Scheerder: wandelen is in grote mate een ontmoetingssport. “Een prestatieniveau speelt bovendien niet mee, dus je hoeft niet selectief te zijn in je gezelschap. Dat is een extra troef.”

Eerder lijken mensen hun eigen clubjes op WhatsApp te starten, zoals Dirk Van Doorslaer (58): de MDM-stappers, naar de initialen van de drie leden. “We zijn allen alleenstaand, en hebben in maart al snel beslist om een wandelbubbel te vormen. Met twee of drie is toch plezanter dan alleen.”

De ooit groene paden zijn een archief van voetsporen in de Vinderhoutse bossen. Beeld Tim Dirven
De ooit groene paden zijn een archief van voetsporen in de Vinderhoutse bossen.Beeld Tim Dirven

Inbreuken

Elke woensdag stelt iemand van de MDM-stappers een nieuwe wandelroute voor, elke zondag trekken ze erop uit. Een wekelijks hoogtepunt, al zegt Van Doorslaer ook: “Als deze situatie ooit voorbij is, zal ik wellicht ook weer tijd maken voor andere bezigheden.” De natuur en haar beschermers zullen er wellicht niet om malen. De massa wandelaars is een tweesnijdend zwaard. “Het zet druk op de ketel om sneller natuurgebied te gaan realiseren, want de vraag is nu veel groter. Tegelijk zet het ook veel druk op onze natuur”, zegt Nicaise.

Zo stelde het ANB in de periode van 12 maart tot 13 mei 819 milieumisdrijven of -inbreuken vast, waarbij het in meer van de helft van de gevallen bij een aanmaning bleef. In dezelfde periode vorig jaar, geen lockdownperiode dus, waren dat er 354. Vooral loslopende honden en mountainbikers zijn een kleine plaag in veel gebieden. Nicaise begint er nog maar over, of er verschijnt in de verte een hond die van de leiband is. “Sorry, ik weet dat het niet mag”, zegt de man verontschuldigend.

Nicaise klopte de voorbije maanden heel wat overuren door al dat toezicht, vertelt hij een beetje moegetergd. Zo onschuldig zijn al die overtredingen namelijk niet. Zo is er in het gebied van Nicaise al een reekalfje doodgebeten door een loslopende hond. “Er zijn ook al reeën onder een auto beland in de bosrand. De kans is groot dat zo’n ree opgejaagd werd. Alleen al een geurspoor van een hond kan een rustgebied van andere dieren verstoren.”

De impact is vaak niet eens zo tastbaar, stelt Nicaise. Hij wijst naar de rand van het pad, waar een beekje loopt. “Hier komen heel wat vogels fourageren, voedsel verzamelen dus.” Alleen: als er mensen passeren, schrikken de vogels weg. Bij een ware processiemars schiet er dan niet veel tijd meer over. Wandelen die mensen ook nog eens langs de blubber heen, dan kan de vegetatie die klaar zit in die stroken niet naar boven komen. “Heel wat voorjaarsflora is daardoor blijven zitten in de grond.”

“Toch hoop ik dat we met zijn allen zullen blijven wandelen”, vertelt Nicaise, met een zekere fierheid daar aan toevoegend: “Veel mensen ontdekken nu dat ze niet naar het buitenland moeten om van de natuur te genieten. Op een half uur van de Korenmarkt kan je een ree komen spotten.”

Het is een thema dat bij alle nieuwbakken wandeladepten terugkeert: “Door vaker te wandelen, leef ik plots op het ritme van de natuur die mij omgeeft”, zegt Van Doorslaer. “Ik hoor de vogels ontwaken en weer indommelen, ik zie de maïs groeien en geoogst worden en ik besef: het is hier best mooi naast mijn deur.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234