Donderdag 19/09/2019

'We moeten nu eenmaal niet besparen'

Begrotingsminister Johan Vande Lanotte (SP) valt voor haar schoonheid. Maar aan inspiratie heeft minister van Arbeid Laurette Onkelinx (PS) ook overschot. Haar startbanen zijn nog maar net gelanceerd of ze presenteerde begin mei een erg ambitieus plan voor werktijdverkorting. 'Er is heel wat enthousiasme, het beweegt. Iedere week ligt er wel een fors dossier op tafel waarover we kunnen praten.'

Bart Brinckman en Dirk De Wilde

Op termijn moet haar jongste plan uitzicht bieden op een 35-urenweek. Maar ook de problematiek van de uitgroeibanen voor oudere werknemers of het flexibele tijdkrediet komen aan bod. En de minister heeft sinds haar Rosetta-plan haar lesje geleerd. Voortaan gaat het om een persoonlijke zienswijze. Kritiek is welkom. Maar ondertussen gaat ze ervoor.

Onkelinx: "Het plan richt zich naar de werknemers in de privé. Bij hen bestaat een grote behoefte om werk en vrije tijd beter op elkaar af te stemmen. Ze willen zich goed voelen in hun vel, meer tijd besteden aan familie, cultuur, sport of het burgerschap in het algemeen. Aan de andere kant bevatten heel wat collectieve arbeidsovereenkomsten maatregelen in de richting van werktijdverkorting, weze het nu de vierdagenweek of bijkomende vakantiedagen. Kortom, de interesse is erg groot. Op dit belangrijke maatschappelijke thema wil ik vooruitgang boeken.

"VLD-voorzitter Karel De Gucht heeft gelijk, het is een persoonlijk plan. Maar het is wel een plan dat past in het regeerakkoord. Ik wil nu de dialoog aangaan. Dat heb ik ook binnen de regering verteld. Niet alleen met de werknemers en de werkgevers maar ook met de société civile, het maatschappelijke middenveld. Zo voelde de Ligue des Familles zich aangesproken. Die informele contacten moeten in september uitmonden in conclusies waarmee ik naar de regering kan stappen. Pas dan komen er echte onderhandelingen en wordt de enveloppe bepaald."

Volgens De Gucht gaat het regeerakkoord uit van de stelling dat de loonlasten niet omhoog kunnen. Een 35-urenweek zonder loonverlies is wel extra loonlast.

"Laat me eerst de puntjes op de i zetten. Die 35-urenweek is slechts een doelstelling op termijn. In geen geval denk ik aan een lineaire maatregel. Dat komt helemaal niet tegemoet aan de Belgische realiteit. Bovendien is het ook geen verzuchting van de sociale partners. Kijk, een aantal ministers wil de wet op de competitiviteit behouden (de wet die de loonnorm invoert, BBR / DDW), zelf ben ik bereid om erover te praten. Ook bij de komende onderhandelingen over het interprofessionele akkoord wordt die norm ter discussie gesteld, samen met de vraag naar de inrichting van de arbeidstijd. In elk geval kunnen we in het kader van de verlaging van de loonkosten praten over een kortere arbeidstijd.

"Als het gaat om mijn voorstel tot veralgemening van de 38-urenweek, moeten we uitgaan van de realiteit. Tijdens het vorige professionele akkoord, dat de arbeidstijd van 40 naar 39 uur bracht, werd de 38-urige werkweek al aangekaart. Cijfers van mijn administratie tonen aan dat tegen 1 mei volgend jaar nog maar 3 procent van de werknemers 39 uur per week werken. Heel wat werknemers zitten al onder de 38 uren, 10 procent werkt nog maar 36 uur. Maar er zijn nu eenmaal werknemers in zwakkere sectoren die daarvan niet kunnen profiteren. Om de lat tussen de werknemers gelijk te leggen, moet de overheid tussenbeide komen."

Maakt De Gucht er dan een karikatuur van?

"Ik hoop op een vruchtbare dialoog. Ik ga dus niet beweren dat de stellingen van anderen simplistisch zijn. Ik eis evenwel dat alle regeringspartners, inclusief mijn eigen partij, respect opbrengen voor het volledige regeerakkoord. Dat is evenwichtig, met punten waarover de ene soms enthousiaster is dan de andere."

Critici zeggen dat het geld voor arbeidstijdverkorting beter wordt uitgegeven aan vorming. Met de huidige krapte op de arbeidsmarkt kan het werk niet worden herverdeeld.

"Ja en neen. Bekijk de cijfers van het planbureau. De werkloosheidscijfers dalen, toch blijven nog heel wat mensen zonder werk. Een van de belangrijkste problemen is de activiteitsgraad van ouderen. In België gaat het om 262.000 ouderen die niet meer actief zijn. Daarom de waarschuwing van het planbureau: er zijn goede economische vooruitzichten, er zal een vraag zijn naar arbeidskrachten: zorg bijgevolg voor een aanbod.

"Bij de jongeren zijn er niet al te veel problemen, in de categorie tot vijftig jaar zitten we boven het Europese gemiddelde. Maar voor de groep daarboven doen we het qua activiteitsgraad echt niet goed (België bengelt hier helemaal achteraan, BBR / DDW). Met uitgroeibanen willen we een eerste oplossing bieden. Het non-profitakkoord was hier al een voorzet, tot eenieders grote tevredenheid. Binnenkort lanceer ik bovendien een speciaal plan voor de oudere werknemers, al houd ik niet zo van die benaming. Een werknemer van 50 jaar kan je bezwaarlijk oud noemen.

"Dat plan behelst vier krachtlijnen: de inrichting van de arbeidstijd, vorming, de verlaging van de loonlasten voor de aanwerving van oudere werknemers en een discussie met de sociale partners over de huidige systemen van prepensioen, brugpensioen en zo meer. Ik wil niet raken aan de individuele rechten op prepensioen, maar ik wil toch eens nagaan om alles momenteel goed werkt. Ik moet daarover nog overleggen met premier Verhofstadt en met minister van Sociale Zaken Frank Vandenbroucke. Ook zal er informeel overleg zijn met de sociale partners. Wellicht lanceer ik dit plan bij het begin van het nieuwe politieke jaar."

Is bijkomende vorming niet even noodzakelijk om de krapte aan te pakken?

"Inderdaad, daarvan hoef je mij niet te overtuigen. Heel wat oudere werknemers zijn niet mee met de nieuwe technologieën of kennen de jongste praktijken in het bedrijfsleven niet meer. Iedereen draagt hier een verantwoordelijkheid. Niet alleen de verschillende overheden, ook bedrijven moeten hun steentje bijdragen. De plaats van de oudere werknemers zal een belangrijk onderwerp worden tijdens de komende interprofessionele onderhandelingen.

"Neem de startbanen: dat was niet alleen een kwestie van jongeren aan het werk zetten, ze zijn ook een brug tussen de school en het bedrijfsleven. Het is complementair aan hun schoolopleiding, het geeft de jongeren bedrijfservaring."

In Vlaanderen wordt er dezer dagen gebakkeleid over een belastingverlaging. Waar staat de PS in dit dossier?

"Oh, maar de discussie woedt evengoed in Wallonië. De beleidsverklaring van premier Verhofstadt (voorzien voor 17 oktober, dus na de gemeenteraadsverkiezingen, BBR / DDW) zal hier uitsluitsel bieden. In Vlaanderen loopt de discussie erg concreet. 12.000 frank per persoon, zegt SP-voorzitter Patrick Janssens. En natuurlijk, voor mensen die weinig verdienen is dat een groot bedrag. De Gucht praat dan weer over percentages. Wij willen op thema's tussenbeide komen.

"Het is essentieel dat de fiscale hervorming in de eerste plaats ten goede komt aan degenen die het zwaarst onder de crisis hebben geleden, kortom de werknemers. Ook moet de hervorming de werkgelegenheid, het mobiliteitsvraagstuk of de grotestedenproblematiek vooruit helpen. Voorts willen we een meer gelijkwaardige fiscale behandeling tussen gehuwden en samenwoners bijvoorbeeld. Voor ons kan het geen kwestie zijn van de marges gewoon maar uit te delen. We willen met deze hervorming een aantal maatschappelijke problemen aanpakken."

Uw 1 mei-toespraak meldde ook een belasting op speculatiemeerwaarden.

"Daarover moeten we in ieder geval een discussie hebben. Ik moet toegeven dat het regeerakkoord hier niet zo veel te bieden heeft. Dat is geen reden om het terzijde te schuiven. Financiënminister Didier Reynders zal in het najaar met voorstellen komen. Die zullen net zoals het veiligheidsplan van justitieminister Marc Verwilghen of mijn plan persoonlijk zijn. Wij zullen vervolgens onze pijnpunten aanbrengen. Zo gaat dat eenmaal."

Bent u opgetogen over het Zilverfonds van begrotingsminister Johan Vande Lanotte?

"Het voorstel is erg interessant. Het is natuurlijk een antwoord op de vergrijzing. Tussen 2010 en 2030 zullen we 800.000 gepensioneerden meer tellen. Zoiets vergt denkwerk op lange termijn. Bovendien worden pensioen en welzijn aan elkaar gekoppeld. Dat gebeurt nu nog niet automatisch. Het maakt het ook mogelijk om de staatsschuld te verminderen doordat het fonds gespijsd wordt met overheidsobligaties. Ten slotte is het gekoppeld aan de sociale zekerheid. Het gaat niet om een geïndividualiseerd maar om een collectief systeem. Het lijkt ons een positief voorstel maar we zullen erover praten. Want je moet je afvragen of deze formule wel nodig is, tenslotte gaat het om een uitbouw van een kapitalisatiesysteem. Vervolgens moeten we bepalen hoeveel geld we erin stoppen."

De Gucht pleit voor een individueel systeem bij privé-verzekeraars.

"Dat is totaal onaanvaardbaar. Dat staat niet in het regeerakkoord. Het strookt ook niet met onze kijk op solidariteit."

Uiteindelijk bent u het eens geraakt over de hervorming van de administratie.

"Dat was niet makkelijk, maar we hebben een akkoord. Ik verdedig dat akkoord. Mijn administratie, en minister van Ambtenarenzaken Luc Van den Bossche weet dit nog niet, gaat zich tot proefproject omturnen. We gaan zelf het voorbeeld geven, zonder de volksraadpleging af te wachten. Ook secretaris-generaal Jadot (een PS'er, BBR / DDW) doet mee.

"In het begin had ik het moeilijk. Je kan gerechtvaardigde kritiek hebben op de politisering van de administratie, maar het voorstel om de top om de vier jaar samen met de regering te vervangen ging me te ver te gaan. De administratie moet in tegenstelling tot de politiek een meer continue rol spelen. Dus sprongen we van vier jaar naar zes jaar voor de termijn van een topmandaat. Bovendien had ik het moeilijk met de invoeging van het plan. Je vertrekt niet van niets. Dus moet het geleidelijk gaan.

"Ik hoop dat de volksraadpleging iets oplevert. Goed, de grootste concurrent wordt Euro 2000. Misschien moeten we tijdens de rust van de wedstrijden in de stadions de boodschap projecteren: 'vergeet uw formulier niet terug te sturen'. Maar aan de andere kant, met zo'n investering moet je het serieus aanpakken."

Is dit het geheim van deze regering? De mentaliteit van: you win some and you lose some.

"Ik zie in ieder geval vooruitgang in verschillende dossiers. Soms is het moeilijk. Neem werkgelegenheid. Daar zijn de meningsverschillen erg groot. Daar moeten we op zoek naar een consensus. Op andere terreinen is het dan weer makkelijker."

Waar zit juist het grote verschil met de vorige regering?

"Er is een fundamenteel verschil tussen een soberheidsbeleid en een beleid met wat ruimte. Ook de personen zijn anders, Jean-Luc Dehaene heeft een ander profiel dan Guy Verhofstadt. En we kunnen op zijn minst stellen dat de langue de bois, het onderhuidse taalgebruik, achterwege blijft. Iedereen zegt vrank zijn mening. Meteen zie je waar de verschillen liggen. En er blijven aanhoudende meningsverschillen. Maar ik vind dat niet gênant zodra iedereen zich eensgezind achter een regeringsbeslissing zet. Er is heel wat enthousiasme, het beweegt. Iedere week ligt er wel een dossier op tafel waarover we kunnen praten. De bevolking kan bovendien de discussies volgen."

Volgens gewezen CVP-begrotingsminister Herman Van Rompuy ligt deze regering aan diggelen zodra er moet worden bespaard.

"Waarom zegt hij dat nu weer? Ach, tussen de CVP en de PS waren er enorme meningsverschillen. Toch zijn we erin geslaagd om bijzonder zwaar te besparen. Dat waren geen habbekratsen. Maar goed, deze regering moet nu eenmaal niet besparen. Het ziet er bovendien niet naar uit dat we snel in zo'n situatie zullen terechtkomen. Nieuwe partners, nieuwe situaties... Het is wat makkelijk om te zeggen dat het ons niet zou lukken. Het is gewoon anders. En we gooien het geld heus niet over de balk. Zo wil de begrotingsminister volgens het stabiliteitspact verderwerken. In 2001 zal de begroting sluiten, misschien al op het einde van dit jaar. Vanaf 2002 komt er een overschot.

"Je kan niet zo maar zeggen wie nu juist tegenover wie staat in deze regering. In het dossier van de werktijdverkorting staan socialisten en groenen dicht bij elkaar. Maar op het vlak van veiligheid zoekt de SP dan weer het gezelschap van de liberalen. Het wisselt voortdurend. Het verandert van dossier tot dossier. En dat maakt het allemaal zo interessant."

'Wij willen met de fiscale hervorming een aantal maatschappelijke problemen aanpakken'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234