Maandag 25/01/2021

Digitalisering

"We stevenen af op een sensorstaat"

Nederlands architect Rem Koolhaas.Beeld rv

Alert blijven. Van toiletten die meteen je stoelgang analyseren tot deuren die zieke mensen weigeren: de Nederlandse toparchitect Rem Koolhaas ziet het niet graag gebeuren. Niet omdat de vondsten op zich slecht zijn, maar omdat we ons geen vragen stellen bij die evolutie.

In een massaal bijgewoonde lezing in de Brusselse Bozar liet architect Rem Koolhaas zich gisterenavond opvallend kritisch uit over de digitale evolutie in onze huizen en steden. Over de zogenaamde smart houses en smart cities, waar de nadruk meer en meer ligt op technologie die inspeelt op al onze wensen, voorkeuren en noden. Denk aan toiletten die je na elke ontlasting een volledig gezondheidsrapport voorschotelen of 'slimme' glazen die je duidelijk maken wat je aan het drinken bent. "Als we niet oppassen, stevenen we af op een sensorstaat."

Wat Koolhaas vooral stoort is dat we ons als maatschappij geen kritische vragen stellen bij de toenemende digitalisering. Noch over de achterliggende motieven - "winst maken is vaak de motor" - noch over de gevolgen en mogelijke gevaren zoals het verlies van privacy. Als voorbeeld verwijst de architect naar deuren die mensen aan de hand van een biologisch paspoort kunnen screenen, die bijvoorbeeld gezinsleden kunnen herkennen, maar evengoed zieke mensen buiten kunnen houden. "Dat laatste is beangstigend."

In Japan wordt gewerkt aan een slim toilet dat zijn gebruiker herkent en zijn microbiotische data verzamelt.Beeld rv
Het slimme glas Vessyl detecteert hoeveel calorieën u opneemt.Beeld rv

Versaaiing

"Er is een evolutie naar vervlakking, voorspelbaarheid en versaaiing", zegt hij. "We gaan naar een proces dat elke mogelijkheid op iets onvoorspelbaars, avontuur of iets slechts probeert uit te sluiten."

Volgens Koolhaas wordt de focus op verbetering en het besparen van geld gelegd, maar is er tegelijkertijd vaak een kloof tussen de complexe technologie en de onnozele doeleinden waarvoor het gebruikt wordt. Zoals een automaat die middels slimme technologie meldt dat de chocolade op is, terwijl je dat evengoed zelf kan merken.

"Met projecten voor slimme huizen en steden gaat vaak ook een zeer agressieve campagne en retoriek gepaard, die verborgen is onder schattige en leuke icoontjes en presentaties. Een term als 'slimme stad' veroordeelt onze vroegere en huidige blik op de stad ook automatisch als 'dom'."

Of hij dan niet gelooft dat de digitale evolutie ook veel voordelen heeft, zoals energie en water besparen? "Ik ben niet cynisch. Natuurlijk zijn er ook voordelen. We moeten uitdokteren hoe architectuur en digitalisering - twee verschillende werelden met vaak verschillende waarden en verschillende economische modellen - op een goede manier kunnen samenwerken. Maar het gebrek aan kritisch bewustzijn is een probleem. Iemand moet dat signaleren."

Nergens beter dan thuis?

Slimme thermostaat
Nest learning thermostat - Op de markt, 219 euro
Voorgeprogrammeerde thermostaten zijn al lang geen luxe meer, maar wat dacht u van een 'slimme' thermostaat? Dit model van Nest regelt de temperatuur in huis op basis van uw gedrag. Het toestel weet wanneer u thuis bent, als het verbonden wordt met uw smartphone. Bent u niet thuis, dan wordt er niet onnodig gestookt. Nest heeft een week nodig om uw persoonlijke gedrag te voorspellen. Zo kent hij u haast beter dan uw partner.

Bewegende verwarming
MIT local warming - In ontwikkeling
Vergeet even uw thermostaat. Want wat moet u met een verwarmd huis? Als u het zelf maar warm heeft, toch? Nee, Local Warming is geen permanente Dikke Truiendag, maar een in plafond gemonteerd systeem van panelen met infraroodlampen die het - met behulp van spiegels en roterende motoren - plaatselijk verwarmen, daar waar u werkelijk bent. Onderzoekers van het Massachusetts Institute of Technology hebben een prototype van die bewegende verwarming vorig jaar voorgesteld op de architectuurbiënnale in Venetië.

Op uw gezondheid!
Vessyl 'smart glass' - Nog dit voorjaar op de markt, 105 euro
Drinkt u weleens te veel koffie? Dan weet u dat vast ook zonder deze Vessyl. Het slimme glas detecteert de hoeveelheid cafeïne die u opneemt, maar ook het aantal calorieën. Daarnaast maakt het gebruik van het eigen Pryme-systeem, dat met een lampje aanduidt of uw drankje ook bijdraagt aan de hydratatie. Behalve dat uw glas dus oplicht, ontgaat ons het nut. Beschouw die 105 euro dus als een bijdrage aan uw hipstergehalte.

Huisdokter
Smart Toilet - In ontwikkeling
In Japan is de toiletervaring vandaag al hoogtechnologisch, met knopjes die de bril verwarmen, muziek afspelen of uw achterwerk spoelen. Maar het kan nog gekker. Momenteel wordt gewerkt aan een toilet dat zijn gebruiker herkent en zijn microbiotische data verzamelt. Quantified living tot in het kleinste kamertje, dus. De Japanse toiletbouwer Lixil heeft al een prototype klaar dat urinestalen analyseert. Maar binnenkort neemt de wc misschien nog meer taken van uw huisdokter over.

Tegen de vlakte
Smart Caregiver Floor Mat - Op de markt, vanaf 100 euro
Wat als je oude moeder of vader plots valt, er niemand in de buurt is en ook de gsm veel te ver ligt? Het is niet eens zo vergezocht. Sensoren in de vloer moeten bejaarden uit zulke benarde situaties helpen. Detecteren ze een zekere druk, dan gaat er een alarmbel af bij een verzorger of familielid. Bestaat onder de vorm van professionele tegelsensoren, maar ook als eenvoudige matjes-met-sensor.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234