Woensdag 30/11/2022

InterviewPatrick Brion

‘We go dark’: hoe deze Belg samen met andere ex-militairen hulp biedt achter de linies in Oekraïne

Links: Patrick Brion (rechts) samen met een Oekraïense militair. Rechts: Een vrouw die haar huis in bezet gebied wist te verlaten, komt aan in Zaporizja.  Beeld Patrick Brion, Reuters
Links: Patrick Brion (rechts) samen met een Oekraïense militair. Rechts: Een vrouw die haar huis in bezet gebied wist te verlaten, komt aan in Zaporizja.Beeld Patrick Brion, Reuters

Eén week moest Patrick Brion (59) nadenken voor hij naar Oekraïne vertrok. Nu leidt hij er de operaties voor een Amerikaanse ngo, die bestaat uit een internationaal netwerk van legerveteranen. ‘De VN of het Rode Kruis zie je hier niet.’

Yannick Verberckmoes

“We hebben net negen uur aan een stuk gereden”, vertelt Patrick Brion als hij zijn busje even aan de kant zet om met ons te spreken. Hij is onderweg met zijn Amerikaanse collega Greg om een Oekraïense moeder en haar twee kinderen naar de westelijke stad Lviv over te brengen. Het is avond, halfacht Belgische tijd, wanneer hij even de tijd vindt voor een interview.

Brion is de familie gaan ophalen in Zaporizja, waar hij ook hulpgoederen heeft afgezet. De stad staat al een hele tijd overal ter wereld in de krantenkoppen. De gevechten spelen er zich af rond Europa’s grootste kerncentrale. Als er iets fout loopt, kan het dus stevig misgaan. In de ochtend, toen Brion er passeerde, hoorde hij drie keer het alarm afgaan. “Dan hebben we ook de explosies gehoord”, zegt Brion. “Er kwamen heel wat granaten op de stad neer.”

De kerncentrale ligt aan de rivier de Dnjepr en is in handen van de Russen. In het gebied kronkelen de Russische en Oekraïense stellingen tegenover elkaar, net als de loopgraven uit de Eerste Wereldoorlog. Waar de nieuwsberichten het niet over hebben, is dat in de stad ook duizenden vluchtelingen aankomen.

“Zelensky heeft afgekondigd dat alle burgers uit de oostelijk gelegen regio Donetsk moeten vertrekken”, zegt Brion. “Dat klinkt heel logisch, maar op het terrein vertaalt zich dat in een enorme chaos. We spreken hier over zo’n 300.000 mensen die zich moeten verplaatsen. Om zich naar het onbezette deel van Oekraïne te begeven, moeten die vluchtelingen door de Russische linies. Alles is er versperd en het ligt er vol mijnen.

“Er is wel een humanitaire corridor, maar de Russen doen die maar enkele uren per dag open. Die uren verschillen van dag tot dag en de Oekraïners moeten de soldaten ook smeergeld betalen om door te kunnen. Het gevolg is dat ze uren of dagen moeten wachten. De uitputting is op de gezichten van die mensen af te lezen.”

Wanneer ze dan in Zaporizja aankomen, zijn er voor de vluchtelingen weinig faciliteiten. Brion spreekt over enkele tenten en een tiental vrijwilligers, die de toestroom niet aankunnen. Internationale hulp is er nauwelijks. “De Verenigde Naties of het Rode Kruis zie je hier niet”, zegt hij. “Daar ben ik enorm ontgoocheld over. Er zijn vooral Oekraïense ngo’s actief, maar tussen die organisaties is er weinig coördinatie.”

Task Force Yankee

Patrick Brion is een veteraan, die er een loopbaan van veertig jaar bij het Belgisch leger heeft opzitten. Hij begon als soldaat en zwaaide af als onderofficier. In de jaren negentig werd hij naar de Balkan gestuurd. Na de eeuwwisseling zat hij drie keer in Afghanistan.

Toen het Russische leger eind februari Oekraïne binnenviel, voelde hij zich geroepen om te vertrekken. Maar gedurende een week heeft hij nog getwijfeld. “Ik vond uiteindelijk dat ik niet kon wegkijken van wat hier gebeurde”, zegt Brion. “Na mijn loopbaan was ik nog reservist bij het leger, maar ik heb ontslag genomen, want ik wilde niet dat Defensie in een slecht daglicht kwam te staan als er mij iets zou overkomen.

“Aanvankelijk overwoog ik me aan te sluiten bij het Internationale Legioen, om eventueel een commandofunctie op te nemen. Als het moest, wilde ik ook vechten. Maar omdat die organisatie in het begin nog heel krakkemikkig was, heb ik dat niet gedaan.”

Patrick Brion (rechts) samen met een Oekraïense militair.  Beeld Patrick Brion
Patrick Brion (rechts) samen met een Oekraïense militair.Beeld Patrick Brion

Een Amerikaanse ngo, Task Force Yankee, contacteerde hem. Zijn profiel was geknipt voor die ngo, die uit legerveteranen bestaat. Of Brion de operaties van de organisatie in Oekraïne wilde leiden? Zo ontmoette de Belgische veteraan collega’s uit verschillende landen: het Verenigd Koninkrijk, Australië, Brazilië... Veel van de Amerikaanse veteranen zijn vroeger nog in Afghanistan of Irak geweest. Maar het was niet de bedoeling van Task Force Yankee in Oekraïne te gaan vechten.

“We houden ons bezig met humanitaire hulp en opleidingen voor het Oekraïense leger”, zegt Brion. “We doen ook geen gevechtsopleidingen, maar geven les over hoe soldaten eerste hulp moeten toedienen aan gewonden. We hebben al bijna 10.000 first aid kits afgeleverd en leren hen ook hoe ze die moeten gebruiken. We tonen dan bijvoorbeeld hoe een tourniquet aan te brengen om ernstige bloedingen te stoppen.”

De organisatie heeft dan wel een humanitaire insteek, de structuur lijkt toch op die van een militaire eenheid, waar sommige kaderleden instaan voor de logistiek en andere voor het verzamelen van inlichtingen. Die logistiek is wat deze opdracht voor de ervaren militairen heel wat moeilijker maakt dan die uit het verleden. Ze staan namelijk zelf voor alles in.

“Wanneer we vroeger op missie gingen, dan zorgde het leger wel voor voertuigen en brandstof”, zegt Brion. “Nu organiseren we dat zelf. Een tijdlang waren we zelfs genoodzaakt telkens naar Polen te rijden om brandstof op te halen, aangezien die in Oekraïne niet meer voorhanden was. In ons hoofdkwartier zijn er nu douches, een keuken en toiletten, maar ook die voorzieningen hebben we zelf uit de grond gestampt. In Lviv delen we een gebouw met een Oekraïense ngo en een constructiefirma. Die kwam dus goed van pas om het hoofdkwartier, inclusief een operations room, uit te bouwen.”

‘Go dark’

In sommige gevallen voert de ngo op verzoek van familieleden search-and-rescue-missies uit achter de Russische linies. Zo’n verzoek kwam van Brions kapster in Oekraïne. Tijdens een gesprek bij het knippen liet ze zich ontvallen dat haar moeder vastzat in de Donetsk-regio. Er kwamen tranen in haar ogen, toen ze vertelde dat ze geen contact meer had met haar moeder. De telefoonverbinding en het internet lagen er plat.

De legerveteraan zei dat hij haar met zijn collega’s wilde gaan halen, maar aanvankelijk weigerde de vrouw. “Ze wilde de verantwoordelijkheid niet dragen voor het risico dat wij zouden nemen”, zegt Brion. “Maar ik zei: ‘Het is onze beslissing, wij willen dit graag voor je doen.’ Uiteindelijk is ze akkoord gegaan. We vroegen haar om een brief voor ons te schrijven waarin ze expliciet de toelating gaf en we lieten haar een audioboodschap opnemen waarmee we aan haar moeder konden bewijzen dat zij ons had gestuurd.”

Om de moeder te evacueren zouden de ngo-leden het gebied binnentrekken dat de Russen in het oosten van het land controleren. De operatie werd vakkundig voorbereid door veteranen die in dit soort missies zijn gespecialiseerd. In een weekend tijd werd het plan uitgevoerd.

Een busje van de ngo komt hulpgoederen brengen voor vluchtelingen in Zaporizja.  Beeld Patrick Brion
Een busje van de ngo komt hulpgoederen brengen voor vluchtelingen in Zaporizja.Beeld Patrick Brion

De Russische soldaten die met checkpoints de wegen afsloten, waren het grootste obstakel. “Dankzij een zeer goede Oekraïense fixer konden we die checkpoints omzeilen”, zegt Brion. “Voor zulke operaties schakelen we al onze gsm’s uit, zodat we op die manier niet op te sporen zijn. Dat bedoelen we met ‘we go dark’.

“We waren ook gewapend. Maar dat was enkel om terug te vuren als we zelf werden beschoten. Gelukkig is dat niet gebeurd. ’s Avonds om ongeveer tien uur stonden we aan de deur van de moeder. Toen lieten we foto’s zien en de audioboodschap horen. In tien minuten waren we weer buiten.”

Omdat de moeder alzheimer had, wisten de mannen op voorhand niet hoe ze zou reageren. Maar dat bleek goed mee te vallen. Na een lange autorit terug naar Lviv kon haar dochter haar weer in de armen sluiten. “Moeder en dochter weer samen zien, dat was gewoon super”, zegt Brion.

Aangrijpend

Al vijf maanden zit de veteraan nu in Oekraïne. Die tijd is voor hem al een wervelwind aan emoties geweest. Behalve de mooie momenten waren er ook heel veel moeilijke. Door de contacten die de organisatie heeft met het Oekraïense leger werd Brion ook eens uitgenodigd om gesneuvelde soldaten die afkomstig waren uit Lviv weer naar hun thuisstad te begeleiden.

Brion zag toen de ene na de andere bodybag. Veel lichamen van jonge mensen, anderen waren al wat ouder. Hij was erbij toen de lijkzakken geopend werden in het mortuarium voor de autopsie. “Ze hadden hun uniform nog aan. Aan hun verwondingen kon ik telkens zien hoe ze precies getroffen waren. Ik heb vroeger tijdens buitenlandse opdrachten heel wat doden gezien. Maar dit greep me enorm aan. Deze mensen hadden hun leven gegeven voor hun land. Ik ben dagenlang van slag geweest.”

Graven van gesneuvelde soldaten in Lviv. Brion was erbij toen ze in het mortuarium uit de bodybags gehaald werden. Beeld Patrick Brion
Graven van gesneuvelde soldaten in Lviv. Brion was erbij toen ze in het mortuarium uit de bodybags gehaald werden.Beeld Patrick Brion

Enkele weken terug was hij ook in Charkiv, hij zag er een administratief overheidsgebouw dat geraakt werd door drie Russische Iskander-raketten. Het glas was uit de ruiten verdwenen, de meubels waren tot panelen of splinters herleid. Tussen de verdiepingen gaapten enorme gaten. “Maar tussen al dat puin vind je dan toch nog persoonlijke spullen”, zegt hij. “Dat maakte het voor mij zo aangrijpend.”

Brion is elke dag bezig van ’s ochtends 7 uur tot 23 uur of middernacht. Overdag worden de operaties gepland of uitgevoerd, ’s avonds worden er nog wat mailtjes heen en weer gestuurd naar de VS. Het is fysiek zwaar werk, maar vooral emotioneel uitputtend. Daarom is hij van plan volgende maand huiswaarts te keren. Na zes maanden zit de missie er voor hem dan op.

“Voor ik vertrok, dacht ik na over wat ik op mijn leeftijd nog kon doen”, zegt Brion. “Ik vroeg me af of ik met al die opdrachten vroeger al niet genoeg had gedaan. Maar ik zit hier nu met een jongen van zeven, een meisje van zeventien en hun moeder, die dankzij ons naar Polen kunnen reizen. Dan denk ik: oké, we hebben iets kunnen betekenen.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234