Woensdag 20/11/2019

We kunnen het bos weer door de bomen zien

Ontbossing is een van de grootste milieuproblemen wereldwijd. Een nieuw onlinemonitoringsysteem maakt het mogelijk om de schade bijna in real time bij te houden. Zodat er tijdig wat tegen gedaan kan worden.

Het was de afgelopen weken weer raak in Sumatra. Enorme bosbranden deden het Indonesische eiland begin maart schuilgaan onder dikke rookwolken. Normaal is het lastig de bron van deze vaak illegaal aangestoken branden te traceren, maar niet dit keer. Binnen enkele uren was duidelijk dat de helft van de branden op hout- en palmolieconcessies was ontstaan.

Dit was te danken aan Global Forest Watch, een nieuwe website voor het monitoren van bossen wereldwijd. Het is een online bewakings- en alarmeringssysteem om ontbossing vroegtijdig te detecteren, met behulp van satellieten, open data en crowdsourcing. Op de site zijn bosbranden niet alleen bijna in real time te zien, ook waar ze zijn en in wiens gebied.

GFW is ontwikkeld door het World Resources Institute, een onafhankelijke Amerikaanse denktank op het gebied van natuurlijke hulpbronnen. WRI bouwde de site met steun van NASA, Google en veertig andere ngo's en bedrijven. Het geld, 4 tot 5 miljoen dollar, werd voorzien door de overheden van de VS, Verenigd Koninkrijk en Noorwegen.

Hart van het systeem zijn data over af- en toename van bosoppervlakte per jaar tussen 2000 en 2012, met een resolutie van 30 meter, gebaseerd op 500 miljoen satellietbeelden en nieuwe computeranalyses van de universiteit van Maryland. Die wezen uit dat tussen 2000 en 2012 ruim 230 miljoen hectare bos is gekapt, dat zijn 50 voetbalvelden per minuut. Het materiaal werd vorig jaar gepubliceerd in Science.

Transparant

De kaarten worden maandelijks bijgewerkt met actuele satellietbeelden en 'ontbossingsalerts' met een resolutie van 500 meter, dagelijkse bosbrandalerts van NASA (zoals deze maand in Sumatra), data over landgebruik, zoals houtkap- en palmolieconcessies, beschermde gebieden en biodiversiteit. Het geheel wordt aangevuld met verhalen, video's en foto's van gebruikers.

De site is mogelijk dankzij de nieuwste technologie, zegt Nigel Sizer, directeur Global Forests Team van WRI. Er zijn steeds meer satellietbeelden beschikbaar, steeds krachtigere cloud computing (via Google Earth Engine) en crowdsourcing voor het inschakelen van gebruikers. En dat alles tegen sterk afgenomen kosten. "Wat 15 jaar geleden honderden miljoenen zou hebben gekost, kon nu voor een paar miljoen, een bedrag dat zelfs een kleine ngo zich kan veroorloven."

Het systeem is ontwikkeld vanuit het idee dat transparantie onontbeerlijk is in de strijd tegen ontbossing: wat gebeurt er waar. Overheden kunnen beleid maken en regels handhaven met het systeem, inheemse groepen kunnen ermee aan de bel trekken, bedrijven kunnen zien of leveranciers zich aan duurzaamheidseisen houden, en natuurbeschermers kunnen tijdig problemen signaleren of actiecampagnes opzetten.

De website is heel gebruiksvriendelijk, zegt Sizer. "Als je met Google Maps een café om de hoek kunt vinden, kun je met GFW ook uitzoeken wat er met de bossen van de wereld gebeurt." Het systeem is bovendien interactief, het is de bedoeling dat gebruikers bijdragen door info of foto's te uploaden.

Er komt een app waarmee gebruikers via hun mobiele telefoon kunnen doorgeven of kaarten of gegevens op de website kloppen. "Je hoeft alleen maar te klikken: houtkap ja of nee. Dat doe je misschien even op weg naar je werk", aldus Sizer. "We maken er een citizen's science project van en hopen dat duizenden mensen ons gaan helpen het systeem te perfectioneren."

De bètaversie die twee weken gelden live ging is nu al een succes. De site werd al door 300.000 mensen bezocht, zegt Sizer, "overal ter wereld met uitzondering van Noord-Korea, Djibouti en de voormalige Spaanse Sahara, niet direct de bosrijkste landen". Ook het bedrijfsleven is enthousiast. Unilever-topman Paul Polman stak de loftrompet op het World Economic Forum in Davos.

De Australische bosecoloog Bill Laurance noemt GFW een enorm belangrijk en vernieuwend instrument voor het in kaart brengen van ontbossing. "Het levert bijna realtime ontbossingsalerts, en op een wereldwijde schaal. Dit is een potentiële game changer", zo mailt hij vanuit Cairns.

Het systeem zal volgens Sizer de komende tijd verder worden uitgebouwd. Zo moeten de data over landgebruik worden uitgebreid. "De meeste landen publiceren die informatie niet, of niet in een makkelijk toegankelijke vorm. Terwijl dat cruciale context is om ontbossing goed te kunnen lezen: waar liggen de bosbouwconcessies, wie heeft bospercelen in eigendom."

Het grootste probleem is dat het systeem nog geen onderscheid kan maken tussen natuurlijk bos en aangeplant bos, zoals palmolieplantages. Vanuit oogpunt van ontbossing een cruciaal verschil: het vervangen van bos door plantages kan zich voordoen als aanwas van bos. Dat ligt aan de optische satellietbeelden, die ook geregeld last hebben van wolken of smog.

Betere satellieten

WRI probeert dit nu te ondervangen door visuele controle van satellietbeelden (een mens ziet meer dan een algoritme). Op termijn zal het worden opgelost met radarsatellieten. Die kunnen textuur en hoogte van vegetatie waarnemen, en dat helpt om onderscheid te maken tussen oerwoud en plantages. Radar kijkt bovendien door wolken heen, aldus Sizer.

Een andere innovatie is de komst van satellieten met nog hogere resolutie, tot op vijf meter of zelfs minder dan één meter, waarmee je zelfs afzonderlijke bomen kunt zien. De uitdaging zal dan liggen in het hanteren van de enorme massa data die zo'n systeem genereert, zegt Sizer. Wie weet kan de snelheid van de technologie die van de ontbossing dan eindelijk bijbenen.

www.globalforestwatch.org

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234