Zondag 19/05/2019

aanslag Christchurch

“We moeten de theorie van de lone wolf herbekijken”

Politie-agenten houden omstaanders op afstand na de extreemrechtse terreuraanslag op twee moskeeën in Christchurch, Nieuw-Zeeland. Beeld EPA

Een van de daders van aanslag op twee moskeeën in Nieuw-Zeeland, was goed ingebed in een radicaal rechtse online community. “De theorie van de lone wolf  moeten we herbekijken”, zegt Ico Maly, die radicaal-rechts onderzoekt.

Bij een moordende raid op twee moskeeën in Christchurch, Nieuw-Zeeland, zijn minstens 49 mensen omgekomen, een twintigtal anderen raakten zwaargewond. Een van de daders, een Australiër die zich uitgeeft als Brenton Tarrant, filmde het bloedbad en streamde het live op Facebook. 

 Hij postte ook een manifest, waarin hij verklaart waarom hij de aanslag pleegde. Hij stelt dat hij “besloot om actie te ondernemen om de toekomst van zijn volk te verzekeren”. Hij beweert dat hij met zijn aanslag “rechtstreeks de immigratiecijfers naar Europese landen wou verlagen”.

Deze aanslag is anders dan voorgaande aanslagen uit extreemrechtse hoek, vindt Willy Bruggeman, terreurexpert en voorzitter van de Federale Politieraad. “Dat alles live op internet te volgen is, is een compleet nieuw fenomeen”, zegt hij. “Bovendien lijkt het hier niet te gaan om een lone wolf. Ook de omvang van de aanslag is enorm.”

Lees ook: 

Dodental terreuraanslag loopt op tot 49 doden.

Netwerk

De theorie van de lone wolf  duikt wel vaker op bij dit soort aanslagen. Simpel gesteld gaat het dan om een eenzame geradicaliseerde gek. “Maar die term is aan hernieuwing toe”, zegt Ico Maly, verbonden aan de Universiteit van Tilburg. Hij deed onderzoek naar de invloed van extreemrechts. 

“Heel vaak hebben die daders wel degelijk een netwerk, zij het online”, vertelt hij. “In vaak afgeschermde fora wordt het extreemrechtse gedachtegoed verspreid, 8chan in dit geval. Dat is een afgeschermd forum vergelijkbaar met 4chan, dat prat gaat op een absolute vrije meningsuiting. Het is ook daar dat hij zijn aanslag aankondigde, nog net voor hij live begon uit te zenden Facebook. 

In die radicaalrechtse nichessites staat de idee centraal dat het blanke volk verdrongen en vervangen wordt en dat daar tegen gestreden moet worden. Het is tegenover die community dat die aanslagplegers zich willen bewijzen. We zagen dat bijvoorbeeld bij Dylann Roof in Charelston.” In een kerk vermoordde hij daar negen mensen in 2015, ook met extreemrechtse motieven. “En ook Anders Breivik (die op een bijeenkomst van de socialistische jongeren 77 mensen doodde in 2011, RW), had een groot vertakt netwerk online.” De huidige dader beschouwt Breivik overigens als zijn grote voorbeeld, en ziet zich, net als hem, als een kruisvaarder.

Duikt nu de vraag op: hoe diep zit dit gebed in een bredere ideologische stroming? Krijgen de aanslagplegers navolging, uit extreemrechtse hoek? “Veel hangt nu af van hoe er daar gereageerd zal worden”, zegt Bruggeman.

Op 8chan waren de reacties gemengd, zo stelde Maly vast. “Er waren mensen die hem aanmoedigden, sommigen geloofden hem gewoon niet, anderen keurden dit sterk af”, zegt hij. “Wel blijkt duidelijk dat de dader goed geïntegreerd was in de community.”

Door de moordende raid live te streamen op Facebook, lijkt hij alvast de intentie te hebben om hun ideeën te verspreiden tot ver buiten de eigen community. “Net als Breivik wil hij de mensen wakker schudden en de rassenoorlog aanwakkeren”, zegt Maly. “Dat blijkt ook uit zijn manifest.”

Feit is dat extreemrechts, net als extreemlinks overigens, steeds verder in opmars is. Uit recente rapporten blijkt dat ook de Europese veiligheidsdiensten steeds meer rekening houden met mogelijke dreiging uit die hoek. Antiterreurorgaan OCAD heeft tegenwoordig ook extreemrechtse (en extreemlinkse) personen op de antiterreurlijst staan.

Er waren al kleinere incidenten in Duitsland aan moskeeën. Of er ook in ons land dreiging bestaat? “Daar zijn bij mijn weten geen aanwijzingen voor”, zegt Bruggeman. “Groepering als Schild en Vrienden zijn dan wel rechtsradicaal, maar daar blijft het bij woorden. Zolang er niet aangezet wordt tot haat of racisme, is dat niet verboden.” 

In Frankrijk en Engeland zijn extra veiligheidsmaatregelen getroffen. De Franse minister van binnenlandse zaken tweette: “Uit voorzorg heb ik onze prefecten onmiddellijk opgedragen de hoogste waakzaamheid te betrachten en hen gevraagd het toezicht op plaatsen van gebed in ons land op te voeren. Er komen patrouilles rond religieuze gebouwen”. Ook Londens burgemeester Sadiq Khan liet de patrouilles rond moskeeën opvoeren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.