Zaterdag 23/10/2021

'We leven onder een dictatuur'

Catalonië heeft een bewogen weekend achter de rug. Zorgen dat er zondag gestemd kon worden, dat was het doel. De middelen: schoolfeesten, sit-ins en sociale media. De tegenstander: de massaal opgetrommelde Spaanse politie. 'Dit lijkt wel een revolutie.'

Stembussen weg

Jaume Balmes-school, zondag 8.30 uur

Dit is de dag waarop de Catalanen beseffen dat ze niet in een democratie leven. De mensen die in lange rijen voor de stemlokalen staan, zeggen het - niet een van hen, maar velen. Vandaag, verkondigen ze, beseffen ze dat de Spaanse dictatuur nooit voorbij is gegaan.

De meest vastberaden kiezers zitten voor de deur van het stemlokaal, de armen in elkaar gehaakt. Mannen en vrouwen, ouderen en jongeren, zelfs een vader met een kind. Tegenover hen staan de agenten. Hun gezichten gaan verborgen achter de schermen van hun helmen.

"We zullen stemmen!", roepen honderden omstanders op de straat. De politie pelt een van de mensen los en duwt hem weg. "Weg met de bezettingsmacht!" De menigte steekt haar handen omhoog, om haar onschuld aan te tonen. "Is dit een democratie!?"

"We willen geen geweld, we willen stemmen!" De politie heeft de deur vrij en gaat het stemlokaal in. "Fascisten!" Gemaskerde mannen doorzoeken het lokaal en stoppen stembussen en -biljetten in vuilniszakken. "Wij zijn niet bang!" De agenten nemen de stembussen mee naar buiten, naar hun patrouillewagens. "Terroristen!" wordt hen nageroepen.

Dit is wat het Catalaanse deelstaatbestuur wilde tonen: onschuldige burgers die met geweld van het stemmen worden weerhouden. Voor de Catalanen is het overtuigend: eindelijk heeft de Spaanse staat haar ware gezicht laten zien. De hoop is dat ook de rest van de wereld zijn sympathie voor Spanje verliest.

Rubberkogels

Ramon Llull-school, zondag 9.30 uur

Op het been van David Pujol, een lange man van een jaar of veertig, zit een duidelijke afdruk van een rubberkogel. Hij vertelt hoe ze als kiezers op de straat gingen zitten toen de politie, met stembussen en al, weg wilde rijden in hun gepantserde busjes.

"Opeens schoten ze rubberkogels af", zegt hij. "Ik nam een gewonde man mee een gebouw binnen. Toen schoot de politie nog een keer en raakte mijn been." De wond van Pujol lijkt niet ernstig, maar andere gewonden worden afgevoerd in ambulances - ten minste een van hen werd geraakt in zijn gezicht. Zondagavond wordt door Catalaanse bronnen melding gemaakt van 761 gewonden.

De Spaanse nationale politie klom even ervoor over het hek rond de school. Met een grote hamer sloeg ze de ruitjes van de schooldeur in. De stembussen gaan mee, met al zo'n vijfhonderd stemmen erin. De glasscherven en de kapotte deur worden door de kiezers op de foto gezet, als bewijsstukken voor de gewelddadigheid van de Spaanse staat.

Binnen krijgt Jaume Cabaní, vertegenwoordiger van het Catalaanse deelstaatbestuur, niets mee van het politiegeweld buiten. Hij noemt het referendum met een lachend gezicht een 'totaal succes'. "Ze hebben ons alleen met geweld kunnen verhinderen te stemmen. Dit is de overwinning!" Zijn juichstemming is wel te begrijpen: ondanks miljoenen in beslag genomen stembiljetten, onderschepte uitnodigingen aan de leden van het stembureau en platgelegde websites wordt er in Catalonië wel degelijk gestemd. "Ze kunnen nooit alle stembussen weghalen", verzekert Cabaní. "Daarvoor is niet genoeg politie. Van de 3.000 stemlokalen kunnen ze er maar naar vijftig gaan." Inderdaad meldt het Catalaanse bestuur dat in driekwart van de stemlokalen wordt gestemd. Slechts 319 van de 2.315 stemlokalen zijn gesloten, volgens het Catalaanse bestuur.

Herfstfeest

Diputació-school, vrijdag 17.45 uur

Twee agenten van de Mossos d'Esquadra - de Catalaanse politie - komen de school binnen. Een groepje ouders zit gespannen in een kring. Aan de muur hangen hartjes die hun kinderen geknutseld hebben. De agenten noteren dat dit weekend een herfstfeest plaatsvindt in de school.

Even later spreekt Guillem Puig (43) de verzamelde ouders en buren toe op het schoolplein. "Dit feest gaat door tot zondagavond", zegt hij. "Onafgebroken. Er is sport en spel, schilderen en knutselen, en 's nachts gaan we sterrenkijken. Het is een toevalligheid zoals die er zijn in het leven dat dit feest nét in het weekend van het referendum plaatsvindt. En nét in een openbare ruimte dat is aangewezen als stemlokaal."

Pas na lang aandringen zegt hij: "We doen dit omdat we trots zijn op onze politici. Nu moeten wij in actie komen."

De Mossos hebben opdracht alle stemlokalen te sluiten. De Catalanen hebben daarop allerlei listen verzonnen: van een spontaan, ononderbroken feest op school tot een menselijke keten voor de deur van het bejaardencentrum. De Mossos maken het de bezetters niet al te moeilijk. Ze hebben opdracht geen geweld te gebruiken.

WhatsApp-pelotons

Dagcentrum Sant Antoni, vrijdag 20.uur

"Ik heb de laatste jaren in Europa nog nooit iets meegemaakt dat zo erg lijkt op een revolutie", zegt Ángel (25; geen achternaam, het leven in de anonimiteit bevalt hem goed). Hij is een activist pur sang, en glundert als hij het zegt.

Met een paar gelijkgestemden schuimt Ángel de buurt door El Raval, op zoek naar stemlokalen waar versterking nodig is. De sociale media blijken vrijdagavond cruciaal. Overal in Barcelona worden WhatsApp-groepen opgericht van mensen die naar de stemlokalen komen om ze te bezetten. Zo ontstaat bij elk stemlokaal een peloton dat zich afzet tegen de Spaanse staat.

Ook nee-stemmers

Dagcentrum Sant Antoni, zaterdag 14 uur

"De stoerste, sterkste mensen voorop!" Mannen en vrouwen gaan op de grond zitten bij het dagcentrum. Ze haken de armen in elkaar. Voorop zitten een paar oude mannen - jongeren zijn er momenteel weinig voorhanden. Daar komt de politie. Ze sjorren aan de actievoerders. De mensen op de grond beginnen te scanderen. "Wij vallen niemand lastig." De zogenaamde agenten krijgen hen niet van hun plek. Oefening geslaagd.

Bij een bar een eindje verderop in de straat slaan drie mensen het tafereel gade. "Dit hele referendum is absurd, het is niet geldig, het is dwaasheid", zegt Ricardo Burillo (52). "Ik ga niet stemmen. Dat doe ik alleen als er een geldig referendum wordt gehouden."

Zijn zwager, Jacinto Gómez (58), gaat wél stemmen. "Als ze me laten gaan, tenminste. Ik zal dan nee stemmen." Hij loopt niet met vlaggen te zwaaien, maar hij laat zien dat hij in zijn portemonnee een klein embleem van de Spaanse vlag heeft. "Ik voel me Spaans. Maar ik wil het recht op vrije meningsuiting verdedigen."

Bij Albert Ferris Pellicer (70) komen herinneringen uit de dictatuur van Franco naar boven. Ook hij is gekomen om de politie tegen te houden, met een picknick op zijn rug. "We leven onder een dictatuur. We wisten het niet, maar nu zijn we erachter gekomen", zegt hij.

'Leve de ouderen'

Diputacio-school, zondag 6.30 uur

De Mossos hebben zich opnieuw gemeld bij de school. Ze hebben opdracht de boel te ontruimen, zeggen ze. Voor de deur van de school staan honderden mensen te wachten. Dames krijgen een anjer in de hand gedrukt. Die bloem was er ook al bij tijdens de democratische revolutie in Portugal in 1974.

De ouderen zijn naar binnen gelaten. Dan kunnen ze zitten, wordt er gezegd. Maar er is een andere reden, vertelt Guillem Puig: ze zijn, als 'kwetsbare mensen', moeilijker het gebouw uit te zetten. De opzet slaagt. De Mossos accepteren dat het gebouw vol mensen blijft. "Leve de ouderen", wordt er geroepen. Even later komt het antwoord: "Leve de jongeren."

Fascisme

Dagcentrum Sant Antoni, zondag 13 uur

Een activiste van het eerste uur, op vrijdag, blijkt te zijn getransformeerd tot het hoofd van het stembureau van de Catalaanse deelstaat. Hier hoeven kiezers alleen maar hun ID-kaart te laten zien om te stemmen. Het lukt niet meer om te controleren of ze elders al hun stem hebben uitgebracht.

Activist Xavier Caballé (64) ontsteekt in een tirade over de terugkeer van het franquisme. Vroeger moest hij strafregels schrijven: ik mag geen Catalaans in de klas spreken. "Ik wil breken met het franquisme. Deze stemming heeft misschien geen legaliteit, maar wel legitimiteit. Het is een manifestatie van het volk." Het parlement kan deze verkiezingen op waarde schatten en daartoe besluiten, ook al zijn sommige stemmen meegenomen. Dat is immers fascistisch."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234