Woensdag 20/11/2019

'We kunnen de vijand niet doodkietelen'

De mannen die met hun F-16's sinds 2014 bommen droppen op IS-terroristen, zijn weer thuis. Minstens een jaar blijven ze ver weg van de vuile oorlog in het Midden-Oosten. Maar heeft het iets opgeleverd, onze F-16's en hun bommen? 'De macht van IS is fors afgebrokkeld', zegt de grote chef van de luchtmacht Frederik Vansina.

Sinds oud-president van de Verenigde Staten Barack Obama in 2014 een internationale coalitie op de been bracht tegen Islamitische Staat (IS), vechten de Belgen mee. Vanuit de lucht, eerst met zes en dan met vier F-16's. Eerst bombardeerden we enkel IS-doelwitten in Irak, later ook in Syrië. Maar sinds tweede kerstdag zijn onze militairen terug: Nederland neemt de fakkel weer een jaar over. Of we nog terugkeren, is niet beslist. "Het militaire doel is grotendeels bereikt", zegt generaal-majoor van de luchtmacht Frederik Vansina.

"Toen we aan de missie begonnen, was IS zich als een olievlek aan het verspreiden in Syrië en Irak. Kijk op dit kaartje: vandaag heeft IS enorm veel terrein verloren. Met een muur van staal hebben we IS kunnen tegenhouden tot voor Bagdad. Dat IS de hoofdstad niet in handen kreeg, was symbolisch erg belangrijk. Het zou de organisatie een soort legitimiteit hebben gegeven én het zou ons werk bemoeilijkt hebben. Tegelijk hebben we het Iraaks leger uit het slop getrokken. Toen we daar aankwamen was het leger niet opgeleid, aan het vechten met kapot materiaal, compleet gedemoraliseerd en op de vlucht voor IS. Als de coalitie niet was tussengekomen, was Irak nu een kalifaat."

Op uw kaartje oogt het indrukwekkend: IS is fors teruggedreven. Maar een ideologie kun je niet doden met wapens.

"Dat klopt. De ideologie is niet dood. De oplossing van zo'n conflict bestaat uit 3 D's. Diplomacy, Defense en Development. Vertaald: diplomatie, defensie en ontwikkeling. Als de diplomatie faalt, moet je op een bepaald moment de ideologie militair bekampen - denk maar aan het nazisme. Het militaire ingrijpen is nu voor een groot stuk gebeurd en er moet nu - toch in Irak - werk gemaakt worden van een goed functionerende maatschappij. Die moet zeker niet identiek zijn aan de onze. In Libië was dat de grote fout, het Westen heeft niet voor ontwikkeling gezorgd. Het gevolg is bekend: complete chaos."

Teren radicale salafisten niet juist op militair verzet. Verhoogt elke bom niet het risico op een aanslag bij ons?

"Onze regering is moedig geweest door onze F-16's en dus onze militairen in te zetten. Sommige mensen vinden het beter om in een hoekje te kruipen en niet op te vallen. Maar weet: IS maakt geen verschil. Wij zijn 'het Westen', de 'christenhonden'. Als ze 'dat Westen' kunnen treffen, zijn ze blij. De Spanjaarden hebben niet deelgenomen en ook aanslagen gehad. Tegelijk zijn we voorzichtig: we pakken niet breed uit met alle resultaten. Al doen we dat wel in de parlementaire commissie, achter gesloten deuren."

Waardoor de NGO Airwars onze transparantie over de operatie ondermaats noemt. In hun rapport bungelt België onderaan in het klassement, na Turkije en Saudi-Arabië. Geen landen waar wij Belgen mee willen worden geassocieerd.

"Dat is een politieke keuze. Zoals ik zei: we brengen regelmatig verslag uit aan het parlement, aan de verkozenen van het volk. En ik zie geen 100.000 man in Brussel betogen dat ze meer transparantie willen over onze operatie. Aan de keukentafel van de Belg wordt er niet gediscussieerd over welke bom wij waar precies en wanneer hebben gedropt."

Er wordt wel over gediscussieerd wanneer we door de Russen beschuldigd worden van het doden van onschuldige burgers.

"Eerlijk: dat was een van de zeer pijnlijke momenten voor onze mensen tijdens de missie. Het is bijzonder onaangenaam om ten onrechte beschuldigd te worden. We konden die beschuldiging ook meteen weerleggen. Op het kaartje van de Russen stond de identificatiecode van de betrokken vliegtuigen, dat waren niet onze toestellen. Wat onhandig, maar het doet er niet toe: intussen is de toon gezet. De Russen zijn meester in bedriegen. Ze leveren de beste schaakmeesters, en ze denken altijd aan de volgende zet. Met die beschuldigingen wilde Moskou de Belgen opzetten tegen de inzet van onze F-16's in Irak en Syrië, in de hoop dat onze politici hun staart intrekken. Wat de Russen daarmee winnen? Vrij spel. Geen pottenkijkers meer. Want via onze elektronica ter plaatse kunnen we zien wat ze uitvoeren."

Niet alleen de Russen wezen ons met de vinger. Later werden we beschuldigd een appartementsgebouw met 100 burgers te hebben gebombardeerd in de Iraakse stad Mosoel.

"Ook dat is uitgeklaard door de Amerikanen én de Iraakse overheid: wij hebben dat niet gedaan. Maar het is een tweede bijzonder moeilijk moment geweest. Onze F-16-piloten zijn 25 à 26 jaar oud, zitten 's nachts alleen in de cockpit en voelen de kracht van die enorme dodelijke wapens aan hun vingertop. Maar ze zijn bijzonder goed opgeleid en doordrongen van het effect van hun wapens. Het adagio luidt dan ook: 'In case of doubt there is no doubt'. Bij twijfel keer je terug. Dat is al zeer vaak gebeurd en er is daar bij de Belgische luchtmacht ook geen schaamte over of taboe rond. Wil je schieten en is alles in gereedheid maar passeert er nét een herder met zijn geiten? Wachten. Passeert er daarna een fietser? Wachten. Is de benzine op? Dan moeten we later terugkeren. Bovendien wordt de piloot ondersteund door een red card holder, een militaire advocaat die een rode kaart trekt als de aanval tegen de wet indruist. Wat ik in deze zaak vreselijk vond, is dat politici uit de oppositie onze zeer nauwkeurige werking kennen en uit die beschuldiging politiek munt hebben proberen slaan."

Volgens de VS valt er bij een op de zeven aanvallen een burgerslachtoffer. Dan moet het toch al straf toeval zijn dat wij geen bloed aan onze handen hebben.

"Dat zijn nu eens statistieken waar je alles en niets mee zegt en waar sommige politici graag mee schermen. Maar er is géén bewijs dat er burgers zijn gedood door Belgische bommen. Dat is het enige dat ik daarover kan zeggen. We hebben een paar keer getwijfeld. En het federale parket is toen op de hoogte gebracht maar vond geen bewijs. Vergeet ook niet dat we oorlog voeren: je kan de vijand niet 'dood kietelen' hé. En die vijand gaat als een beest tekeer. Waar de taliban in de middeleeuwen leefden, is IS veel intelligenter en dus gevaarlijker. Het appartementsgebouw in Mosoel? IS heeft 100 burgers in de kelder geduwd, wapens op het dak gezet en is ons vervolgens beginnen beschieten. Goed wetende: daarop reageert de coalitie. Om vervolgens te zeggen hoe onmenselijk we zijn. Het is een vuile oorlog."

Iets anders: kunnen onze oude F-16's dergelijke intense operaties nog aan?

"Het zijn grand old ladies - 35 jaar oud -, maar de F-16's zijn hele goede vliegtuigen. Let ook: een auto van 35 jaar oud is een oldtimer, een vliegtuig niet. We hebben ze kunnen ombouwen zodat ze nog even mee kunnen. Maar vanaf 2025 wordt het wel een probleem, zeker op het vlak van elektronische oorlogsvoering. Raketten die in de buurt van onze F-16's komen, kunnen we even storen, maar daar stopt het. En hang je sensoren en wapens aan de F-16's, dan verliezen ze aan kracht. We hebben nood aan jong bloed."

Welk jong bloed? De procedure voor de opvolger van de F-16 is volop aan de gang. Voor wie kiest u: de Amerikanen, de Fransen of de Britten?

"Ik ga de politieke besluitvorming niet beïnvloeden door mijn mening te geven. Maar het is bijzonder handig met dezelfde toestellen te vliegen als een ander NAVO-land. Deze missie bewees dat, alweer. De Nederlanders, Jordaniërs en Amerikanen vlogen met F-16's. Hadden we een wisselstuk nodig, dan klopten we bij hen aan waardoor we vrij snel opnieuw konden vliegen. Onze nieuwe toestellen moeten ook zodanig gebouwd zijn dat ze lang mee kunnen - je moet ze dus kunnen aanpassen. Ze moeten sneller informatie kunnen uitwisselen en elektronisch onzichtbaar zijn voor de vijand."

Veel mensen vinden zowat elke investering zinvoller dan de investering in legermateriaal. Wij gaan nu 15 miljard euro in 34 nieuwe straaljagers investeren terwijl de rekening voor stroom, water, opvang, rusthuizen ... blijft stijgen.

"Veel mensen beseffen niet in welke geostrategische context wij leven: Europa wordt ingesloten door een gordel van geweld. In Oost-Europa bedreigen de Russen ons, in het Midden-Oosten en Noord-Afrika IS. Er is jarenlang fors bespaard op defensie. Nu is het hier nog rustig. Maar als we nu niet investeren, kennen we in Europa opnieuw oorlog. De riedel klopt: een euro kun je maar een keer uitgeven. Maar veiligheid is belangrijk en het leger speelt daarin een belangrijke rol."

De pleidooien van Donald Trump om te investeren in defensie moeten u als muziek in de oren klinken.

"Lang voor Donald Trump president was, waren de Amerikanen duidelijk dat Europa meer dan een tandje moest bijsteken. Mocht Hillary Clinton president zijn geworden, was de boodschap dezelfde geweest. Maar Europa is nu wel heel duidelijk voor zijn verantwoordelijkheden geplaatst. Het klopt ook: wij zijn militair te afhankelijk van de Amerikanen. De operatie boven Libië toonde aan dat we zonder de VS geen goede missie kunnen uitvoeren. We misten veel ondersteunend materiaal, zoals tankvliegtuigen, satellieten, verkenningsvliegtuigen. De tijd is rijp en onze regering heeft dat begrepen: in de strategische visie krikt ze het defensiebudget fors op. De volgende regeringen zouden die trend moeten voortzetten."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234