Maandag 01/03/2021

ReportageWO II

‘We hebben geen kerst meer gevierd’: hoe de Slag om de Ardennen al 75 jaar nazindert

Marc Lapraille bij het monument voor de slachtoffers in Bande.  Beeld Francis Vanhee
Marc Lapraille bij het monument voor de slachtoffers in Bande.Beeld Francis Vanhee

Een voor een werden de Belgische burgers doodgeschoten in het Ardeense Bande, op kerstavond 1944. Ook 75 jaar na de slag om de Ardennen spreken families over het bloederige drama.

“Ze liepen door die deur”, zegt Marc Lapraille (53), terwijl hij in Bande een typische Ardeense gevel aanwijst die na de oorlog nooit is hersteld. Wie aan de slag om de Ardennen denkt, haalt zich Amerikaanse soldaten voor de geest die Duitsers bekampen in de sneeuw. Maar de gebeurtenissen die Lapraille aanhaalt, gaan over een moordpartij op Belgische burgers. Op kerstavond, in 1944. 

“In een gebouw dat al vernietigd was, stond een lid van de Duitse Sicherheitsdienst”, zegt Lapraille. “Hij schoot ze een voor een dood. De lijken van de slachtoffers vielen de kelder in. Een ervan, André Gouverneur, was mijn oom. Met zijn 17 jaar de jongste. Slechts één iemand is aan het drama ontsnapt. Toen hij naar het huis werd geleid, kon hij zich los­rukken. Terwijl ze op hem schoten, is hij in de duisternis door de sneeuw weggelopen.” 

François-Marie Jacobs. Beeld Francis Vanhee
François-Marie Jacobs.Beeld Francis Vanhee

De kelder waarin de lijken lagen, is tot een oorlogsmonument omgebouwd. Er ligt een kruis gemaakt van oude balken voor de foto’s van de 34 slachtoffers. De moordpartij in Bande was een vergelding voor een verzets­actie van enkele maanden eerder. Maar de slachtoffers hadden niets met het verzet te maken.

“Mijn oom had alleen foto’s gemaakt van een Belgische vlag die op de nationale feestdag was uitgehangen”, zegt Lapraille. “Veel mensen waren per toeval in Bande, omdat ze de ge-vechten op andere plaatsen waren ontvlucht.” Het drama in Bande gebeurde tijdens de eerste dagen van het Duitse offensief. In de streek rond het dorp is tijdens De Slag om de Ardennen door geallieerde troepen ontzettend hard gevochten. Zij konden de Duitse soldaten uiteindelijk terugdrijven.

Ook enkele Belgische soldaten vochten mee in de Ardennen. Zij behoorden tot de S.A.S. en waren special forces die voor het Britse leger verkenningswerk uitvoerden. Het bloedbad kwam aan het licht toen enkele Belgische soldaten Bande bereikten. 

In Bure, op ruim twintig minuten rijden, is een herdenkingsplechtigheid voor die Belgische eenheid bezig, omdat de soldaten er samen met Britse paracommando’s gevochten hebben. Een van hen was de vader van Arnould d’Oultremont (71). 

“Mijn vader is hier gewond geraakt aan zijn hoofd door shrapnel van een Duitse granaat”, zegt d’Oultremont na de herdenkingsplechtigheid. “Zijn muts was helemaal verscheurd. De Britse dokter die hem eerst kwam helpen, gaf hem geen kans meer. Hij zei ‘geef hem iets te drinken, want die is er geweest’. Het was uiteindelijk een Belgische dokter uit de buurt die hem heeft verzorgd.” 

Bij de huis-aan-huisgevechten in het gehucht stierven meer dan 60 Britse para’s. Ook drie Belgische soldaten kwamen om toen een Duits kanon hun jeep trof. De vader van d’Oultremont overleefde de oorlog, maar vertelde er tot aan zijn overlijden in 1993 zo weinig mogelijk over. “Alleen als we naar een specifieke situatie vroegen, zei hij iets”, zegt d’Oultremont. “Maar hij sprak er liever niet over.” 

Aan het monument voor de kerk staat nog een veteraan van die Belgische S.A.S-soldaten. Maar hij heeft in Bure niet meegevochten. “Ik was toen nog niet opgeleid”, zegt de 94-jarige François-Marie Jacobs, met een Antwerpse tongval. “Toen ik bij het regiment kwam was ik achttien, ik was een van de jongsten. Dat is ook de leeftijd om zotte kuren te doen.” 

Arnould d’Oultremont. Beeld Francis Vanhee
Arnould d’Oultremont.Beeld Francis Vanhee

Jacobs zal uiteindelijk wel aan het front vechten, maar dan in Nederland en in Duitsland, tot helemaal aan het einde van de oorlog. “Hoe ik mij toen voelde? Vol schrik. Er komen kogels op je af. Je weet niet of een voor jou is of voor iemand anders. Maar we waren getraind om altijd door te gaan.” 

Na de gevechten in Bure konden drie soldaten van de Belgische eenheid samen met andere soldaten op 11 januari 1945 Bande bereiken. In de kelder zagen zij met afschuw wat zich op kerstavond in het dorpje had afgespeeld. “De inwoners van Bande dachten eerst dat die Belgische soldaten Canadezen waren”, zegt Lapraille.

Al jaren probeert hij de identiteit van de moordenaars te achterhalen. Dat waren geen reguliere Duitse soldaten. “De man die de trekker overhaalde, was een Zwitser die na de oorlog veroordeeld is tot twintig jaar gevangenis- straf”, zegt Lapraille. “Bij die groep van de Sicherheitsdienst waren ook Fransen. Er zouden zelfs twee Waalse collaborateurs bij zijn geweest die met een Luiks dialect spraken. Wie zij precies waren, weet niemand.”

Ook in zijn familie werd later zo weinig mogelijk over de oorlog gesproken, zegt Lapraille. “Wij hebben in onze familie nooit meer kerstavond gevierd. Zelfs nu niet. Voor ons is dat een avond, die ons te zeer aan het drama herinnert.”

Re-enactors in uniformen van de Belgische en Britse soldaten.  Beeld Francis Vanhee
Re-enactors in uniformen van de Belgische en Britse soldaten.Beeld Francis Vanhee
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234