Maandag 29/11/2021

'We staan aan de rand van een generatieoorlog'

Op het Eilandje in Antwerpen ligt, in de schaduw van het MAS, een kleine charmante koffiebar die wordt gerund door vier jonge broers. Binnenstappen in Broer Bretel is een trip naar het verleden. Het behangpapier lijkt uit de jaren zestig te komen, de sofa's en de oude radio uit de jaren vijftig. Door de boxen klinken plaatjes uit vaders platencollectie.

Het is geen toeval dat Herman Konings ons in dit gezellige retronest wil ontmoeten. Revivalisme, of het verleidelijke verleden, is een belangrijk hoofdstuk in zijn boek Sub Rosa. Maar eerst: wat bedoelt hij met de titel?

Herman Konings: "Ik heb tien tendenzen gekoppeld aan vier waarden die onze tijd nu definiëren. ROSA is een acroniem van de eerste letters van de vier waarden die deze tijd volgens mij definiëren: Radicaal, Openhartig, Samenhorig, Aanstekelijk. Bovendien is Sub Rosa een begrip met verschillende betekenissen. Voor juristen betekent het 'geheim'. Maar psychologen verstaan er 'vaag, nog niet gedefinieerd' onder. Daarmee zeg ik dat ik madame Soleil niet ben. Ik weet niet wat er volgend jaar zal gebeuren. Wel kan ik een aantal evoluties schetsen, die duiden en stofferen met voorbeelden en cijfers. Ik verzamel geen anekdotes maar anekdata. Ik leid verhalen af uit cijfermateriaal. Cijfers zeggen erg veel over het menselijk gedrag en omdat de huidige technologie voortdurend monitort waar we mee bezig zijn, is er ook erg veel informatie te vinden."

Onder radicaal plaatst u de tendens 'revivalisme'. Dat we met z'n allen dol zijn op retro is nochtans niets nieuws.

"De revivaltrend gaat niet alleen over de terugkeer van de omaplanten en het succes van vintage, maar vooral over de terugkeer naar de wortel, of de radix. We willen opnieuw naar de oorsprong. De drie globale trends van het laatste decennium zijn globalisering, standaardisering en digitalisering. Hoewel die erg efficiënt zijn en iedereen daarvan profiteert, voelen we ook een zekere ontreddering. We willen toch iets meer diepgang dan die globale eenheidsworst. Het valt bijvoorbeeld op dat jonge mensen vandaag, veel meer dan hun babyboomerouders, kwaliteit zoeken. Ze drinken, om maar een voorbeeld te geven, minder pils en meer gespecialiseerde bieren. En al zijn ze grootgebracht met de wereld aan hun voeten, toch gaan ze op zoek naar het lokale. Omdat ze weten dat je je daarin kunt onderscheiden van elkaar."

Is dat een bewust of een onbewust weten?

"Voor de meesten is het eerder een gevoel dan een besef. En uiteraard is er een vorm van kopieergedrag. Maar trends worden ook opgepikt omdat ze beantwoorden aan een behoefte. De analoge media spelen daar een belangrijke rol in. Jullie zien kleinschalige projecten in hippe grootsteden als Berlijn of Parijs, berichten daar over en dat wekt natuurlijk lokaal belangstelling op wat mensen hier stimuleert."

U merkt ook de negatieve kanten van tendenzen op. De donkere kant van het gezellige revivalisme is bijvoorbeeld dat het een voedingsbodem is voor extreem nationalisme. Dat, de crisis en een niet altijd even goed geïnformeerde emotionele massa die zich graag laat opzwepen, was ooit de broedplaats voor het nazisme.

"Ik kan je niet helemaal ongelijk geven, maar mijn persoonlijkheid laat niet toe de toekomst zo somber te zien. Mijn eigen overlevingsstrategie is die van het zelfbedrog. Je kunt maar beter denken dat het allemaal goed komt, dat leeft gemakkelijker. (lacht)

"Maar ik ben analyst genoeg om te weten dat het niet automatisch goedkomt. Er is inderdaad een voedingsbodem voor een verkeerde afloop, maar daarom hoeft de geschiedenis zich nog niet te herhalen. Onderschat de controlefunctie van de sociale media bijvoorbeeld niet. Of het engagement van de jeugd, want jeugdbewegingen floreren. Niet ondanks, maar dankzij de sociale media, trouwens. Jongeren zijn niet alleen positief ingesteld, ze zoeken ook naar andere manieren om hun punt duidelijk te maken. Niet door online te zeuren, maar door analoge acties. Kijk naar het succes van Music for life, dat toch een voorbeeld van menselijke warmte is. Het is me trouwens een raadsel waarom dit de laatste editie is. Een nieuwe traditie zo snel weer afvoeren lijkt me geen goed idee. Iedereen, kinderen en volwassenen, kijken daar naar uit. Hopelijk wordt de kerstperiode de volgende jaren niet killer.

"Sommige bewegingen hebben ook tijd nodig. Als de boodschap maar genoeg herhaald wordt, kun je verandering bekomen. Negatieve verandering, maar ook positieve. Tien jaar geleden was het antiglobalisme een radicale beweging. Vandaag merk je dat de mainstream zich alsmaar antiglobalistischer gedraagt. Toegegeven, wat je nu ziet is niet zo radicaal, niet zo politiek gedreven. Klasseer het gerust onder consumentisme. Feit is dat het lokale product ooit een politiek thema was, en nu een consumentenbehoefte. Je ziet het in restaurants, en in de supermarkt kopen mensen dessertjes van Belorigine waarin Belgische chocolade werd verwerkt."

In een opvallende voetnoot verklaart u de actuele woede van de indignado's en de occupybeweging. Volgens u zijn de babybusters, de generatie die werd geboren tussen 1965 en 1984, razend omwille van de spilzucht van de babyboomers, geboren tussen 1945 en 1964.

"De woede van de indignado's richt zich inderdaad niet alleen op de politiek, de industrie of het bankwezen. Hoewel er tussen de babyboomers en hun kinderen geen generatiekloof is zoals tussen de generaties van voor 1940, staan we wel op de rand van een generatieoorlog. Omdat die twee generaties erg van elkaar verschillen. De boomers gaan met pensioen op 59 jaar en hebben 2,5 keer zoveel spendeervermogen als de generatie voor hen. Zij sparen dat geld niet voor hun kinderen, maar geven het, zorgeloos als ze zijn, uit. Zo zijn zij nu eenmaal grootgebracht: als consumerende maar ook vervuilende tweeverdieners.

"Ook de busters zijn verwend opgegroeid. Maar eens ze op eigen benen staan, worden ze geconfronteerd met de harde, dure werkelijkheid, die voor een deel het gevolg is van het gedrag van de babyboomers die de wereld naar de kloten hebben geholpen, de ratrace installeerden, de economische druk altijd maar verhoogden. Maar de twintigers en dertigers van vandaag kunnen zich niet de luxe van hun ouders veroorloven. De huizenprijzen zijn de laatste tien jaar verdubbeld, wat niet kan worden gezegd over het loon en het spendeervermogen. Dat begint te knagen bij die jonge generatie. Ze betalen niet alleen de pensioenen van die ouderen, ze weten dat ze zelf niet op een pensioen moeten rekenen.

"Ze zijn bovendien procentueel met meer gescheiden gezinnen en alleenstaanden en moeten zich zwaar in de schulden steken om een huis te kopen. Velen zien zwarte sneeuw. Zij hebben geen 40.000 euro over om in de staatsbon te investeren. Dat, én het onzorgzaam gedrag van die babyboomgeneratie die nu ook nog eens begint te genieten, maakt de babybusters razend. Wat hen natuurlijk extra motiveert om er toch iets aan te doen voor het te laat is."

U gebruikt vaak de term analoog gedrag, waarmee u de mythe doorprikt dat iedereen voortdurend aan een scherm gekluisterd zit. De behoefte om laptops en gsm's uit te zetten en ons fysiek meer onder elkaar te begeven, wordt steeds groter, zegt u.

"Na social networking is de nieuwe trend social notworking. Niet de oude, maar de jonge mensen organiseren fenomenen als de log off afternoon. In plaats van casual friday wil men op vrijdagnamiddag de telefoons en computers uitschakelen en analoog met elkaar communiceren. Men wil samen iets gaan drinken, niet in een hot spot maar in een cold spot waar je niet kunt gestoord worden door de technologie. Om dan om vijf uur, als de dag voorbij is, op Twitter te vertellen hoe leuk het was. Sociale media zijn met andere woorden goed voor epic building, zoals dat heet, om vervolgens de computers thuis te laten en iets leuks te doen met elkaar. Uiteindelijk komt het altijd en overal op hetzelfde neer: de wet van de schaarste. Wat schaars is, wordt waardevol. Of dat nu tijd is, geld, menselijke warmte, verhalen of sociaal contact. Op het moment dat we iets missen, gaan we ernaar op zoek."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234