Woensdag 12/05/2021

InterviewJan De Maeseneer

‘We moeten overwegen om de 18- tot 30-jarigen in juni in te enten, zodat zij op vakantie kunnen’

null Beeld © Stefaan Temmerman
Beeld © Stefaan Temmerman

Nu de vaccinaties langzaam maar zeker op toerental komen, duikt er een nieuw probleem op: vaccinnijd. Wie al een prik heeft gekregen, zou meer vrijheden krijgen dan andere – vooral jonge – mensen. Riskeren we straks overal te lande Ter Kamerenbosachtige veldslagen of bestormingen van het parlement, al dan niet aangevoerd door zonderlingen in een berenvel? We vroegen het aan professor emeritus huisartsengeneeskunde en lid van de Taskforce Vaccinatie Jan De Maeseneer, die – geeft hij nog snel mee – in eigen naam spreekt.

Om met het goede nieuws te beginnen: de kritiek uit het begin van de vaccinatiecampagne lijkt wat verstomd.

Jan De Maeseneer: “De motivatie om zich te laten inenten is zeer groot. Kijk maar naar de stormloop op de reservatielijsten. Ik hoor ook uit de vaccinatiecentra dat het goed loopt. Bij zo’n grote operatie zal hier en daar nog weleens iets mislopen, maar dan zijn er de callcenters om dat op te vangen. De teams zijn zeer gemotiveerd, de samenwerking loopt goed.

“Het is een massavaccinatie, maar iedereen wordt op een warme manier bejegend. Dit is een ongelooflijk belangrijk project, omdat het kan bijdragen aan de sociale samenhang. Dat is toch iets waar we de voorbije jaren maatschappelijk en politiek naar op zoek zijn. Daarom is het zo mooi dat het goed loopt en dat de bevolking zo’n positieve instelling heeft. Zeker in Vlaanderen. In Brussel is het blijkbaar wat moeilijker om de mensen te overtuigen, maar globaal gezien is de vaccinatie een zeer verbindend project. Als dat één van de effecten is van deze campagne, hebben we als samenleving toch wel een belangrijke winst geboekt.”

De campagne kan het omgekeerde effect hebben als gevaccineerden straks meer privileges krijgen. Dat kan tot vaccinnijd leiden, die ook nog eens snel kan escaleren, waarschuwen psychologen en sociologen.

“Hans Kluge, de directeur-generaal van de Europese tak van de Wereldgezondheidsorganisatie, zei al dat de vaccinaties ons niet mogen verdelen. Europa werkt aan een vaccinatiebewijs om reizen toe te staan. Landen zullen op basis daarvan bepalen wie ze toegang geven tot hun grondgebied. Dat kun je wellicht niet tegenhouden. Daar is ook een epidemiologische reden voor: elk land was op een bepaald moment wel de beste of slechtste leerling van de klas. Veel beweging tussen landen houdt dus risico’s in.

“Het is wel zeer belangrijk om in eigen land geen tweedeling te creëren tussen gevaccineerden en niet-gevaccineerden. Maar dat betekent niet dat er helemaal geen menselijke contacten mogelijk zijn. Gevaccineerde bejaarden zouden in de bubbel van de kleine familiekring hun kleinkinderen toch moeten kunnen zien, inclusief aanrakingen en knuffels. Het risico is dan zeer klein, want we weten dat de bescherming bij ouderen goed werkt. De laatste weken zijn er in de woon-zorgcentra nauwelijks nog besmettingen en er belanden ook geen bewoners meer in het ziekenhuis. We moeten gewoon goed uitleggen wat kan en wat niet, wat de risico’s zijn, en welke bescherming zinvol is.”

null Beeld © Stefaan Temmerman
Beeld © Stefaan Temmerman

In de brede samenleving ligt dat moeilijker.

(knikt) Een tweedeling waarbij gevaccineerden, in dit geval ouderen, en niet-gevaccineerden tegen elkaar uitgespeeld worden, zou zeer lastig uit te leggen zijn, en ook zeer ongunstig voor de samenleving. We hebben nu al meer dan een jaar onafgebroken solidariteit moeten tonen, en aan jongeren hebben we grote opofferingen gevraagd, waardoor we er al twee keer in geslaagd zijn de curve om te buigen. Ik denk dat de meeste ouderen dat ook wel beseffen en begrijpen dat ze nu niet meteen allerlei sociale massa-activiteiten moeten ontplooien. Wij kunnen best nog wel wachten tot de wereld ook voor onze kinderen en kleinkinderen weer opengaat.

“Ik ben zelf 69: wat is één jaar dan? Ik heb al zoveel mooie dingen mogen doen en zoveel gekregen in mijn leven dat ik dat ene jaar gerust een plaats kan geven. Als je 20 of 25 bent, is dat ene jaar een groot stuk van je leven. Het is een persoonlijk standpunt, maar misschien moeten we overwegen om de groep van pakweg 18 tot 30 jaar in juni te beschermen met een eenmalige injectie van Johnson & Johnson, als dat goed zou blijken te werken. Dan kan die groep bijvoorbeeld toch reizen in de vakantie – iets waarvoor ze duidelijk staan te springen. Voor die jonge mensen, die in een belangrijke en moeilijke fase van het leven zwaar op de proef zijn gesteld, zou dat een zeer sterk signaal zijn. Zo geven we te kennen dat we ten zeerste waarderen wat zij hebben gedaan, en geven we als samenleving iets terug. Je zit dan natuurlijk nog met de groep tussen 30 en 65, maar die zal tegen de zomer ook al in grote mate gevaccineerd zijn – zeker met een eerste prik.

“Wel belangrijk is dat we de teugels niet lossen zolang we op een plateau zitten van drie- à vierduizend nieuwe besmettingen per dag. We hebben begin dit jaar wekenlang rond de 2.300 gezeten en sommigen dachten, ten onrechte, dat het veilig was. De derde golf heeft het tegendeel bewezen. Een cruciale voorwaarde om te praten over welke versoepelingen dan ook, zelfs op familiaal niveau, is dat we het plateau onder de achthonderd krijgen, en de ziekenhuisopnames onder de 75 per dag.”

We weten nog altijd niet of mensen die gevaccineerd zijn het virus kunnen overdragen. Volgens viroloog Johan Neyts houden we daarom de generaties best nog even uit elkaar, worden grootouders maar beter niet meteen weer de vaste kinderoppas, en blijven mondmaskers en afstand houden ook voor gevaccineerden gelden.

“Daar ben ik het mee eens. De kleinkinderen één of twee dagen per week bij de grootouders deponeren, lijkt me nog geen goed idee. Maar af en toe een contact met een knuffel moet toch wel kunnen. Liefst buiten of in een goed geventileerde omgeving. Ik denk dat er ook ruimte moet komen voor mensen die afscheid moeten nemen van familieleden die in de palliatieve fase zitten. Dat zou toch op een menselijke manier moeten kunnen gebeuren.

“Een aantal recente studies lijkt ook aan te geven dat het doorgeven van een besmetting zonder dat men zelf ziek is of symptomen heeft, toch in veel mindere mate gebeurt dan wij oorspronkelijk dachten. Let op, het gaat om voorlopige resultaten. Daarnaast blijft de regel dat je kinderen met koorts of een hoest natuurlijk niet met bejaarden of volwassenen moet samenbrengen, en vice versa.”

IEDEREEN TELT

Dat vaccinatienijd een reëel probleem kan worden, bleek uit de giftige reacties toen Marc Coucke en Guy Verhofstadt – volledig volgens de regels – hun prik kregen. Hoe kunnen we nog meer negatieve animo vermijden?

“Door voor de hele samenleving zeker geen regelingen te treffen waarbij je duidelijk het onderscheid maakt tussen gevaccineerden en niet-gevaccineerden. Aan de internationale regelingen zullen we niet kunnen ontsnappen – daar wordt het wellicht ‘no vaccine, no travel’. Voorts moeten we ervoor zorgen dat de vaccinatiecampagne snelheid maakt. Het gaat stilaan echt vooruit. Op kruissnelheid halen we in Vlaanderen 500.000 vaccinaties per week – daar hoeven we zelfs niet in het weekend voor in te enten.

“We moeten ook goed kijken naar kwetsbare groepen: daklozen en andere mensen die in moeilijke omstandigheden leven. Zij zullen niet tot bij ons komen, wij zullen hen moeten benaderen. Om groepsimmuniteit te bereiken, zijn zij ook nodig. We moeten 70 procent van de bevolking vaccineren, maar daar zijn kinderen bijgerekend. Zolang we die niet kunnen vaccineren, betekent dat dat we 80 procent van de volwassenen moeten inenten. Iedereen telt.”

Landen als Denemarken en Israël, die al veel verder staan, werken met certificaten waarmee gevaccineerden bijvoorbeeld op café, restaurant of naar de bioscoop kunnen. Dat lijkt daar goed te werken.

“Ik zou daar toch voor opletten. Je loopt het risico dat mensen zich uitgesloten voelen, en het zullen helaas weer vooral zij zijn die meestal uitgesloten worden. Er vallen wel tussenoplossingen te bedenken: in restaurants en cafés zou je bijvoorbeeld gevaccineerden binnen kunnen laten zitten, en niet-gevaccineerden buiten, met meer afstand. Zo is het verschil toch al minder groot en hebben mensen het gevoel dat ze er bijhoren.

“Burgers actief bij de besluitvorming betrekken, zou ook een goed idee zijn. Waarom stellen we geen gespreksgroepen samen met mensen van verschillende leeftijden en met verschillende achtergronden, om te bekijken wat ze als acceptabel en verbindend, of net als verdelend ervaren? Daar zouden zeer creatieve voorstellen uit kunnen voortkomen. Zoiets kun je zeer snel organiseren. In het Verenigd Koninkrijk doen ze dat geregeld voor ze concrete beleidsmaatregelen uitwerken, en dat blijkt zeer goed te functioneren. Of je maatregelen van bovenaf oplegt of net in overleg met de burgers neemt, maakt een wereld van verschil – zeker voor jonge mensen.”

SHOPPEN IN MILAAN

Marc Van Ranst vatte het kernachtig samen: ‘De maatschappij op slot doen is één ding. Wat daarna komt, is ambras van hier tot ginder.’

“Er zullen altijd mensen ongelukkig zijn, maar hoe kleiner de scheiding tussen ingeënten en niet-ingeënten, hoe kleiner de kans op ambras.”

De grootste onzekere factor is nu nog de levering van de vaccins. Twee weken geleden liet Johnson & Johnson nog weten dat het 15 miljoen doses moet weggooien na een productiefout in een Amerikaanse fabriek. Heeft dat een invloed op de campagne bij ons?

“In deze fase niet. Wat we ook geleerd hebben, is dat een vaccin maken geen eenvoudige zaak is. Zelfs bij een zeer ervaren bedrijf als Johnson & Johnson kan het mislopen. De skills, het personeel en de infrastructuur die je nodig hebt, worden onderschat. Dat vergeet men weleens.

“Op korte termijn zullen we in ons land niet veel merken van de tegenslag bij Johnson & Johnson, maar wereldwijd zal die zeker een impact hebben. Dat soort accidents de parcours horen er nu eenmaal bij. Net als het ontdekken van bijwerkingen, zoals nu met AstraZeneca. Die kun je niet voorspellen. Het is ook allemaal zeer snel gegaan. Een jaar geleden was er van vaccins nog geen sprake en was de hele wereld nog naar mondmaskers en PCR-tests op zoek.

“We moeten ook eens buiten Europa kijken. Het is een godgeklaagde schande dat in Afrika nog haast niemand is ingeënt. We moeten ons geen illusies maken: we zullen ons op Europees niveau nooit kunnen beschermen als we niet ook Afrika, India en Latijns-Amerika gevaccineerd krijgen.”

We hebben het altijd over het handjevol vaccins dat al toegediend wordt, maar er is nog een honderdtal in ontwikkeling. Zijn er snel nieuwe op komst?

“CureVac (een Duits vaccin, red.) komt er binnenkort aan. Dat werkt net als de vaccins van Pfizer-BioNTech en Moderna met de mRNA-techniek. Daarnaast zijn er ook Sinopharm, Sinovac en Spoetnik (vaccins van Chinese en Russische makelij, red.): die blijken ook niet slecht te werken. Spoetnik was even in beeld in Europa, maar is nu vooral nodig om in Rusland zelf te vaccineren. En China lijkt zijn pijlen vooral op Afrika te richten.”

In het Verenigd Koninkrijk wordt al gesproken over een derde prik, die bescherming moet bieden tegen alle varianten van het virus. Ligt die bij ons al op tafel?

“De grote vraag is hoe het virus zich uiteindelijk zal gedragen. Wordt het zoals het griepvirus, dat vaak muteert en waar we elk jaar een prik tegen geven? Of staan er toch nog varianten op die zo sterk en besmettelijk zijn dat we nieuwe grote golven krijgen? Dat is zeker mogelijk. Als de omstandigheden gunstig zijn voor een nog besmettelijker virus om zich te ontwikkelen, zal dat gebeuren. Het is dan maar de vraag of de vaccins ertegen zullen werken.

“Eén ding is wel zeker: we moeten nu al nadenken over hoe we met het virus gaan samenleven. Hoeveel mobiliteit verdraagt onze planeet? We weten inmiddels dat het virus Europa is binnengekomen door Chinezen die vanuit Wuhan naar Milaan vlogen om er te gaan shoppen. Daarna is het naar de skioorden gesprongen en heeft het zich snel over heel Europa kunnen verspreiden. We moeten ons ook afvragen wat de invloed zal zijn van de klimaatopwarming. Het is duidelijk dat ook die een rol heeft gespeeld bij de ontwikkeling en verspreiding van het virus. Er komt geen post-covidtijd, maar een mét-covidtijd, en daar zullen we ons naar moeten organiseren.

“Op de langere termijn moeten we ons ook afvragen hoeveel mensen deze aardbol aankan, en hoe we de manier waarop we ons gedragen, verplaatsen en met elkaar en andere levende wezens omgaan en samenleven kunnen verzoenen. Grote vragen waar we beter vandaag dan morgen over nadenken.”

© Humo

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234