Maandag 30/11/2020

InterviewPierre Wunsch

‘We lopen het risico dat de hele economie instort omdat er geen personeel meer is’

Pierre Wunsch: ‘Hoe beter ons antwoord op de sanitaire crisis, hoe minder zwaar de economische impact zal zijn.’Beeld Tim Dirven

Als gouverneur van de Nationale Bank van België stuurt Pierre Wunsch mee de crisiscel aan die onze economie door de coronacrisis moet loodsen. Hij waarschuwt dat de essentiële sectoren aan de slag moeten kunnen blijven. ‘Als wij niet oppassen lopen wij het risico dat onze hele economie instort omdat er geen personeel meer is.’

Zelfs de gouverneur van de Nationale Bank van België ontsnapt niet aan de social distancing-regels van de overheid. “De laatste vijf dagen vergaderden we grotendeels fysiek met de vertegenwoordigers van de banken maar trokken daarvoor noodgedwongen een mondmasker aan. Nu ga ik niet meer naar de Bank. Ik telewerk. Het is ook voor mij wennen. Soms krijg ik een telefoon en drie berichten tegelijk terwijl ik aan het mailen ben. Net zoals in de financiële crisis van oktober 2008 heb ik ook nu al een aantal nachten bijna niet kunnen slapen door de adrenaline.”

Wunsch (52) stuurt mee de Economic Risk Management Group (ERMG) aan die de Belgische reactie op deze ongeziene crisis coördineert en concrete ondersteuningsmaatregelen aan de regering voorstelt. Zo was de ERMG betrokken bij de overbruggingskredieten en het betalingsuitstel voor particulieren en bedrijven, de overheidswaarborgen voor nieuwe ondernemingskredieten en de maatregelen van de verzekeringssector. Samen met zijn Europese collega’s in de Europese Centrale Bank stemde Wunsch ook voor een financiële bazooka van 750 miljard euro. “De tussenkomst van de ECB vergemakkelijkt nu de goedkope financiering van de staten en banken. De meeste bedrijven weten nu dat ze geen liquiditeitsproblemen zullen hebben.” De gouverneur is daarom voorzichtig optimistisch dat de eurozone gestut is. “We voorkwamen een instorting. De beurzen, obligatiemarkten en spreads stabiliseren zich na de eerste paniek.”

Toch blijven de uitdagingen enorm. “Het coronavirus coördineert mee het verloop. De eerste verdedigingslijn blijft het gezondheidsfront. Hoe langer de sanitaire maatregelen moeten duren, hoe groter en zwaarder de impact voor onze economie.”

Hebben jullie al voorspellingen hoe groot de krimp zal zijn van de economie dit jaar?

“Het probleem is dat er geen gebrek is aan voorspellingen. Die gaan een beetje in alle richtingen. We hebben een krimpscenario van tussen min 2 en min 5 procent voor Europa, afhankelijk van hoe lang het duurt. We zijn ook afhankelijk van de situatie in andere landen. Er zijn geen zekerheden. De cijfers kunnen nog wijzigen. Hoe beter ons antwoord op de sanitaire crisis, hoe minder zwaar de economische impact zal zijn.”

Pierre Wunsch: 'Europa zal toelaten dat we tijdelijk de begrotingsnorm van 3 procent overschrijden. Toch zal de nood aan sanering wel snel terugkomen.'Beeld Tim Dirven

Om het over onze staat zelf te hebben, wat betekent dit voor het reeds diepe Belgische begrotingstekort? Waar gaan wij eindigen?

“Wij zaten voor de crisis al bijna aan 3 procent van het bbp. Ruw geschat zullen wij na de crisis uitkomen aan een begrotingstekort van zeker meer dan 5 procent. (Een begrotingstekort van 7 procent of meer betekent in absolute cijfers méér dan 30 miljard euro, MR). Zoals we voor de belastingen en hypothecaire leningen gedaan hebben, betekent dit dus dat er even sprake zal zijn van uitstel. Europa zal toelaten dat we tijdelijk de begrotingsnorm van 3 procent overschrijden. Toch zal de nood aan sanering wel snel terugkomen. Het is daarom van enorm belang dat we de financiële middelen die er nu zijn om de crisis onder controle te brengen enkel aanwenden waar het echt nodig is.”

Is deze crisis zoals een oorlogssituatie?

“De analogie met een oorlog is goed en slecht. Als het gaat om de bestrijding van het virus, is er inderdaad sprake van een oorlog die artsen en verpleegkundigen moeten winnen. Het is géén goede analogie als we spreken over de economie. Het is niet zo dat onze infrastructuur, onze bedrijven en onze mensen gebombardeerd zijn, dat wij binnen twee maanden of zo geen economisch weefsel meer hebben. Integendeel, de boodschap moet zijn dat onze maatschappelijke infrastructuur en economisch potentieel níét geraakt is zoals in een oorlog. Het is belangrijk te vermijden dat technisch werklozen of ondernemingen die tijdelijk gesloten zijn definitief werkloos of failliet raken. Alle ondernemingen die gezond waren voor de crisis, moeten elke dag paraat staan voor de heropleving na de crisis. Het komt er dus op aan deze periode te overbruggen.”

Wat zijn nu de dringendste volgende stappen?

“Dé prioriteit in de komende dagen is een goed evenwicht vinden tussen de sanitaire crisis en tegelijk zoveel mogelijk onze economie laten draaien. Onze inschatting is dat nu tussen de dertig à veertig procent van de Belgische economie lam ligt. Als wij niet oppassen, lopen wij het risico dat onze hele economie instort omdat er geen personeel meer is. Stel je voor dat op een zeker moment door de onderbreking van de aanvoerketen de cruciale sectoren zoals voedsel of elektriciteit niet meer aangeboden zouden kunnen worden? Net daarom is het énorm belangrijk dat we de essentiële sectoren en hun logistieke aanvoerketen draaiende houden.

“De boodschap aan de mensen is dat we, om de klap te verzachten, nu zoveel mogelijk moeten blijven werken. Ik weet dat dit een beetje in strijd is met de boodschap ‘blijf thuis’. Toch moeten we een balans vinden tussen deze volksgezondheidscrisis en de overleving van onze economie.”

Pierre Wunsch: 'Als we iedereen geld beginnen te geven, ook aan mensen met veel spaargeld of die niet getroffen zijn, zijn we niet goed bezig.'Beeld Tim Dirven

Wie heeft er daarom het meeste nood aan financiële steun: de essentiële sectoren of de aanvoerketen?

“We stellen vast dat het nu echt enorm moeilijk is om een onderscheid te maken tussen beiden. De werking van een voedingsbedrijf hangt bijvoorbeeld ook af van de productie van een verpakkingsbedrijf. Nu de liquiditeitsproblemen min of meer onder controle zijn, moeten we zien wie er écht nood heeft aan een tussenkomst van de staat. Ook daar moeten we een goed evenwicht vinden en dat is niet altijd eenvoudig. Vandaag zien we al dat er mensen zijn die zeggen dat tijdelijke werkloosheid voordeliger is dan te blijven werken, ook al is dat niet altijd zo. We moeten mensen nu ook geen incentives geven om thuis te blijven. Ook mensen die een loon krijgen, hebben geen directe nood aan tegemoetkomingen. Er zijn elders dan weer vragen om premies te geven aan diegenen die blijven werken. We moeten een beetje oppassen dat gewesten, federale staat en bedrijven niet allemaal samen beginnen te schieten met premies en we op het einde van de rit veel overlappingen en gaten in onze financiële instrumenten vaststellen. De steunmaatregelen die verschillende overheden van ons land nemen, zijn terecht voorwaardelijk. Als we iedereen geld beginnen te geven, ook aan mensen met veel spaargeld of die niet getroffen zijn, zijn we niet goed bezig.”

U bent tegen het principe van helikoptergeld voor iedereen?

“Dat is geen magische oplossing. Helikoptergeld moet op het einde óók gefinancierd worden en staat gelijk aan een bijkomende overheidsschuld op korte termijn. Dé prioriteit is nu om financiële steun te verlenen aan mensen die het echt nodig hebben. Dan zullen we zien of er nood is aan een meer algemene, Keynesiaanse, ondersteuning voor onze economie. Maar ook dat is nog niet duidelijk. Het is ook mogelijk dat wij geconfronteerd zullen worden met pent-up demand, het fenomeen dat de consumenten met vaste inkomens gedurende een of twee maanden heel weinig geconsumeerd hebben aan luxe-uitgaven zoals restaurants en wagens en dan plots na de crisis terug massaal kunnen gaan winkelen met het opgepotte geld. Dat is een beetje de ervaring van andere crisisepisodes in andere landen. Er is een limiet aan wat we kunnen doen. We moeten zorgen dat de overheidsschuld beheersbaar blijft.”

Pierre Wunsch: 'We moeten toegeven dat landen als Hongkong en Zuid-Korea, die meer ervaring hadden met besmettingen in het verleden, nu veel sneller de sanitaire crisis het hoofd bieden en een beperktere economische impact te hebben.'Beeld Tim Dirven

Er zijn nu al meer dan één miljoen mensen technisch werkloos. Hoe vermijd je dat dit tot definitief banenverlies zal leiden?

“Tijdelijke werkloosheid bestaat en is aangewezen in een eerste fase van de crisis. Maar misschien moeten wij nu proberen voor sommige mensen een tussenoplossing te vinden tussen een aantal dagen werken en een aantal dagen niet-werken. Dat is een van de prioriteiten voor de komende weken.

“Nu al zijn er een aantal ondernemingen die zouden kunnen werken die geconfronteerd worden met een gebrek aan personeel. Met de dag zien wij dat dat probleem groter wordt. Ook sommige zelfstandigen vinden het bijvoorbeeld voordeliger fulltime naar een overbruggingsrecht (een eenmalige steunpremie, MR) te gaan, ook al kunnen ze parttime blijven werken. Toch heeft het volgens ons zin voor de economie dat ze toch ook deels blijven werken. Het moet mogelijk zijn een systeem te vinden waarbij ze voor een deel een eigen inkomen hebben en een zekere tussenkomst krijgen van de staat. Zo’n systeem zal ook nuttig zijn omdat de economie in aanloop naar de heropstart niet meteen naar honderd procent capaciteit zal kunnen gaan.”

Is er een risico dat we toch te maken zullen krijgen met schaarste van voedsel en andere basisproducten als deze problemen te lang gaan duren?

“Dat is precies wat we willen vermijden. Daarom is business continuity nu dé prioriteit”

Horecazaken krijgen 4.000 euro om de eerste facturen te dekken. Dat is een druppel op een hete plaat voor sommigen. Hoe voorkomen we dat we binnen een maand veel bordjes met ‘Handelszaak over te nemen’ zien hangen?

“Ik hoop dat het uitstel van betalingen en de steun voor nieuwe financiering – denk aan makkelijk krediet van een bank met waarborg van een staat – zal helpen. Maar dat is maar een deel van de oplossing. Ik geef u gelijk. Door de verliezen die ze in de tussenperiode boeken, bestaat het risico dat sommige handelszaken een solvabiliteitsprobleem zullen krijgen en dat ze virtueel failliet gaan omdat ze onvoldoende eigen vermogen hebben om hun zaak herop te starten. Dat is waar wij ons eerstdaags over zullen buigen. De 4.000 euro was een urgentiemaatregel voor kleine zaken en individuen. Voor kmo’s met werknemers is dat mogelijk te weinig. We zullen zien of er tussenkomsten voorzien kunnen worden boven wat er nu aangeboden kan worden.”

Moeten we ook naar een mentaliteitswijziging om méér lokaal te produceren en te kopen, opdat onze economie met kortere aanvoer globale schokken als deze kan opvangen?

“Ik denk van niet. Neem bijvoorbeeld de regio’s in Italië zoals Lombardije die in volledige lockdown zijn. Als ze autonoom zijn op economisch vlak én in lockdown, hebben ze niets meer te eten. Het is van belang dat ze nog in staat zijn om voedsel in te voeren. Kijk ook naar de farmaceutische sector. GSK in België produceert vaccins die belangrijk zijn voor de hele wereldbevolking. Het is ondenkbaar dat iedereen lokaal zijn eigen GSK zou hebben. 

“We zullen uiteraard wel lessen moeten trekken uit deze crisis. Die zullen veel meer te maken hebben hoe we de sanitaire crisis aanpakken en hoe we ervoor kunnen zorgen dat de economie kan blijven draaien op 80 procent, zodat we bijvoorbeeld voldoende maskers hebben of sneller besmette mensen kunnen identificeren. Daar moeten we toegeven dat landen als Hongkong en Zuid-Korea, die meer ervaring hadden met besmettingen in het verleden, nu veel sneller de sanitaire crisis het hoofd bieden en een beperktere economische impact te hebben.”

U zit ook in de raad van bestuur van de Europese Centrale Bank (ECB). Jullie kondigden meteen een grootschalig stimulusplan aan van 750 miljard euro. Hoeveel daarvan zal onze economie steunen en zal dat voldoende zijn?

“De ECB komt tussen door het opkopen van staats- en bedrijfsobligaties in liquiditeit. Zo faciliteren we kredietverlening en de financiering van de staat. Tegelijk zijn andere discussies aan de gang zoals coronabonds die gefinancierd zouden kunnen worden met het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM). Daar is solidariteit voor nodig op Europees niveau.”

Is die solidariteit er tussen de leden van de Eurozone?

“Dat is een hele moeilijke discussie omdat we weten dat er tegenover de eenheidsmunt begrotingsregels staan die niet altijd door iedereen werden toegepast, zoals Griekenland in 2009. Er was daarom voor deze crisis een zekere vorm van wantrouwen tussen de noordelijke en zuidelijke landen. Nu, deze crisis is uitzonderlijk. Ze is niet te vergelijken met de Grieken die de regels niet volgden. In dit geval heeft het zwaar getroffen Italië niets verkeerd gedaan. Ik hoop dat dit meer ruimte schept voor solidariteit dan de laatste crisissen. Maar onbeperkte solidariteit zal niet mogelijk zijn in dit Europa, denk ik. Een gebrek aan onderling vertrouwen maakt dat moeilijk.”

Volgen na deze klap op last van Europa snel harde besparingen om de schuldenputten te dichten, ook de onze?

“Deze crisis is tijdelijk. Het is van belang dat de steunmaatregelen ook tijdelijk zijn. Dan kunnen we hopen dat er een heropleving is. Wij zullen gradueel het tekort kunnen dempen, maar we zullen dat geloofwaardig moeten doen tegenover de markten en onze Europese partners. Anders komen we onder druk te staan en zullen we strengere maatregelen moeten nemen, zoals in het zuiden van Europa na de vorige crisis (waar zwaar gesnoeid werd in de publieke sector, MR). We moeten dat zoveel mogelijk vermijden.”

Wat zijn geloofwaardige besparingsmaatregelen?

“Wij zullen eerst moeten aantonen dat we een regering hebben die in staat is een meerjarenstrategie te kunnen ontwikkelen die het tekort onder controle zal brengen. Dan denk ik dat het genoeg is. Maar makkelijk zullen de inspanningen niet zijn. Laat dat duidelijk zijn.”

Pierre Wunsch: 'Onbeperkte solidariteit zal niet mogelijk zijn in dit Europa, denk ik. Een gebrek aan onderling vertrouwen maakt dat moeilijk.'Beeld Tim Dirven

Verwacht u een snel of zeer langzaam economisch herstel?

“Als het niet te lang duurt, kunnen we hopen dat het een relatief snel herstel zal zijn. Ik heb een aantal prognoses gezien die het al hebben over groei in 2021 van 3 procent na een daling van 5 procent dit jaar. Dat is een mogelijk scenario maar het is nog vroeg om er een heel betrouwbare voorspelling over te maken.”

Bestaan er al ramingen over aantal banen dat op de tocht staat?

“Het is te vroeg voor ramingen. We zullen nog de economische impact krijgen van de crisis. Laat ons heel realistisch zijn: we zullen in alle Europese en niet-Europese landen faillissementen zien. Het is geen crisis die we kunnen overbruggen zonder jobverlies. Wat me wel vertrouwen geeft: België en Duitsland hebben ook de vorige crisis van 2008 héél snel kunnen opvangen. Na een jaar hebben wij toen al meer banen geschapen dan het niveau van 2007. De impact op tewerkstelling was beperkt, mede dankzij ons systeem van tijdelijke werkloosheid en de wijze waarop de overheid ook toen de crisis gericht aanpakte met zoveel mogelijk tijdelijke maatregelen in consensus met de sociale partners. Als we dat nu opnieuw doen, kunnen we de jobverliezen tot een minimum beperken.”

Net in de zachte sectoren die de coronapatiënten nu verzorgen, was de voorbije jaren al bespaard. Toont deze crisis aan dat zij een beter loon naar werken verdienen?

“Kijk, ik zou geneigd zijn om ja te zeggen maar het is spijtig genoeg een beetje moeilijker dan dat. België is een van de landen in de wereld met het hoogste niveau van primaire uitgaven. En, bon, we moeten keuzes maken. Het zal zeker na de crisis niet mogelijk zijn aan iedereen meer te geven. Integendeel, we zullen spijtig genoeg na de crisis een hogere staatsschuld en minder middelen hebben. Dat wordt dus een moeilijk debat.”

Moeten bonussen dit jaar uitgekeerd worden?

“Voor de mensen die nu 24 uur op 24 uur in de weer zijn in deze crisis vind ik wel dat er bonussen mogen zijn dit jaar. Maar ik denk dat iedereen in zulke omstandigheden verwacht dat mensen zich solidair gedragen, en inderdaad attent zijn op de heel moeilijke periode die een aantal mensen meemaken. We moeten respect tonen voor de dagelijkse helden die in de eerste lijn werken, zoals dokters, verplegers en zorgverleners in bejaardentehuizen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234