Vrijdag 18/10/2019

De Wending

“We moeten het beste uit onszelf halen. Wat dat betreft ben ik het eens met Dries Van Langenhove”

Alexandra Smarandescu. Beeld Tine Schoemaker

De Vlaamse Jeugdraad ontdekte in september leden van Schild & Vrienden in zijn rangen. Voorzitter Alexandra Smarandescu zette de vier aan de deur. Geen eenvoudige beslissing voor de 22-jarige rechtenstudente uit Diest.

Alexandra Smarandescu (22) schuift haar boeken rechtsleer en een codex aan de kant. Doorgaans zit de VUB-studente op kot in Brussel, maar haar examens bereidt ze voor aan de eettafel van haar ouders in Diest. Al kan ze wel even tijd maken om terug te blikken op het woelige najaar. “Ik zou gek worden als ik me enkel op schoolwerk zou moeten concentreren.”

Haar vader is zelfstandig aannemer, haar moeder werkt in een restaurant. Beide ouders zijn afkomstig uit Roemenië. Sinds januari 2018 is hun enige kind voorzitter van de Vlaamse Jeugdraad, een officieel adviesorgaan voor de Vlaamse regering voor alle beslissingen die jongeren aangaan.

Begin september moest Smarandescu de Jeugdraad door stormweer loodsen. Een Pano-reportage had aan het licht gebracht hoe Schild & Vrienden probeerde te infiltreren. Vier van de acht jongeren in de adviesraad bleken lid van de extreemrechtse groep rond Dries Van Langenhove.

Een bevraging bij jongeren had nochtans diversiteit, samen met onderwijs en mentaal welzijn, naar voren geschoven als een kernthema voor de Jeugdraad. Uit de reportage bleek dat Schild & Vrienden dat thema liever geschrapt zag. Via een clickfarm zouden ze ook de Facebook-pagina van de Jeugdraad negatieve beoordelingen hebben gegeven. Was de organisatie (te) naïef geweest?

Alexandra Smarandescu: “Er waren al wel geruchten dat die vier gelinkt waren aan Schild & Vrienden. En die ratings op Facebook kwamen van anonieme Brazilianen, dus die waren verdacht. Maar op basis van geruchten kun je niemand uitsluiten. En toen kwam Pano. Ik heb de uitzending gezien op mijn kot. Daarna was het alle hens aan dek.”

Op televisie kwam u erg rustig over voor iemand van 22 jaar.

“Onze communicatieverantwoordelijke had net een week ervoor gezegd dat ze een mediatraining ging regelen voor mij, maar dan ontstaat die mediastorm en word je plots voor de leeuwen gegooid. Daar leer je natuurlijk veel meer uit. Ik blijf dan gewoon kalm. Ik heb alleen gezegd wat ik wist.

“We hebben een week de tijd genomen om na te denken, zodat we geen overhaaste beslissing namen. We zijn het gesprek aangegaan met die vier leden om hun kant van het verhaal te horen. Geen gemakkelijke gesprekken. Uiteindelijk hebben we met de volledige adviesraad beslist om hen uit de Jeugdraad te zetten.”

Wat gaf de doorslag?

“We laten het aan het gerecht om te oordelen over het racisme in de reportage, maar ons ging het om het feit dat die vier niet met een open agenda aan tafel zaten en niet eerlijk waren geweest over hun intenties. Als adviseur moet je het beleid voor álle jongeren verbeteren en niet zoals een politieke partij je eigen achterban bedienen. Stiekem dan nog.

“Het is alsof je beste vriend achter je rug kwaad gaat spreken over je en je relatie met je partner probeert kapot te maken. Als je dat ontdekt, ga je die dan nog gewoon elke week uitnodigen voor een etentje? Er was een fundamentele vertrouwensbreuk, die het moeilijk maakte om nog samen beslissingen te nemen en constructief in debat te gaan. Als Jeugdraad moeten we in staat zijn om tot aanbevelingen te komen.

“We hebben een besluit genomen en dan je moet je dat loslaten. Er is niet zoiets als de perfecte beslissing, maar ik sta er nog altijd achter.”

Er zijn dan vier vervangers gekomen, uit de lijst van opvolgers. Volgens een van de vertrokken leden van Schild & Vrienden zijn enkele opvolgers geïntimideerd om hun mandaat niet op te nemen.

“We hebben de procedure gevolgd. Er zijn verschillende opvolgers die hebben geweigerd omwille van andere prioriteiten. Iemand zei dat ze in het buitenland was voor een tijdje en daardoor vergaderingen zou missen. Dat leek ons niet ideaal en daar was ze het mee eens.

“Anderen zijn op gesprek geweest, maar we hebben nooit iemand onder druk gezet. Van die intimidaties klopt niets.”

Iemand als Nick Peeters stond ook bij de opvolgers. Is hij geweigerd omdat hij bij Schild & Vrienden zat?

“Nee, dat was zijn eigen beslissing.”

Er stemmen maar een paar duizend jongeren bij de verkiezingen voor de Jeugdraad. Wie zijn achterban kan inschakelen, raakt dus verkozen. Maakte dat jullie niet extra kwetsbaar voor die infiltratie?

“Je hebt een eID-kaartlezer nodig om te stemmen en je moet de pincode van je identiteitskaart kennen. Dat is voor veel jongeren te omslachtig. Maar achteraf gezien ben ik wel blij dat het zo formeel is moeten verlopen. Zo wisten we zeker dat enkel jongeren stemden en dat ze maar een keer konden stemmen.”

Maar is er door die eerder beperkte hoeveelheid stemmen geen probleem met vertegenwoordiging?

“Je wil dat het gaat om jongeren die zich engageren en dat publiek bekendmaken. Een verkiezing dwingt hen om daarmee op stap te gaan en mensen te overtuigen. Ik zeg niet dat het de ideale procedure is. We kunnen daarover nadenken.

“Moet de Jeugdraad een perfecte afspiegeling zijn van de Vlaamse jeugd? Er zijn mensen die plots deden alsof de adviesraad enkel nog uit linkse rakkers bestond omdat Schild & Vrienden eruit lag. (lacht) Wie zegt dat ik links ben? Uiteraard zijn er nog altijd meningsverschillen in de Jeugdraad. En maar goed ook.”

De vier opvolgers van de blanke Schild & Vrienden hebben een migratieachtergrond. Dat was geen statement?

“Dat was echt gewoon toeval en zeker geen statement van onze kant. Maar misschien zit er wel een statement in vanwege jongeren met een migratieachtergrond in het algemeen, namelijk dat ze hun plaats opeisen in het maatschappelijk debat. Het feit dat ze meededen aan de verkiezingen en in tegenstelling tot anderen hun mandaat ook effectief wilden opnemen, bewijst de goesting om hun stem te laten horen en verantwoordelijkheid te nemen.”

Op sociale media werden oude berichten van hen opgerakeld. Een van hen kwam onder vuur te liggen omdat hij geen Belg is.

“Ik heb heel veel racistische dingen zien voorbijkomen. Dat raakt mij niet, maar ik vind het wel erg jammer. Zo vaak wordt er over een bepaalde groep jongeren gezegd dat ze de taal moeten leren en zich positief inzetten voor de samenleving. Als er dan jongeren zijn die dat doen, krijgen ze dergelijke reacties.”

Je hebt zelf ook een migratieachtergrond. Heb je daar nadeel van ondervonden?

“De reacties die die vier leden hebben gekregen, heb ik nooit meegemaakt bij mijn verkiezing als voorzitter. Misschien omdat ze met vier tegelijk waren? Misschien omdat ik blank ben?

“Ik heb het geluk gehad om nooit met plat racisme in contact te zijn gekomen. Er zijn zeker mensen met vooroordelen geweest, maar ik ga graag met hen in gesprek. En ik vind niet dat ik al veel nadeel heb ondervonden door mijn achternaam. Er zijn niet veel Smarandescu’s in België, dus mensen onthouden je beter. Wel vragen mensen altijd vanwaar de naam komt en of ik het even kan spellen. Ik ga er graag over in gesprek, dus dat is geen probleem. Mijn achternaam en mijn roots hebben me wel gevormd, maar ik ben meer dan dat. Ik wil er zijn voor alle jongeren.”

Hoe hebben uw Roemeense roots u gevormd?

“Mijn vader kwam na de val van het regime van Ceaușescu naar België. Mijn moeder volgde later. Ik heb korte tijd bij mijn grootouders gewoond en ben daarna gekomen. Toen ik vier jaar was, ging ik hier voor het eerst naar school. Ik sprak amper Nederlands. Mijn moeder zette me af aan de schoolpoort en zei dat als ik de juf niet begreep, gewoon moest volgen wat de andere kinderen deden. Toen ik tijdens de middagpauze zag hoe een kind haar boterhammen in de zandbak liet vallen en toch nog opat, realiseerde ik me dat ik met na-apen niet ver zou komen. (lacht) Ik moest zo snel mogelijk zelf mijn mening kunnen uiten.”

Een politica sinds uw kleutertijd?

“Ik ben altijd een probleemoplosser geweest. Het moet vooruitgaan en er moeten resultaten volgen. Op mijn dertiende zat ik hier in Diest in het leerlingschaduwkabinet. Elke maand kwamen we met jongeren samen op het stadhuis. Ik was veruit de jongste, maar werd verkozen tot ondervoorzitter en later voorzitter.

“Op mijn vijftiende ging ik bij de Vlaamse Scholierenkoepel. Nu ben ik voorzitter van de Jeugdraad en doe ik mee aan het Belgian Leadership Program van de Amerikaanse ambassade. Als middelbare scholier had ik een plan. Ik was vastbesloten minister van Onderwijs te worden.”

U wil de nieuwe Hilde Crevits worden. Omdat ze er niets van bakt of omdat ze uw idool is?

“Toen was Pascal Smet nog minister van Onderwijs. (lacht) Ik heb geen idolen. Dat zijn ook maar mensen. Als ik een afspraak heb met een minister of een ambassadeur, vragen mensen mij weleens of ik zenuwachtig ben. Nee, ik ben niet snel onder de indruk van een titel. We spreken dan af met een bepaald doel en hebben gewoon een gesprek. Ik blijf daar kalm onder. Zenuwen helpen je niet.

“Bij examens kan ik wel stress hebben omdat ik me onvoldoende voorbereid voel. Omdat ik er minder tijd in heb gestoken dan ik zou willen.”

U bent een perfectionist?

“Vroeger was ik nog veel perfectionistischer. Alles moest goed gaan om mijn plan om minister te worden te doen slagen. Gaandeweg heb ik geleerd dat dingen niet volgens plan verlopen en dat dat ook oké is. Maar zelfontplooiing blijft belangrijk voor mij.”

“Wees de best mogelijke versie van uzelf”, is dat niet wat Dries Van Langenhove tegen zijn volgelingen zegt?

(lacht) Blijkbaar hebben we dat gemeenschappelijk. Voor mij is het belangrijkste in het leven ten eerste persoonlijke groei. Ervoor zorgen dat je beter bent dan wie je gisteren was. Ten tweede moet je ook iets teruggeven aan de samenleving. Door gewoon op microschaal een vriendelijk gesprek aan te knopen op de bus, of op grotere schaal door je te engageren. Jongeren die zich inzetten voor waar ze in geloven en daarvoor andere jongeren willen mobiliseren, dat zou inderdaad ook Schild & Vrienden kunnen zijn.

“Dries en ik konden volgens mij niet verder van elkaar staan qua ideologie en opvattingen, maar volgens mij zouden we een interessant gesprek kunnen hebben.”

Andere studenten houden zuipfestijnen. Heeft u nog tijd om jong te zijn?

“Het klinkt alsof ik dag en nacht met mijn engagement bezig ben, maar dat is niet zo, hoor. Ik ben het gewend om veel te combineren. Aan zes uur slaap heb ik genoeg. En mijn vrienden weten: ‘Alex zal waarschijnlijk iets later zijn’ omdat ik van een of andere vergadering kom, maar ik daag altijd op. Uiteraard is het belangrijk om ook gewoon jong te zijn.”

Naast diversiteit is ook goed in je vel zitten een speerpunt van de Vlaamse Jeugdraad. In jullie Sinterklaasverklaring halen jullie aan dat België in Europa koploper is qua zelfdodingen bij jongeren.

“Jongeren voelen een druk op hun schouders. Ze voelen dat ze veel kansen krijgen, maar ook dat ze die moeten grijpen. Dat het niet oké is om je niet oké te voelen. Dat maakt dat mentale problemen onbespreekbaar worden.

“Echte mentale problemen heb ik nog niet gehad, maar er is wel een moment geweest dat het me te veel was geworden. Dat ik het gevoel had dat ik te veel hooi op mijn vork had genomen. Dan maakte ik de keuze om enkel nog te focussen op school. Na een week of twee voelde ik me slechter dan tevoren en heb ik me gerealiseerd dat ik die engagementen net nodig heb. Maar het is wel belangrijk om een moment van reflectie te hebben. Op sociale media ontstaat de perceptie dat het goed met je moet gaan en dat alles altijd perfect moet verlopen. Dat is niet realistisch en zulke verwachtingen doen meer fout dan goed.”

Kunnen jongeren nog wel zichzelf zijn? Voor je het weet zet iemand een filmpje van je online dat je jaren later nog achtervolgt.

“De generaties die met sociale media zijn opgegroeid, gaan inderdaad op zoek naar een job en worden dan geconfronteerd met uitspraken van enkele jaren geleden, terwijl ze ondertussen misschien veranderd zijn. Dat zijn zaken die de vorige generaties niet kenden. Persoonlijk ben ik daar altijd vrij rationeel in geweest. Dat er van mijn sociale media nog niets is opgerakeld, is het beste bewijs dat ik niet impulsief ben met meningen, denk ik.”

Als u de politiek in wil, zult u dan niet meer punten scoren met ongezouten meningen dan met nuance?

“We leven in een post-truth-tijdperk. Als de publieke opinie meer wordt gevormd door emoties en persoonlijke meningen dan op basis van feiten, is er een rol weggelegd voor media om vooral aan factchecken te doen en de personen die onwaarheden zeggen te confronteren met wetenschappelijk onderzoek.

“Ik ben er echter van overtuigd dat het een slingerbeweging is. Op een bepaald moment willen mensen opnieuw nuance en politici die twee keer nadenken voor ze iets op Twitter zetten.”

Hebben de gebeurtenissen het afgelopen jaar uw ambities niet getemperd?

“Mijn moeder heeft me altijd gewaarschuwd dat politiek hard is, maar goed, de periode rond Schild & Vrienden doet je wel twee keer nadenken. Je vraagt je dan toch af of je er nog zo veel tijd en energie in wil steken, goed wetende dat ze je alles in een vingerknip kunnen afnemen.

“Maar als het moeilijker is om aan de zijlijn te blijven en je ei niet kwijt te kunnen, dan maak je de juiste keuze. Het zou voor mij lastiger zijn om het niet te doen dan om het wel te doen.”

Hoeveel partijen hebben al aan uw mouw getrokken?

“Verschillende. Maar tijdens mijn mandaat als voorzitter van de Jeugdraad is dat geen optie, omdat we met alle partijen aan tafel zitten. Zo lang laat ik mijn politieke voorkeur graag in het midden.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234