Woensdag 12/08/2020

Waterheffing

Watermeter jaagt Ier gordijnen in

Beeld Foto Peter Morrison / AP

Gratis water is een mensenrecht, vinden veel Ieren. Invoering van watermeters leidt dan ook tot felle protesten in het hele land. Achter de plotse woede gaat veel meer onvrede schuil.

Ierland heeft zijn eigen 'watergate': een waterheffing. Gisteren liepen 30 duizend mensen door Dublin om te protesteren tegen watermeters. Jarenlang hebben ze bezuinigingen geslikt, dit lijkt de druppel te zijn die de emmer doet overlopen.

Het Groene Eiland is er door omringd en bovendien valt het met bakken uit de hemel. Water. Ierland heeft een bijzondere relatie met deze bron van het bestaan, al is het maar omdat de Ieren de enige bewoners van de ontwikkelde wereld zijn die geen waterrekening ontvangen. Aan deze unieke situatie komt op 1 januari een einde, tot woede van veel Ieren. "Aan water kleeft zoveel symbolisme", schreef Michael Harding onlangs in The Irish Times, "dat zelfs St. Patrick niet rommelde met de heilige waterputten, uit angst voor de toorn van de oude goden."

Beeld AP

Grootverbruikers

De waterheffing is hoognodig. Het verouderde netwerk zorgt op bepaalde plekken voor vies water; klimaatverandering brengt met name in het oosten perioden van droogte met zich mee en de Ieren zijn, na de Italianen, dé Europese grootverbruikers van water. Daarnaast heeft de weinig geliefde trojka - de Europese Unie en het IMF - die het land tot een jaar geleden onder curatele had, bepaald dat het water uit het huishoudboekje van de overheid verdwijnt. Een aparte autoriteit, Irish Water, moet voortaan het geld binnenhalen en zichzelf bedruipen.

Zo'n 1.300 monteurs installeren momenteel twee watermeters per minuut. Daarbij ontmoeten ze vijandigheid. In sommige huizen zijn ze niet welkom en er zijn incidenten geweest waarbij ze zich in hun bestelbusjes moeten schuilhouden. De afkeer heeft ertoe geleid dat deze gehate meters de komende drie jaar niet zullen worden gebruikt. Komende jaren zal Irish Water eerst werken met vaste aanslagen. Aanvankelijk was het de bedoeling dat een gemiddeld gezin 500 euro per jaar gaaT betalen, maar dat bedrag is gehalveerd.

Dat heeft de regering besloten wegens een lange reeks protesten, van Dublin tot Donegal, van Westport tot Waterford. Vorige week nog zat de vice-premier twee uur lang vast in haar dienstauto die door een woedende menigte was omringd. Voorlopig hoogtepunt was de door campagnegroep Right2Water en vakbonden georganiseerde protestmars in de regeringswijk van Dublin, de grootste demonstratie sinds eind 2010 toen honderdduizend Ieren hun onvrede lieten blijken over de bezuinigingseisen van de trojka als gevolg van de bankencrisis.

Mensenrecht

Sinds het afschaffen van watertarieven in 1977 beschouwen de Ieren 'gratis water' als een mensenrecht. Pogingen om de heffing opnieuw in te voeren, zijn altijd gestuit op weerstand. Uit een peiling is gebleken dat 33 procent van de bevolking niet van plan is om de aanslag te betalen, waarbij het met name gaat om de minder bedeelden, ook al hebben zij recht op compensatie. Bovendien betalen alleenstaanden een gereduceerd tarief.

Opvallend is dat een ander onderzoek heeft uitgewezen dat slechts 16 procent van de ondervraagden de huidige situatie, waarbij mensen water via de inkomstenbelasting betalen, eerlijk acht. De helft bleek juist een voorstander te zijn van watermeters. Bij veel Ieren leeft echter de vrees dat Irish Water de opmaat vormt voor een privatisering van de watervoorziening, net zoals in het Verenigd Koninkrijk is gebeurd. In Ierland kan zulks niet zonder referendum.

Beeld AP

Gekleineerd volk

Het wijst er ook op dat het om veel meer gaat dan alleen water. Jarenlang hebben de Ieren de bezuinigingen relatief lijdzaam ondergaan. Zonder volksopstand is er gekort op pensioenen, uitkeringen en ambtenarensalarissen. Ook de invoering of de verhoging van verscheidene belastingen zorgde niet voor Atheense taferelen. De trojka deelde complimenten uit en de economie kwam in rustiger vaarwater terecht, maar terwijl de middenklasse wel vaart bij het herstel, heeft een deel van de bevolking nog steeds te maken met povere leefomstandigheden.

"Er speelt een bij nader-inzien-gevoel mee van een mishandeld en gekleineerd volk", stelde John Waters in The Sunday Independent, "van een persoon die beledigd is, wegloopt en dan, beneden aan de trap, beseft wat hij had moeten zeggen, en terugkeert." En hij bleek nog veel te zeggen te hebben: bij het waterprotest protesteerden bejaarden tegen een nieuwe onroerend-goedbelasting, laagbetaalden tegen nulurencontracten en linkse activisten tegen bankiers die de dans zijn ontsprongen.

Gevestigde orde

Volgens de econoom John FitzGerald, verbonden aan het Economic and Social Research Institute, is de waterheffing een bittere noodzaak, maar lijdt de regering van het behoudende Fine Gael en Labor onder een afkeer van de gevestigde orde die ook elders in Europa leeft. "Kijk naar Spanje, naar Griekenland, naar Engeland en naar jullie eigen land. Overal ligt de macht onder vuur. Dat is het gevolg van de recessie, net als 80 jaar geleden. Ons waterbeleid is uniek, maar waar het gaat om de achterliggende boosheid zijn de Ieren geen uitzondering."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234