Zondag 25/07/2021

Psychologie

We denken echt (een beetje) met ons hart, en deze man had er twee

null Beeld THINKSTOCK
Beeld THINKSTOCK

Denken met je hart in plaats van je verstand. Het is een bekende uitdrukking en er blijkt nu ook een grond van waarheid in te zitten. Het hart beïnvloedt ons denken nog veel meer dan vroeger werd aangenomen, zo blijkt uit onderzoek bij een man die er maar liefst twee had.

Medeleven met andere mensen, liefde, maar ook woede, angst en jaloezie... pas heel recent hebben wetenschappers kunnen aantonen dat veel van wat we denken en voelen deels gestuurd wordt door subtiele signalen van ons hart naar onze hersenen.

Dat vermoeden bestond al veel langer. Het zit ook verweven in onze taal: we laten ons hart spreken, we feliciteren of bedanken van harte, en het is ons hart - niet onze hersenen - dat breekt als een geliefde iets kwetsends zegt. Aristoteles dacht zelfs dat het brein er alleen maar was om de gevoelens van het hart te temperen.

Hoe belangrijk de beat van ons leven precies is voor onze gedachten en gevoelens, dat kon neuroloog Agustin Ibanez van de Universiteit van Favaloro in Buenos Aires onlangs vaststellen bij een uitzonderlijke patiënt. C.S., die in het onderzoek anoniem werd gehouden, kreeg een kleine mechanische pomp ingeplant in zijn buik. Die moest de taak overnemen van zijn verzwakte hartspieren. Het resultaat van die ingreep was dat C.S. twee hartritmes voelde: een in zijn borstkas, en een ter hoogte van zijn navel. En daar voelde de man zich niet helemaal lekker bij.

Zwetende polsen

Gevraagd om zijn hartslag met de vingers mee te tikken, volgde C.S. niet het ritme van zijn echte hart, maar van de mechanische pomp. Dat veranderde ook de manier waarop hij zijn eigen lichaam aanvoelde: zijn borstkas leek voor hem groter geworden te zijn, omdat hij nu een hartslag in zijn onderbuik voelde. Dat bevreemdende effect hadden de dokters verwacht, maar de sociale en psychologische gevolgen van de ingreep waren op voorhand danig onderschat.

De aanwezigheid van een extra hartslag bleek ook een sterke negatieve impact te hebben op de sociale en emotionele vaardigheden van de patiënt. Empathie bijvoorbeeld: foto's van mensen die hevige pijn lijden deden C.S. nog heel weinig, en de gevoelens en motieven van anderen kan hij nog moeilijk inschatten. Ook zijn vermogen om intuïtieve beslissingen te nemen leek erg onder de ingreep te lijden.

De resultaten van Ibanez' onderzoek bevestigen eerdere theorieën dat het hartritme van immens belang is voor de werking van de hersenen. De Amerikaan William James, grondlegger van de moderne psychologie, veronderstelde in de 19de eeuw al dat emoties een wisselwerking zijn tussen het lichaam en de hersenen. Die laatste kunnen bijvoorbeeld het bestaan van een bepaald gevaar vaststellen, maar het zijn onze zwetende polsen en de stijgende hartslag die de echte emotie van 'angst' triggeren.

De Amerikaanse psycholoog William James bestudeerde in de 19de eeuw al de invloed van het lichaam op de emoties. Beeld rv
De Amerikaanse psycholoog William James bestudeerde in de 19de eeuw al de invloed van het lichaam op de emoties.Beeld rv

Depressie

James' theorie deed de vraag rijzen of verschillende mensen over een verschillend niveau van lichamelijk 'bewustzijn' kunnen beschikken. Voelen we het gedrag van lijf en leden allemaal even intens aan? Meerdere onderzoeken wezen sindsdien uit dat de zogenaamde 'interoceptie', het aanvoelen van het eigen lichaam, bij iedereen anders is. Probeert u zelf eens uw hartslag te tellen, zonder met uw vingers aan uw borstkas of een slagader te voelen. Slechts een op de vier mensen zit er minder dan 20 procent naast.

Verder psychologisch onderzoek wees uit dat James het helemaal juist had: testpersonen met een betere interoceptie reageerden doorgaans ook heviger op beelden die bepaalde emoties moesten oproepen. Mensen die de signalen van hun lichaam slechter aanvoelen, kunnen gelaatsuitdrukkingen van anderen vaak ook minder correct interpreteren, en hebben bovendien meer kans om depressies te ontwikkelen.

"Therapie zit momenteel nog heel erg in het hoofd", zegt psycholoog Barney Dunn van de Universiteit van Exeter. "We veranderen de manier waarop de patiënt denkt, en vertrouwen erop dat de emoties wel zullen volgen. Maar vaak stoot ik op een muur: patiënten zeggen dat ze rationeel wel beseffen dat ze fout denken, maar emotioneel voelen ze het anders aan."

C.S. overleed aan complicaties bij een latere chirurgische ingreep. Zijn getuigenissen heb Ibanez veel bijgeleerd over de invloed van de hartslag op het psychologische welbevinden van de mens. Door gelijkaardige effecten te onderzoeken bij patiënten die een volledige harttransplantatie hebben ondergaan, hoopt Ibanez de verbindingen tussen het hart en het brein in de toekomst nog beter in kaart te brengen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234