Vrijdag 27/11/2020

'We have cash, and cash is king'

Van banken en warenhuizen tot luxeconcerns, energiebedrijven en vastgoed: golfstaatje Qatar heeft de voorbije jaren vele tientallen miljarden geïnvesteerd in Europa. En economische macht betekent ook: politieke invloed.

Het nieuws ging drie weken geleden als een schokgolf door Parijs: Delamain, de oudste boekhandel van de lichtstad en dus een heus 'instituut' bij onze zuiderburen, was met sluiting bedreigd. Het Quatarese investeringsfonds Constellation Hotels Holding, de nieuwe eigenaar van het pand vlakbij het Louvre waarin Delamain al ruim een eeuw gehuisvest is, had enkele dagen eerder aangekondigd de huurprijs te willen verdubbelen. "Boeken toe, in dat geval," liet de uitbater weten. Meer was er niet nodig om le tout Paris op de achterste poten te krijgen. Zelfs het Franse ministerie van Cultuur werd al ingeschakeld, in een poging de Qatari in deze tot enige mildheid te bewegen.

Sarkozy

Het heeft natuurlijk iets sympathieks, de onfortuinlijke boekhandelaar die het moet opnemen tegen de macht van het grote geld, maar ironisch genoeg was het 'de kleine Napoleon' Nicolas Sarkozy zelf die enkele jaren geleden de Franse deuren wagenwijd openzette voor de steenrijke emirs uit het golfstaatje. In volle financiële crisis keurde de toenmalige Franse president een wet goed waardoor Frans onroerend goed dat in handen kwam van de Qatarese overheid vrijgesteld werd van de meerwaardebelasting op eigendom in Frankrijk.

De nieuwe wet zorgde voor een gigantische boost in de Qatarese investeringen bij onze zuiderburen: in vijf jaar tijd werd zomaar eventjes 11 miljard euro in de Franse economie gepompt. Ook voetbalclub Paris Saint-Germain is overigens al enkele jaren in Qatarese handen, maar geen haan die daar naar kraait zolang sterspeler Zlatan Ibrahimovic elke week het net laat bollen.

Het verhitte actuele debat in Frankrijk is even achterhaald als tekenend. Achterhaald omdat Qatar al jarenlang op rooftocht is in vooral Frankrijk en Engeland. Tekenend omdat de Qatarese koopwoede blijkbaar pas problematisch wordt als een populair maar al bij al onbetekenend symbool in het vizier komt. Dat de Qatari intussen ook al bijna 5 procent van de Franse energiereus Total in handen hebben, daar ligt blijkbaar niemand echt wakker van.

Spin in het web

Twintig tot 30 miljard euro. Per jaar, welteverstaan. Dat is het bedrag dat de Qatar Holding, het belangrijkste van de vijf investeringsvehikels van het overheidsorgaan Qatar Invest-ment Authority (QIA), sinds 2009 van de regering toegestopt krijgt om te gaan shoppen. Met dank aan het gigantische overschot op de Qatarese handelsbalans. De QIA, opgericht in 2005, is vandaag de spin in het web van het ambitieuze Qatarese investeringsbeleid en is actief in de meest uiteenlopende sectoren we-reldwijd. 'Om de lokale economie en de inkomsten van de staat te diversifiëren', heet het op de officiële website. Op onze vraag wat dan de criteria zijn om voor bepaalde bedrijven of sectoren te kiezen, en waarom Europa blijkbaar in de bovenste la ligt als het op mega-investeringen of overnames aankomt, kregen we helaas geen antwoord.

De lijst van Europese bedrijven die de voorbij jaren deels of volledig in Qatarese handen kwamen, is indrukwekkend lang en divers. Zowel Printemps, het iconische Franse warenhuis, als Harrod's, de Engelse evenknie, zijn tegenwoordig voor de volle honderd procent Qatarees. In grote Europese banken als Crédit Suisse en Barclays hebben de Qatarezen een stevige vinger in de pap, net zoals in de energiebedrijven Shell en Total, de Franse bouwgigant Vinci en de ook al Franse mediagroep Lagardère.

De Duitse autoreus Volkswagen is voor 17 procent in Qatarese handen, de mijnreus European Goldfields voor net geen 25 procent. Ook bij France Telecom, luxeconcern LVMH en de Engelse supermarktketen Sainsbury hebben de Qatari een voet tussen de deur.

Nog meer in het oog springend is de nadrukkelijke aanwezigheid op de Franse en Britse vastgoedmarkt. Zo zijn de Qatari voor 95 procent eigendom van The Shard, de Londense wolkenkrabber van ruim 300 meter hoog die in 2012 werd opgeleverd en vandaag als het hoogste gebouw van Engeland door het leven gaat. Qatar Holding is met 27 procent van de aandelen ook de grootste aandeelhouder van Songbird Estates, de vastgoedgigant die zowat de helft van het Londense financiële centrum Canary Wharf in handen heeft. En Qatari Diar, een dochteronderneming van QIA, is de belangrijkste financier van Chelsea Barracks. Dat residentiële vastgoedproject belooft een van de duurste ooit op Engelse bodem te worden, met een geschatte waarde van minstens drie miljard euro.

Andere blikvangers in de Qatarese portefeuille zijn het voormalige olympisch dorp in Londen, een handvol Parijse luxehotels en een luxewinkelcomplex van ruim 500 miljoen euro op de Parijse Champs-Elysées.

Volgens het Sovereign Wealth Institute (SWI), een Amerikaanse onderzoeksinstelling die overheidsinvesteringen in kaart brengt, is de totale waarde van de Qatarese investeringen in het buitenland opgelopen tot 170 miljard dollar. De gemiddelde jaarlijkse opbrengst sinds 2009 zou een fabelachtige 17 procent zijn. Volgens datzelfde SWI is QIA momenteel de tiende grootste overheidsinvesteerder ter wereld. Lang niet slecht voor een landje met 1,8 miljoen inwoners, van wie dan nog ruim een miljoen buitenlandse arbeidsmigranten die amper burgerrechten genieten.

Het golfstaatje heeft zijn rijkdom te danken aan zijn gigantische gasvoorraad. Met een geschatte voorraad van 26 biljoen kubieke meter gas beschikt Qatar vandaag over de derde grootste gasreserve ter wereld.

Met open armen

"We have cash, and cash is king", liet Ahmad-Al-Sayed, de 38-jarige advocaat die sinds vorig jaar aan het hoofd staat van de Qatar Investment Authority, zich enkele jaren terug in een onbewaakt moment ontvallen. Vrij vertaald: als we ergens onze zinnen hebben opgezet, dan kan je er ook donder op zeggen dat we dat ook in handen krijgen. Macht en centen zitten in Qatar ook in een bijzonder klein kringetje geconcentreerd, en zoiets werkt nu eenmaal iets sneller en efficiënter dan pakweg een fonds van privé-investeerders.

Het is ook geen toeval dat Qatar pas de voorbije vijf jaar zo nadrukkelijk richting Europa lonkt. De financiële crisis had hier zowat alle geld uit de markt gezogen, waardoor kapitaalkrachtige investeerders overal met open armen ontvangen werden. Door hun enorme financiële slagkracht zijn de Qatari's ook eigenlijk geen partij meer voor andere investeerders. En dat begint almaar meer mensen te verontrusten, vooral aan de overkant van het Kanaal. Is het immers wel een goed idee om een land uit een weinig stabiele regio, waarvan je al bijzonder afhankelijk bent voor je energiebevoorrading, ook nog eens sleutelposities te laten uitbouwen in tal van andere economische sectoren?

Het onderzoeksrapport Who Owns the City van de universiteit van Cambridge biedt wat dat betreft alvast voer voor discussie. In 2011 zou 52 procent van het Londense finan-ciële district al in handen geweest zijn van niet-Britse investeerders. Dertig jaar geleden was dat nog maar 8 procent. Nogal wat van die investeerders kunnen van de ene dag op de andere besluiten hun geld terug te trekken en elders te investeren. Bovendien zal de Engelse regering ook wel tweemaal nadenken voor ze dat soort mensen bijvoorbeeld fiscaal voor de voeten gaat lopen.

"Je kunt het de Qatari niet kwalijk nemen dat ze handig hebben ingespeeld op de vele kansen die zich in Europa aanboden door de financiële crisis", vindt Bruno Merlevede, professor economie aan de UGent. "Ze willen op termijn minder afhankelijk worden van de inkomsten uit gas en zich economisch gaan diversifiëren. Vooral Europees vastgoed is dan een goede en zekere investering. Al moeten we niet naïef zijn: er spelen ook andere overwegingen. Geopolitieke, bijvoorbeeld. Qatar probeert zich al jarenlang te profileren als een belangrijke speler in het Midden-Oosten, en door dat zeer ambitieuze investeringsbeleid kopen ze gewoon ook politieke invloed. Bij de schaal waarop dat vandaag gebeurt, kunnen wellicht vragen worden gesteld. Het is aan de nationale waakhonden en aan de Europese Commissie om constant na te gaan of de vrije concurrentie nergens in het gedrang komt."

Niet welkom in VS

Piet Sercu (KUL), gespecialiseerd in international finance, ziet ook de relatief grote Europese openheid naar buitenlandse - en dan zeker ook Arabische - investeringen als een belangrijke trigger. "In de VS zijn ze gewoon niet welkom. Frankrijk heeft zich altijd al behoorlijk pro-Arabisch opgesteld, en zolang het om minderheidsparticipaties gaat, kunnen ze het geld ook goed gebruiken. Engeland op zijn beurt is altijd al heel open ge-weest naar buitenlandse investeerders toe. Zowat alle grote investeringsbanken zijn daar twintig jaar terug al overgenomen. Bovendien worden Europese bedrijven meestal ook vrij streng gecontroleerd. Het is veel veiliger om in zo'n onderneming te stappen dan in een bedrijf in een groeiland."

Of we ons dan geen zorgen moeten maken om die almaar groeiende aanwezigheid en invloed in Europa? "Niet meteen, denk ik. De Qatari krijgen vaak niet de volledige controle over bedrijven. En laat ons vooral niet naïef zijn: ook in het oude Europa hadden de rijken toch altijd iets meer macht en invloed dan degenen die geen centen hadden?"

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234