Donderdag 23/09/2021

'We nemen de jongeren mee naar de diepte'

'De prijzen lijken de afgelopen tijd in één keer op ons dak te vallen, maar al die bevestiging is het resultaat van jarenlang doorwerken.' Noëlla Elpers en Peter Holvoet-Hanssen: een Kaperskoppel dat voluit kiest voor het kunstenaarschap. 'We hebben lang zwarte sneeuw gezien.'

Door Jeroen Versteele

Zij kreeg de Thea Beckmanprijs 2007 en twee weken geleden nog de Boekenleeuw 2008, en ze staat op de shortlist voor de Gouden Uil Jeugdliteratuurprijs voor Dolores!. Dat is haar historische roman over de fictieve dwergnar van prinses Johanna - later zou ze bekend worden als Johanna de Waanzinnige. Hij kreeg de driejaarlijkse Cultuurprijs voor zijn poëziebundel Spinalonga - een "briljante chaos die na enkele lezingen woordenwiskunde blijkt te zijn", aldus het juryrapport. Bovendien is zijn nieuwe bundel zopas verschenen: Navagio (zie bespreking hiernaast).

Peter Holvoet-Hanssen: "We hebben Navagio voorgesteld in Antwerpen met Nonkel Johnnies Wrakhoutband. Jan Robberecht, vroeger een van de beste accordeonisten van Vlaanderen en een goede vriend van ons, speelt daarin mee. Hij heeft zijn elleboog verbrijzeld en kan zijn zware instrument niet meer bedienen zoals het hoort. 'Jan', stelde ik hem voor, 'als we nu eens een wrakhoutband oprichten. Dat past bij mijn gedichten.' We hebben ook Myriam Sels uitgenodigd om de band te vervoegen. Zij is een schitterende trompettiste die het na haar periode bij de Skyblasters niet gemakkelijk heeft gehad, maar zij blaakt weer van vitaliteit. Jan en Myriam spelen behoedzaam de muziek waartoe ze in staat zijn en worden alsmaar beter. Ze vormen een mooie combinatie met deze gammele dichter. Een bootsvrouw en twee wrakken op het podium!"

Waarom bent u een lichamelijk wrak?

Holvoet-Hanssen: "Heel mijn leven heb ik roofbouw gepleegd op mijn lichaam. Twintig jaar heeft mijn poëzie door mijn hoofd gespookt. Zelfs op vakantie aan het strand telde ik lettertjes en bedacht ik structuren. Navagio is het einde van mijn poëziereis. Het is de ultieme monding van alles waar ik tot nu toe mee bezig ben geweest. Mijn vijf dichtbundels verhouden zich tot elkaar als cd's in een verzamelbox. Ze zijn caleidoscopisch maar vormen een geheel. Spinalonga, mijn vorige bundel, eindigde met een verwoestende storm. Navagio is dan weer mijn wrakhoutbundel, een wrakhoutschip dat gedoemd is tot zinken. Maar er wordt gezongen tijdens het zinken. Daarom hebben verscheidene gedichten de vorm van een lied: een muziekdooslied, een schipperslied, een spokenlied, een sing along."

Noëlla, in uw roman Dolores! speelt de zee ook een belangrijke, dramatische rol. Op het einde van het verhaal toont de Noordzee zich van haar meest meedogenloze kant.

Elpers: "Ja, het maritieme virus en de fascinatie voor scheepsrampen heb ik van Peter gekregen (lacht). Schipbreuk was niet zo vreemd ten tijde van Johanna de Waanzinnige. Zo'n vloot onderweg naar Vlaanderen dreef soms af en kwam dan terecht op de zandbanken voor de kust van Engeland."

Holvoet-Hanssen: "De zee geeft en neemt. Het is een metafoor voor leven en dood, voor iets dat goed en kwaad overstijgt. Het enige wat je tegen die dreigende ondergang kunt stellen, is levenslust ondanks alles. Een schip bouwen uit wrakhout, bijvoorbeeld."

Elpers: "Dolores belichaamt de levenslust in mijn boek. Ik ben al lang gefascineerd door de figuur van Johanna de Waanzinnige, de dochter van de katholieke koningen Ferdinand en Isabella. Johanna was gevoelig en intelligent. Ze verzette zich tegen haar ouders toen ze het land wilden zuiveren van de Joden en de Moren. Johanna trouwde met Filips de Schone maar sloeg tilt nadat hij plots stierf, wellicht vermoord door gezanten van haar vader - de twee hadden ruzie over het bewind van Spanje. Ze werd levenslang opgesloten, haar dochter werd van haar weggenomen, ze had geen enkel contact met de buitenwereld en werd slecht behandeld tot ze stierf."

Holvoet-Hanssen: "Johanna is een tragisch personage dat werd vermalen door het tijdsgewricht waarin ze leefde."

Elpers: "Terwijl ik haar levensverhaal beschreef, kreeg ik er maar geen lichtpuntje in. Geen enkel perspectief op geluk. Dus gaf ik haar Dolores, een meisjesdwerg, als nar. En het verhaal begon te lopen als een treintje. Terwijl Johanna als kind al geobsedeerd geraakt door de donkerte, is Dolores in staat om door haar misère heen toch schoonheid te zien. Dat is een belangrijke gave.

"Onlangs gingen we met onze veertienjarige dochter Anna op weekend. Ze hadden zon voorspeld maar het was erwtensoepweer. Peter en ik zaten slechtgehumeurd door het treinraampje te staren, en Anna zei plots: 'Komaan, we gaan naar buiten kijken en net zoals Dolores zoeken naar iets moois.' Dat was echt ongelooflijk. Dat ze dat er uithaalt. Die mentaliteit vormt de kern van het boek. Dolores is in haar missie geslaagd."

Is uw fascinatie voor Johanna de Waanzinnige ondertussen getemperd?

Elpers: "Nee, Dolores! is het eerste deel van een trilogie. Ik ben nu bezig met een boek vanuit het perspectief van Meryem, een kamermeisje van de Spaanse prinses. Het nieuwe boek gaat over hoe Meryem en Johanna reageren op de ramp waarmee Dolores! eindigt. Voor Johanna is dat het begin van haar ongeluk, Meryem geeft er juist betekenis aan."

Ook Navagio gaat over omgaan met de dood, zoals in Het einde van de straat: 'Ook de straat waarin ik speelde liep dood maar vader zit nog/ steeds in een film noir of op die parkbank bij de vijver.'

Elpers: "We komen net uit de periode waarin zowel Peters als mijn ouders overleden zijn. Een goeie vriendin van Het Kapersnest vecht op haar vierenveertigste tegen een agressieve kanker. En de man van mijn beste vriendin is op jonge leeftijd gestorven. We zijn de afgelopen tijd dus veel met de dood geconfronteerd."

Holvoet-Hanssen: "Spinalonga is genoemd naar het vroegere melaatseneiland bij Kreta. We zijn daar op bezoek geweest. Wat bleek? Dat is daar niet alléén kommer en kwel geweest. Tot in 1957 zaten leprozen daar levenslang opgesloten, maar er waren ook cafeetjes. Er was ook een poppentheater en er maakte iemand een krantje. In de meest ellendige omstandigheden zijn er soms mensen die er het beste van willen maken. Mijn nieuwe bundel gaat niet alleen over de dood, het is ook een eerbetoon aan zulke mensen. En aan het leven dat onze individuele levens overstijgt. Wij lossen op in het ruime sop.

"Ik herinner me een van de laatste interviews met Dennis Potter, de geweldige scenarioschrijver van The Singing Detective, waarin hij door het raam keek en zei: 'Dit moment waarop ik naar die boom kijk, heeft voor mij meer eeuwigheidswaarde dan de eeuwigheid zelf, die voor mijn part kan vergaan.' Daar ben ik het volledig mee eens: kwaliteitsvolle nu-momenten creëren vind ik belangrijker dan bezig zijn met verder leven na de dood."

Hoe hebt u elkaar leren kennen?

Holvoet-Hanssen: "Ik was als jongeling getiktakt door piratenfilms. Die zwart-witfilms met Errol Flynn, want Johnny Depp lag nog in de luiers. In de jaren tachtig organiseerde ik als dj vampierenbals en privéfeesten op de Amerikalei in Antwerpen. Mijn huis leek op een donker vrijbuitershol en heette Het Kapersnest onder Scharlaken Dak. Het waren buitenissige party's. De buren aan de overkant van de boulevard belden de politie wegens geluidsoverlast. Ik was geen ongevaarlijk piraatje (lacht). Noëlla kwam eens op bezoek bij mijn bovenbuur. Toen ik haar de trap zag afdalen, was ik op slag verliefd. Na een jaar ben ik erin geslaagd haar te leren kennen. We kregen een relatie, en ze reanimeerde me. Noëlla heeft me leren eten en gewennen aan het zonlicht. Als dank heb ik mijn eerste poëziebundel aan haar geoffreerd, Strombolicchio, waarin ik de poëtische exploraties uit mijn jeugd verzamelde. Uit mezelf had ik eerst niet zo de ambitie om te publiceren."

Elpers: "De naam Het Kapersnest hebben we behouden. Dat is nu de naam van onze samenwerking waarmee we schoolklassen bezoeken. Ik vertel en lees voor, Peter dartelt rond. Hij brengt de verhalen tot leven. Onze optredens hebben niks met piraten te maken, hoor. We passen gewoon wat trucjes toe om die kinderen in onze wereld te lokken."

Holvoet-Hanssen: "We verduisteren het klaslokaal en zetten er kaarsen en schelpen, we zetten muziek op van Gavin Bryars, over het zinken van de Titanic..."

Elpers: "We nemen die jongeren mee naar de diepte. Hoe moeilijk zo'n klas ook kan zijn, ze worden betoverd. Zo brengen we de vonk over."

Holvoet-Hanssen: "We bestoken ze met poëzie. En we merken dat het een formule is die werkt, ook voor de zogenaamd moeilijkere jongeren. Sommige van die kinderen hebben nog nooit een voet in het theater of in de cinema gezet. Maar er zit evenveel verbeelding in hun hoofd als bij wie meer verwend werd door het leven."

Elpers: "Vorige week nog kwam er een jongetje vertellen dat hij ook een boek had geschreven. 'Wat is je naam?', vroeg ik? 'Ik ga die onthouden, want ik hoor zeker nog van jou.' Volgens mij geef je zo iemand dan toch een duwtje."

U bent geen schrijverskoppel dat zich verschanst achter brede bureaus. U bent niet vies van veldwerk?

Elpers: "Ik heb lang als opvoedster gewerkt en als bloemenverkoopster in het hartje van Antwerpen. Er kwamen Joden en Chinezen over de vloer, ik werkte er samen met een Marokkaans meisje. Ik heb geleerd wat Jodenvervolging doet met een volk, tot in de derde generatie. Nu werk ik deeltijds in een bibliotheek. Mijn leven in de stad helpt me een levensvisie te ontwikkelen. In Dolores! geef ik een groot gewicht aan de clash tussen culturen die zich toentertijd in Granada afspeelde. Joden, Moren en christenen leefden er in een polariserende samenleving. Ik laat zien wat er toen gebeurde, zonder al te letterlijk te verwijzen naar de situatie vandaag. Jongeren zijn slim genoeg om zelf de parallellen te trekken."

Holvoet-Hanssen: "Ik wou ooit acteur worden, en ik dacht, hoe kun je nu een dokwerker spelen zonder ooit een pint te hebben gedronken met een dokwerker in een hele gore kroeg? Dus heb ik dat gedaan. Ik heb de donkere kant van Antwerpen geëxploreerd. Mijn vrienden gingen allemaal op café in de cinemabar van Cartoon's, ze stopten waar het voor mij interessant begon te worden. Ik zat in de negerkroegen, waar ze trouwens de beste muziek hadden. Ik heb ook lang in een opvangcentrum voor thuislozen gewerkt. Ik zou boeken kunnen vullen met wat ik heb meegemaakt. Dat doe ik niet, maar mijn zeven levens inspireren me wel bij het schrijven."

Navagio is uw laatste dichtbundel.

Holvoet-Hanssen: "Het einde van mijn roofbouwtijdperk."

Elpers: "We komen in rustiger wateren terecht."

Holvoet-Hanssen: "Nu begin ik met een prozaproject. Moderne sprookjes. Vooralsnog ben ik opgelucht dat ik dit eindpunt gehaald heb. Het ware jammer geweest mocht ik voortijdig bezweken zijn."

Elpers: "Komaan, niet zo dramatisch (lacht). Maar het is waar, door voluit te kiezen voor het schrijverschap hebben we het soms zwaar gehad. Een auto hebben we ook niet en willen we niet. Peter kon werken voor de televisie, maar de overgang naar reality-tv zinde hem niet en hij zou geen tijd meer vrij hebben gehad om met zijn eigen projecten bezig te zijn."

Holvoet-Hanssen: "Ik stond op het punt om een job aan te nemen als ideeënleverancier. Om mensen met ideeënnood te inspireren, en daar nog voor betaald te worden ook. Maar Noëlla zei me: 'Niet doen. Schrijven. We overleven wel.' Het is vrij uitzonderlijk dat je levenspartner zoiets zegt. Daarom noem ik haar ook mijn kaperskapiteine."

Elpers: "Omdat ik weet hoe belangrijk het is om te schrijven. Ik voel die noodzaak zelf ook. Ik had nog liever een arme luis die content is met wat hij doet.

"Nu lijkt het alsof alle prijzen in één klap op ons dak dreigen te vallen, maar we hebben er lang voor gewerkt. Al sinds onze tienerjaren schrijven we. Geen dikke jobaanbieding of prijzenregen die ons daarvan afhoudt. We doen voort, schrijven voort."

Op 9 maart om 17 uur treedt Peter Holvoet-Hanssen op in De Droge Coo te Oostende met Nonkel Johnnies Wrakhoutband en het blazersensemble Quartz (www.vrijstaat-o.be).

www.kapersnest.be

Noëlla Elpers: 'Ja, het maritieme virus en de fascinatie voor scheepsrampen heb ik van Peter gekregen'Peter Holvoet-Hanssen: 'We bestoken de jongeren met poëzie. En we merken dat het een formule is die werkt, ook voor de zogenaamd moeilijkere jongeren'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234