Maandag 23/11/2020

'We hertekenen de omgeving, en de beleving ervan'

Het jonge architectenduo Gijs Van Vaerenbergh werd wereldberoemd met hun 'doorkijkkerk' in Borgloon. Een prachtig voorbeeld van wat ze graag doen: experimenteren met de beleving van een omgeving. Eerder als kunstenaars dan als architecten.

Ze zijn allebei geboren en opgegroeid in Leuven, allebei in 1983. Als kind zaten Pieterjan Gijs en Arnout Van Vaerenbergh zelfs bij elkaar in de kleuterklas. Toch ligt de oorsprong van hun bureau Gijs Van Vaerenbergh in de opleiding burgerlijk ingenieur-architect aan de KU Leuven, waar ze elkaar weer tegenkwamen.

Van Vaerenbergh: "Tijdens onze studie moesten we regelmatig samenwerken. Ons ontwerpproces leverde vaak interessante resultaten op, al konden we die creatieve ideeën niet altijd gebruiken in het projectdossier. In onze ingenieursopleiding was er niet echt ruimte voor een experimentele benadering van architectuur. Maar op dat moment wisten we nog niet dat we een afwijkend parcours zouden lopen. Al zijn de schetsen van toen nog vaak de basis van wat we vandaag doen. Als een soort humuslaag waaruit nog altijd dingen groeien."

Met een diploma op zak gingen Gijs en Van Vaerenbergh elk aan de slag bij een architectenbureau. Maar buiten de uren bleven de twee afspreken en plannen maken. Gewoon op papier, niets concreet. Meer tekenen, minder rekenen.

"Sommigen vinden het vreemd dat we met onze achtergrond dit soort werk willen maken", zegt Gijs. "Volgens mij hadden we die eerder rationele opleiding nodig, om er ons dan tegen af te zetten. De kennis die we als ingenieur hebben, zetten we in voor andere dingen."

'Objets trouvés'

Een van de eerste projecten die het duo op eigen houtje in realiteit bracht, was Spin Off, voor het Brusselse festival Micronomics. Aan weerszijden van de Dansaertstraat plaatsten ze twee hoogwerkers.

Gijs: "Bouwonderdelen zijn een van de vele fascinaties die vaak terugkeren in ons werk. Die zijn functioneel op een werf, maar bepalen tegelijk het stedelijke landschap. Als objecten zijn ze mooi en intrigerend, als objets trouvés kunnen we manipuleren om nieuwe ruimtes en plekken te creëren. De machines van Spin Off konden we zelf bedienen en zo een soort choreografie laten uitvoeren. Als ze alleen staan, zal niemand opkijken naar zo'n machine, maar zet ze samen en je krijgt iets bijzonders."

Van Vaerenbergh: "We zijn die fascinatie verder blijven verkennen. In 2012 maakten we bijvoorbeeld Framework, een tijdelijke geometrische kraansculptuur, geïnspireerd op het conceptuele werk van Sol LeWitt - op het Leuvense Artoisplein."

Gijs: "We maken graag installaties die je niet kunt herleiden tot één beeld of idee. Vanuit elke hoek kreeg je iets anders te zien. Maar ook de context ging er anders uitzien."

Van Vaerenbergh: "Achteraf zei een andere architect dat de ruimte ook na het werk anders aanvoelt. Alsof je ergens een meetlat tegenhoudt, waardoor je het vanaf dan anders ervaart. De constructie gaf het plein een andere schaal, het zei meer over de omgeving dan wanneer het er niet stond."

Gijs: "Die ervaring is iets waar we graag op inspelen. Dat heb je ook met Reading Between the Lines, de doorkijkkerk in Borgloon. Het landschap wordt zo hertekend dat het je aanzet om het opnieuw te lezen. Het werk vertelt iets over zichzelf en het landschap, zowel in de culturele als natuurlijke betekenis."

Omgevallen kraan

Beelden van Reading Between the Lines zijn de wereld rondgegaan. Het duo werd er zelfs mee opgenomen in de laatste editie van Architecture Now, de bekende boekenreeks van Taschen, en op de cover van het Japanese tijdschrift A+U. Frameworkkwam nochtans later in de tijd en moest het toch met minder aandacht doen. "Terwijl dat naar ons gevoel een minstens even krachtig werk is", meent Gijs. "Maar misschien is het minder herkenbaar. Het speelt ook minder in op de heersende beeldcultuur, wat de fotogenieke kerk natuurlijk wel deed."

Van Vaerenbergh: "Framework kreeg vooral appreciatie van mensen met een scherpere blik. In de regio was het dan weer stof tot discussie. Om het werk te installeren, moesten we de constructie eerst rechtop opbouwen. Toen we die 's avonds - in het donker - lieten kantelen om ze op de juiste plaats te krijgen, kwam een journalist van Het Laatste Nieuws ons aanspreken. "De kraan is dus omgevallen", vroeg hij. Toen bleek dat het de bedoeling was, heeft hij zijn fotograaf afgebeld. (lacht) Een artikel over een omgevallen kraan was de moeite waard. Maar een kunstwerk, dat niet."

Op dit moment is Gijs Van Vaerenbergh uitgegroeid tot multidisciplinaire praktijk met een aantal medewerkers, gehuisvest in de creatieve plaats Batiment A in Leuven. Naast experimentele architectuurprojecten en onderzoek zijn ze onder meer bezig aan Bridge, in het kader van Festival Kanal Playground (volgende week in Brussel).

Van Vaerenbergh: "De brug wordt voor drie dagen opgebouwd uit de standaardelementen van Framework. We linken Tour & Taxis met de overkant, waar later ook echt een brug zal komen. Zo willen we aantonen dat je met industriële materialen op een snelle manier tijdelijke interventies kan doen en plekken in de stad kan verbinden."

www.gijsvanvaerenbergh.com

Scenografie van HORST

Dit weekend vindt de eerste editie van kunsten- en muziekfestival HORST plaats, om en rond het Kasteel van Horst. Gijs Van Vaerenbergh tovert daarom de plek om in een artistieke speeltuin.

Gijs: "We hebben zelf voorgesteld om curator te zijn van het luik beeldende kunst, maar ook de scenografie te verzorgen. Zo'n organisatie redeneert pragmatisch: ze hebben tenten en togen nodig. Wij kijken waar die het best tot hun recht komen."

Deze eerste editie van HORST is een experiment. "Organisatoren kampen tegenwoordig met een Tomorrowlandproblematiek", meent Van Vaerenbergh. "Een festival moet eruit zien alsof het 'af' is. Wij willen het net voelbaar maken dat dit een eerste editie is, dat we kunnen groeien. Zo werken we ook het liefst. Ideeën laten rijpen. We hopen op termijn ook werken en constructies langer te laten staan. Zo wordt het festival een aanleiding om ruimtelijk én artistiek na te denken over een programmatie in de omgeving."

Bovendien wil het duo haar denkproces ook vaker doorlopen met kunstenaars én artiesten, zoals Jozef Wouters dat deze editie al deed met Lefto. Gijs: "Zijn werk wordt aangepast aan het optreden, zodat beeldende kunst en muziek elkaar versterken." Daarnaast staan vandaag onder meer Floating Points en Dark Sky (live) op de affiche.

HORST vandaag en morgen in Holsbeek. Tickets en info: www.horstfestival.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234