Woensdag 05/08/2020

'We kunnen gewoon niet meer alles zelf doen'

'Als we deze herstructurering niet kunnen uitvoeren, dan kunnen we de toekomst van dit bedrijf niet garanderen', zeggen Ajit Shetty en Paul Stoffels over de grootste sanering in de geschiedenis van Janssen Pharmaceutica.

door Johan Corthouts

Janssen Pharmaceutica kondigde half september een grondige reorganisatie aan. Het succesbedrijf van de Kempen verkeert in ademnood. Bijna 700 mensen verliezen hun baan. De aankondiging zorgde voor grote verontwaardiging. Meer bepaald omdat er gesneden wordt in de onderzoeksafdeling. Nu de storm wat is gaan liggen, is de top van Janssen Pharmaceutica bereid om uitleg te geven over de herstructurering. "Op korte termijn werden we geconfronteerd met het verlies van de patenten van de geneesmiddelen Risperdal (schizofrenie) en Topamax (epilepsie). Dat kost ons wereldwijd 5 miljard dollar aan inkomsten", zegt Stoffels.

U wist toch al heel lang dat de patenten zouden vervallen?

Stoffels: "Ja. Maar sinds de problemen met Vioxx (een pijnstiller die in 2004 uit de verkoop werd gehaald, JCS) is de vraag naar veiligere geneesmiddelen toegenomen. We hebben meer patiënten nodig voor klinische studies. Voor bepaalde geneesmiddelen moet je tests doen op 20.000 tot 30.000 patiënten voordat je groen licht krijgt voor de commercialisering van een product. De hele procedure neemt veel meer tijd in beslag. Ook in het onderzoek zelf kruipt er veel meer tijd. Het is complexer geworden en veel risicovoller. En de terugbetaling van geneesmiddelen is een stuk minder dan vroeger. Wellicht is dat ook gerechtvaardigd, maar het maakt wel dat wij een pak minder inkomsten hebben."

Hoe komt dat?

Stoffels: "De Verenigde Staten steken veel geld in de oorlog in Irak. Er wordt onder meer bespaard in de gezondheidszorg. Onlangs werd de terugbetaling van een geneesmiddel voor oncologie teruggeschroefd. Die maatregel kost ons tussen 300 en 500 miljoen dollar aan inkomsten. Ook in Europa wordt er op de rem gestaan. In Duitsland bijvoorbeeld zijn er grote restricties op de terugbetaling van medicijnen."

Shetty: "En er zijn ook de problemen geweest met de stents (buisjes die worden gebruikt om de vernauwing van de bloedvaten tegen te gaan, JCS). Alle problemen komen een beetje samen."

Een paar jaar geleden dacht u nog dat u safe zat en het inkomstenverlies zou kunnen opvangen?

Stoffels: "Ja. We hebben een aantal opvolgers. Maar de introductie van die nieuwe geneesmiddelen en de groei in de markt verlopen trager dan wat wij drie jaar geleden konden voorspellen."

Normaal gezien hadden de opvolgers er al moeten zijn.

Stoffels: "Ja. Invega is de opvolger van Risperdal. De goedkeuring van dat product heeft langer aangesleept dan verwacht en de terugbetaling is beperkter. De inkomsten die we verliezen, kunnen we niet opvangen met het nieuwe geneesmiddel. Voor ons nieuwe geneesmiddel tegen epilepsie is het wachten tot volgend jaar of begin 2009 voordat het op de markt komt. Maar nu al weten we dat de verkoop nooit op het niveau van Topamax zal komen."

Shetty: "Vroeger kon je heel snel pieken in de verkoop. Vandaag is de groei veel trager en is de markt voor de geneesmiddelen die we ontwikkelen kleiner."

Stoffels: "De geneesmiddelen die in de jaren tachtig werden ontwikkeld worden generisch. De eenvoudige ziektes zijn opgelost. Je kunt vandaag heel veel problemen oplossen met generische geneesmiddelen. Wij moeten ons specialiseren. We worden geconfronteerd met moeilijkere pathologieën. Dat betekent moeilijker en langer onderzoek. Dat betekent ook hogere prijzen. Maar we kunnen ons maar in de vrije markt handhaven als we ons onderzoek en onze ontwikkelingskosten kunnen terugbetalen."

Als het zo moeilijk wordt, dan is uw model eindig.

Shetty: "Er zijn ook opportuniteiten. De wereldbevolking groeit. Vandaag zijn we met 6,5 miljard, tegen 2020 met 8 miljard mensen. En de middenklasse wordt groter."

Stoffels: "Het is onze verantwoordelijkheid dat we ondanks moeilijkere omstandigheden toch competitief blijven."

Is dat de fout van de generische geneesmiddelen?

Shetty en Stoffels: "Zeker niet."

Stoffels: "Zolang de farmaceutische industrie betaald is geweest voor haar innovatie en winst is er niets aan de hand, maar vandaag is de tijd om geld te verdienen te kort. Daardoor komt de industrie meer en meer onder druk. Als daar niets aan gedaan wordt, dan zal dat een impact hebben op innovatie. Het risico dat bedrijven nog kunnen nemen, zal afnemen."

Shetty: "Je investeert vijftien jaar en je hebt maar vijf jaar om je geld te recupereren. Het patent moet een langere levensduur hebben: 25 jaar bijvoorbeeld."

U zou uw aandeelhouders kunnen vragen met minder winst genoegen te nemen.

Stoffels: "De grootste aandeelhouders van Johnson & Johnson (J&J, de eigenaar van Janssen Pharmaceutica, JCS) zijn pensioenfondsen. Als we geen degelijke return kunnen bieden, dan kunnen we geen kapitaal meer aantrekken. Je zit bijna tussen hamer en aambeeld. Je moet én financieel performant én innovatief zijn."

Shetty: "Als je geen performance hebt, dan worden onze aandelen verkocht en worden we een overnamedoelwit."

De koers van J&J is toch omhoog gegaan na de aankondiging van de herstructurering?

Stoffels: "De hele farmasector zit weer in de lift. Het aandeel van J&J beweegt niet op basis van de herstructurering bij Janssen."

Ik dacht dat Janssen heel belangrijk is voor J&J. Blijkbaar is dat niet zo.

Stoffels: "J&J telt wereldwijd 120.000 werknemers. Een herstructurering op lokale schaal heeft geen impact op de koers."

Shetty: "Janssen is wel belangrijk. Het belangrijkste product van J&J is Risperdal en dat komt van Janssen."

Klassieke geneesmiddelen maken wordt moeilijker. Is de toekomst niet de biofarma? Waar staat Janssen op dat terrein?

Stoffels: "U bedoelt de biologicals. J&J heeft daar een speciale afdeling voor. Bij Janssen zijn we gespecialiseerd in chemische geneesmiddelen. Je kunt niet zo maar omschakelen naar biologicals."

Shetty: "Je mag niet alle heil van de biofarma verwachten. De markt van de biologicals is minder dan 15 procent van de totale geneesmiddelenmarkt."

Stoffels: "De combinaties van vaccins en biologicals wordt alsmaar belangrijker. Maar investeringen in biofarma zijn gigantisch. De risico's zijn ook navenant."

Shetty: "J&J plant de bouw van een biofarmafabriek van 600 miljoen euro in Ierland. Andere bedrijven investeren 1 à 1,5 miljard euro in biofarma. Als je verkeerde vooruitzichten maakt over je verkoop staat de helft van de fabriek leeg. Dat ga je heel snel voelen."

Janssen produceert geen biologicals. Maar wat zit er dan wel in de pijplijn?

Stoffels: "Naast het nieuwe schizofreniemiddel en het nieuwe geneesmiddel tegen epilepsie, hebben we twee antibiotica voor resistente ziekenhuisbacteriën. In samenwerking met Tibotec (het zusterbedrijf van Janssen in Mechelen, JCS) maken we antivirale geneesmiddelen en middelen tegen hepatitis. En we vernieuwen ook de wijze waarop medicijnen worden toegediend. Vroeger moest een patiënt dagelijks Risperdalpillen slikken. Vandaag heb je Risperdal Consta, een middel dat om de twee weken kan worden geïnjecteerd. In de toekomst zal een schizofreniepatiënt nog maar twaalf injecties per jaar nodig hebben. Nog een ander voorbeeld. De anesthesiemolecule van dokter Janssen is intussen als pijnpleister voor kankerpatiënten in gebruik. Binnenkort is er de pleister met elektronisch besturingssysteem. De patiënt kan on demand bepalen wanneer hij zichzelf een injectie toedient. Vroeger werd een chemische molecule in een tablet gestampt, vandaag gebruiken we spitstechnologie bij de productie van medicijnen. Het geeft ons de mogelijkheid om andere producten in licentie te nemen en zo onze business te vergroten."

Als de toekomst er zo veelbelovend uitziet, waarom moeten er dan mensen verdwijnen. Binnen een paar jaar gaat het weer goed met Janssen. U hebt voldoende centen verdiend om de moeilijke periode te overbruggen.

Shetty: "We zijn onderhevig aan dezelfde concurrentiële regels. Daarom moeten we een nieuw model voor de toekomst ontwikkelen en ons focussen op onze kernactiviteiten. Deze herstructurering wordt vaak misbegrepen als een operatie om onze winsten op korte termijn veilig te stellen. Het gaat om een langetermijnvisie waarbij we onze kostenstructuur verminderen en de flexibiliteit verhogen."

Volgens de vakbonden is het enkel een operatie om de winstgevendheid te verhogen. Het gaat om hebzucht.

Stoffels: "Het gaat hier niet om het verhogen van de winst. Als we er niet in slagen om geneesmiddelen te ontwikkelen en te blijven produceren op een winstgevende manier, dan gaan we verdwijnen."

Shetty: "Hoe overleef je de volgende twintig of veertig jaar. Dat is de kwestie. Het gaat hier niet om de aandeelhouders morgen of overmorgen gelukkig te maken."

Wanneer hebt u voor het eerst gedacht we moeten ingrijpen?

Shetty: "Zes maanden geleden."

Stoffels: "We weten al langer dat onze patenten vervallen. Een jaar geleden zagen we dat het moeilijk ging. We hebben toen besloten om het personeel te beperken. Zes maanden geleden zagen we dat het zeer moeilijk ging worden en besloten we om in te grijpen. De omzet is gedaald en onze winst gehalveerd."

Vorig jaar maakte u 200 miljoen euro winst. Dat is toch niet slecht.

Shetty: "Het blijft een halvering. De investeringen van J&J bedragen jaarlijks bijna een miljard euro. Tweehonderd miljoen verdwijnt heel snel."

Ondertussen worden wel 200 jobs geschrapt in uw onderzoeksafdeling.

Stoffels: "Dat klopt maar daarbij zijn slechts een veertigtal wetenschappers. Het gaat vooral om mensen in ondersteunende diensten, zoals IT of klinisch onderzoek, die hun job verliezen. Hun werk wordt geoutsourcet naar andere bedrijven die dat beter en goedkoper doen. Ons onderzoeksbestand zal in 2008 even groot zijn als in 2005. We zitten hier niet in een diepe crisis waarin we de mensen massaal buitengooien. De vraag is: hoe kunnen we ons reorganiseren? We zetten twee stappen terug en nemen een aanloop naar de toekomst. Binnenkort nemen we zelfs 75 topspecialisten in dienst."

Vooral mensen met een lager diploma verdwijnen.

Stoffels: "Mensen met lage diploma's zijn niet de enigen die vertrekken. Ook kaderleden moeten weg. We kunnen niet meer alles zelf doen. Alle simpele producten met weinig toegevoegde waarde doen we van de hand. Andersom moeten we productie met hoge toegevoegde waarde binnenhalen. Op een site van 1,5 miljard euro in Geel moet je geen generische producten maken die in India aan 20 procent van de prijs worden gefabriceerd."

Met Paul Janssen zou er nooit een herstructurering nodig geweest zijn, zeggen uw critici.

Stoffels: "Mevrouw Janssen (Dora, weduwe van stichter Paul Janssen, JCS) heeft dat ook gezegd. Maar ze heeft er wel aan toegevoegd dat dokter Paul nooit zoveel mensen zou hebben aangeworven bij Janssen Pharmaceutica."

Staat u nu niet feller onder druk van uw Amerikaanse aandeelhouder. Paul Janssen was veel zelfstandiger.

Shetty: "Neen. De wereldwijde concurrentie neemt toe. Zelfs al ben je een onafhankelijke onderneming, dan nog ervaar je dezelfde druk. Vandaag komt die uit Oost-Europa, morgen uit China en overmorgen uit India. Dat heeft niets met aandeelhouders te maken."

Stoffels: "Er is geen enkel bedrijf vandaag dat immuun is voor de concurrentie. We ondervinden dat spijtig genoeg ook binnen ons eigen bedrijf."

Zit mevrouw Janssen dan fout als ze zegt dat de Amerikanen te veel druk zetten op Janssen Pharmaceutica?

Shetty: "Ik weet niet wat ze heeft gezegd."

We citeren haar: 'De huidige aandeelhouders hebben te weinig geduld om nieuwe medicijnen te ontwikkelen.'

Shetty: "Janssen is geen apart bedrijf. We zijn J&J. Dit bedrijf is gegroeid dankzij investeringen door J&J. Je moet oppassen met het maken van een onderscheid tussen Janssen en J&J."

Stoffels: "Ajit en ikzelf hebben topfuncties binnen J&J. Mochten we geen onderdeel zijn van J&J, dan zou er hier op de campus van Beerse niet zoveel activiteit zijn."

Shetty: "(haalt flesje oogdruppels boven) Janssen heeft gevochten om dit product voor J&J te mogen produceren. Dankzij onze technologische sterkte mogen we dat doen. Op die manier gaat de werkgelegenheid vooruit. Begin jaren negentig werkten hier meer dan 2.000 mensen, vandaag zijn het er meer dan 4.000."

Uw bedrijf is de voorbije jaren herhaaldelijk gekozen tot aantrekkelijkste werkgever van het jaar. Loopt Janssen nu geen reputatieschade op?

Stoffels: "We gaan ons best doen om die titel snel opnieuw te verwerven. We hebben lang nagedacht over de herstructurering. Want we hebben als bedrijf een sociale functie in deze regio."

De overheid heeft uw bedrijf de voorbije jaren veel steun toegestopt. Waar is al dat geld naartoe gegaan?

Shetty: "Wat bedoelt u? Zonder die steun zouden al die jobs hier vandaag niet zijn geweest. Als je nieuwe banen wilt scheppen op het vlak van onderzoek en ontwikkeling moet je het niet te lastig maken met al die sociale lasten. België is het enige land in Europa met een automatische indexering van de lonen. Het wordt tijd dat het concurrentienadeel wordt rechtgetrokken en dat België aantrekkelijker wordt. Dat geld van de overheid is niet verdwenen. Het is aangewend voor het scheppen van nieuwe banen. Drie jaar geleden hebben we de kosten van een onderzoeker in België vergeleken met de kosten in onze buurlanden. Als we op het gemiddelde niveau van onze buurlanden willen geraken, moet de bedrijfsvoorheffing 75 procent lager. We hebben van de overheid intussen een reductie van 25 procent gekregen. Dat verkleint de kloof, maar werkt ze nog niet weg."

Stoffels: "J&J investeert 120 miljoen euro in Geel. Die investering zou er nooit zijn gekomen zonder de invoering van de notionele intrest. Zulke maatregelen zijn nodig om J&J te overtuigen om in België een nieuwe fabriek te bouwen."

Shetty: "Zulke maatregelen zorgen voor jobs. Het is niet zo dat alles in de zakken van de aandeelhouders verdwijnt."

De traditie wil dat al wie ooit Manager van het jaar is geweest in de problemen komt. Mijnheer Shetty, u was Manager van het jaar. Rust er geen vloek op die titel?

Shetty: "Neen, alle bedrijven zijn onderhevig aan ups and downs. Vandaag is Janssen Pharmaceutica een beetje down. Maar zoals alle goede managers nemen we maatregelen om de firma te versterken voor de toekomst."

Paul Stoffels:

We zetten twee stappen terug en nemen een aanloop naar de toekomst. Binnenkort nemen we zelfs 75 topspecialisten in dienst

Ajit Shetty:

Hoe overleef je de volgende twintig jaar, dat is de kwestie. Het gaat er hier niet om de aandeelhouders morgen of overmorgen gelukkig te maken

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234