Dinsdag 18/02/2020

DMroadUSA

"We laten Donald best niet op z'n eentje aan de rode knop morrelen"

Op reportage in Oak Ridge.Beeld Tim Coppens

In Oak Ridge Tennessee, de geboorteplaats van de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki, maken zelfs Trump-kiezers zich zorgen over het feit dat hun kandidaat binnenkort wel eens de controle zou kunnen krijgen over de rode knop van het kernarsenaal. “Tja, Donald kan soms nogal onvoorspelbaar en impulsief zijn. Ik weet het.”

Hier is het dan: Oak Ridge, de plaats waar de atoombommen voor Hiroshima en Nagasaki werden ontwikkeld. In 1942 keurde president Franklin D. Roosevelt een miljardenproject goed om zo snel mogelijk een nucleaire bom te maken: het Manhattan Project. Op 11 november 1942 kregen bewoners van Oak Ridge, toen een dorpje van 3.000 mensen, een brief in de bus dat ze drie weken de tijd hadden om hun boerderijen te verlaten. Schadevergoeding: dat zou de regering later wel regelen; eerst opkrassen. Het leger koos voor Oak Ridge omdat er in de nabijheid rivieren en een dam waren. Het uranium werd ingevlogen vanuit Belgisch Congo.

Op 1 december '42 begonnen bouwvakkers aan de constructie van drie gigantische fabrieken, zonder dat ze precies wisten waarvoor die gebruikt zouden worden. Tegelijk werden tienduizenden vrouwen gerecruteerd om aan de slag te gaan in de top secret-fabriek. “Ze zochten vooral laag opgeleide meisjes die dolblij waren met een vast inkomen en verder geen lastige vragen stelden”, zegt Marylin Waldeck-Wing die ons in het plaatselijke wetenschapsmuseum rondleidt. “Ze moesten gewoon op het juiste moment aan knoppen en schakelaars draaien maar kregen nooit te horen waarom precies. Pas toen Japan in augustus 1945 capituleerde en Amerika de oorlog had gewonnen, kregen ze te horen dat ze hadden meegewerkt aan de bouw van de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki.” Op een foto is te zien hoe trots en euforisch de vrouwelijke arbeiders waren toen ze dat vernamen. Op dat moment werkten er 73.000 mensen in de uranium-fabriek.

Op reportage in Oak Ridge.Beeld Tim Coppens

Er blijft niet veel meer over van de roemruchte fabrieken. In augustus dit jaar werden de sloopwerken afgerond. Wie in Oak Ridge de omliggende heuvels inrijdt, ziet nog wel een silhouet van het reuzachtige K25-complex, dat met een lengte van 1,6 kilometer het grootste gebouw ter wereld was. Enkel het zogenaamde Y-12 gebouw staat nog recht en geldt als het laatste top secret van de stad. Waarschijnlijk is het nog steeds een belangrijke opslagplaats voor verrijkt uranium.

We vonden Oak Ridge de juiste plaats om over Amerika's nucleaire toekomst te praten. Wat vinden Amerikanen ervan dat iemand als Donald Trump kans maakt om president en opperbevelhebber te worden en dus de macht zou krijgen over de rode knop van Amerika's kernbommen? En wat te denken van het nucleaire beleid van huidig president Barack Obama? Die maakte van een kernwapenvrije wereld een prioriteit en hij beloofde om het Amerikaanse arsenaal met twintig procent te verminderen. Maar omwille van de tegenwerking van Republikeinen in het Congres en Vladimir Poetin in het Kremlin gaat Obama de geschiedenis in als de post-Koude Oorlog-president die het laagste aantal kernkoppen ontmantelde. George Bush, Bill Clinton en George W. Bush deden het beter. Anno 2016 beschikken de VS over 4571 kernkoppen.

Op reportage in Oak Ridge.Beeld Tim Coppens

Interessant is dat de meeste mensen die we in Oak Ridge aanklampen zich niet al te veel zorgen maken over dat gigantische nucleaire wapenarsenaal. Ze zeggen dat ze in de eerste plaats opgelucht zijn dat al die kernkoppen in handen zijn van Amerika en niet in de klauwen van een of andere schurkenstaat. “Vooraleer ik op jouw vragen antwoord, wil ik dat jij op mijn vraag antwoordt”, zegt de 63-jarige Robert tijdens een gesprek in de gift-shop van het museum. “Vind jij dat wij de bommen op Hiroshima en Nagasaki hadden moeten gooien? Ja of neen?” Ik antwoord dat de wereld veiliger zou zijn met veel minder kernkoppen. “Dat was mijn vraag niet”, zegt de assertieve Robert. “Maar weet je wat: ik zal in jouw plaats antwoorden. Als wij de kernbom niet zelf hadden ontwikkeld, hadden de Russen het gedaan. Kun jij je een wereld voorstellen waarin alleen de Russen kernbommen zouden hebben? Ik niet hoor.”

Om een oeverloze discussie te vermijden, herformuleer ik mijn vraag: 'Zou u de rode knop voor de kernwapens aan Donald Trump toevertrouwen? “Beste Belgische meneer, ik vind dat een nogal tendentieuze vraag”. Waarop Roberts vrouw June zich in het gesprek mengt. “Maar neen, Robert, dat is wel een goede vraag van die meneer. Ik kan u zeggen dat ik voor Trump zal stemmen. Maar als het over kernkoppen gaat, heb ik wel het liefst dat Trump zich door goede mensen laat omringen; echte experts die internationale vraagstukken en oorlogskwesties kunnen beoordelen.”

Robert zegt dat hij het volmondig eens is met zijn vrouw maar steekt vervolgens een tirade af tegen Barack Obama die volgens hem geen Amerikaan is maar een buitenlandse moslim die allerlei moslimvriendjes op hoge posten benoemde. Waarop June opnieuw het woord neemt. “Ach, het probleem is dat wij deze keer met twee ondermaatse kandidaten zitten. Ik ben Republikeins en begrijp nog altijd niet goed waarom de partij geen sterkere kandidaat naar voor kon schuiven. Dat is ons probleem.” Robert is ondertussen bedaard, zegt nogmaals dat hij het volmondig eens is met zijn vrouw en nodigt ons vervolgens uit om in zijn camper een bruin biertje te komen drinken. “Jullie zijn Belgen, jullie moeten wel van speciale bieren houden.” We bedanken hem voor de uitnodiging maar zeggen dat we nog enkele interviews moeten doen.

De meeste mensen die we in het museum van Oak Ridge aanspreken, blijken Trump-supporters te zijn. En dat hoeft niet te verwonderen: we zitten nog steeds in de conservatieve bible-belt waar Hillary Clinton werkelijk gehaat wordt.

Ook gids Marilyn haalt snoeihard uit naar Clinton. Maar als het over Trump en de rode knop gaat, is ze even voorzichtig als Robert en June. “Tja, Donald kan soms nogal onvoorspelbaar en impulsief zijn. Ik weet het. Ik zou inderdaad bang zijn mocht hij alleen aan die rode knop zitten. Maar net daarom laat hij zich omringen door briljante mensen. Die zullen hem helpen om internationale kwesties op te lossen en gevaren in te schatten. Donald is de jongste weken trouwens veel rustiger geworden. Eerst wou ik niets met die man te maken te hebben. Want ik vond dat hij zichzelf voortdurend in de voet schoot. 'Ik wil enkel voor hem stemmen als hij zijn mond houdt.', zei ik vorig jaar nog aan een vriendin. Maar nu hij wat bezadigder is, kan ik met hem leven. Alles is beter dan Hillary want dat is echt een crook.”

Op reportage in Oak Ridge.Beeld Tim Coppens

Achter Marilyns rug is een man het gesprek aandachtig aan het volgen. Later zal ik hem vragen wat hij van het interview vond. “Ik moet zeggen dat ik in Tennessee van de ene verbazing in de andere val”, zegt de man die Edgar heet. “Ik woon in Mexico City en reis momenteel met mijn vrouw door de VS. Ik wist niet dat er zoveel mensen op Trump zouden stemmen. En daarnet, bij het beluisteren van uw interview met die dame, besefte ik dat als Trump verkozen wordt hij inderdaad aan de knoppen van het kernarsenaal zal zitten. Scary, vind ik dat. Want volgens mij is die man mentaal niet helemaal oké.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234