Zondag 07/03/2021

'We helpen de verkeerde jongeren'

Minderjarige delinquenten die als volwassene berecht worden, plegen later bijna allemaal opnieuw criminele feiten. Zij glippen vaak ook door de mazen van het net van de hulpverlening. 'Die focust te veel op de 97 procent die vanzelf weer op het rechte pad geraken. Niet op de zware gevallen.'

De cijfers komen hard aan. Van 210 zware jonge delinquenten die tussen 1999 en 2001 door de jeugdrechter 'uit handen gegeven werden' en dus berecht werden als volwassenen, is 90 procent weer hervallen in zijn oude gewoonten na het uitzitten van de straf. Gemiddeld pleegden ze negen nieuwe strafbare feiten per persoon. Een derde van hen zit nu, meer dan tien jaar later, weer in de gevangenis. Een derde bracht al de helft van zijn volwassen leven achter de tralies door.

Onderzoekster An Nuytiens (VUB) en haar collega Yana Jaspers volgden de jongeren dertien jaar lang op. "Enerzijds zou je kunnen concluderen dat de jeugdrechters destijds een juiste inschatting gemaakt hebben. Ze hebben die jongeren duidelijk niet voor niets uit het jeugdsysteem gehaald en naar het volwassen rechtssysteem doorverwezen", zegt Nuytiens. "Maar anderzijds kan je even goed oordelen dat de gevangenis hen geen goed gedaan heeft. Hun verblijf daar kan een bestendigend effect gehad hebben op hun crimineel gedrag."

Om uit te vissen hoeveel schade het uit handen geven echt berokkent, starten de Brusselse onderzoeksters een nieuw project. Ze zijn van plan om nu jongeren die niet uit handen gegeven werden, maar een vergelijkbare achtergrond hebben en gelijksoortige feiten pleegden, op te volgen. "Zo kunnen we vergelijken of het beter is voor de jongere om binnen het jeugdrecht te blijven", zegt Nuytiens. Buitenlandse voorbeelden leren dat dat vaak wel het geval is. "Amerikaans onderzoek geeft aan dat uit handen geven een pervers effect heeft op de criminaliteit. Maar het is niet gezegd dat dat hier ook zo is, wij hebben een ander rechtssysteem en kennen niet dezelfde vormen van criminaliteit."

Weinig illusies

Professor-emeritus orthopedagogische studies aan de universiteit van Nijmegen Juliaan Van Acker maakt zich weinig illusies. De Vlaming werkte zelf zijn hele carrière met delinquente jongeren en ziet overal hetzelfde: of het nu in Nederland, Groot-Brittannië of de VS is, 90 procent van de veroordeelde jongeren recidiveert binnen de vijf jaar. "De hoge cijfers liggen dus niet aan het Belgisch systeem, dat is een universeel gegeven", weet hij. En in een verschil tussen uit handen geven dan wel het jeugdrecht gelooft hij al evenmin.

"Als ze een intensieve en efficiënte behandeling zouden krijgen binnen het jeugdrecht, dan kon daar misschien het verschil gemaakt worden. Maar dat gebeurt nu niet. Dus ik snap de jeugdrechters wel. Zij sturen de zwaarste gevallen uit pure machteloosheid door." Van Acker is daar op zich niet tegen. Zijn redenering: zo lang ze in de gevangenis zitten, kunnen ze geen nieuwe feiten plegen. Het probleem is wat daarna gebeurt: nu veelal niets of veel te weinig.

Maar het schoentje knelt nog op andere plaatsen ook. Bij de preventie, bijvoorbeeld. Veel erger zou voorkomen kunnen worden wanneer jongeren die opvallende gedragsstoornissen vertonen, in criminele milieus opgroeien of al heel erg jong in aanraking komen met de politie, intensief begeleid zouden worden door de jeugdbescherming. Bij het onderwijs ook, dat jongeren uit achtergestelde buurten te weinig perspectief geeft.

Wanneer het te laat is voor preventie, moeten de juiste prioriteiten gesteld worden. "Dat gebeurt nu niet. Onze hulpverlening concentreert zich nu op de 97 procent jongeren die uit zichzelf weer op het goede pad geraken nadat ze een keertje opgepakt zijn. Maar de 3 procent zware criminelen die blijven verkrachten, overvallen plegen en bendes vormen, die glippen door de mazen van het net. Die zijn te lastig, op hen hebben de hulpverleners geen grip. En dus worden zij keer op keer doorgestuurd, zonder dat er iets verandert. We helpen nu in feite de verkeerde jongeren."

Het is niet eens een kwestie van geld, zegt Van Acker, enkel van keuzes. "De politiek moet durven. Neem nu Brussel. Filter de delinquenten daar en je komt misschien uit op driehonderd echt zware gevallen. Dat is best behapbaar, maar dan moet je wel beslissen dat dáár je focus zal liggen, en niet bij die hele meute die al bij al veel minder schadelijk is."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234