Donderdag 21/11/2019

'Waterloo ligt niet in Vlaanderen'

Op 8 juni 2015 zal heel Europa de tweehonderdste verjaardag van de Slag bij Waterloo herdenken. Heel Europa? Als het van de Vlaamse regering afhangt gaat deze hoogdag alvast aan de Vlamingen voorbij. 'De Walen hebben ons niets gevraagd', zegt N-VA.

Het was Vlaams Parlementslid Dirk Van Mechelen (Open Vld) die vorige week de doos van Pandora opende. In een resolutie in de commissie Onroerend Erfgoed vroeg hij aan de Vlaamse regering om "een traject af te bakenen met betrekking tot het herdenkingstoerisme naar aanleiding van de tweehonderdste verjaardag van de slag bij Waterloo in 2015."

Die vraag kwam niet zomaar uit de lucht vallen. Vlaams minister van Toerisme Geert Bourgeois (N-VA) had al in april 2011 in een persbericht aangekondigd dat hij met zijn Waalse collega Paul Furlan (PS) afspraken ging maken over samenwerking rond Waterloo 200.

Van Mechelen had niet veel moeite om het belang van de Slag bij Waterloo te schetsen. De nederlaag van Napoleon (eigenlijk in Eigenbrakel en niet in Waterloo, maar passons) "heeft de loop van de geschiedenis definitief gewijzigd en ligt mogelijk mee aan de basis van het Europa zoals we dat vandaag kennen".

Na de Slag bij Waterloo werd op het Congres van Wenen heel Europa en - wegens het spel van de koloniale machten - de hele wereld hertekend. Er zijn wellicht in de wereldgeschiedenis weinig of geen veldslagen die belangrijker zijn dan de gruwelijke strijd die zich in Waals-Brabant afspeelde tussen de Franse troepen aan de ene kant en de Britse/Nederlandse, Hannoveraanse en Pruisische soldaten aan de andere kant.

Vooral in de landen die destijds deelnamen aan de veldslag wordt halsreikend uitgekeken naar de herdenking in 2015. Het 'International Committee Waterloo 200', dat onder auspiciën van de hertog van Wellington opereert, nodigde organisaties in Groot-Brittannië en op het vasteland uit om er in 2015 een groot evenement van te maken.

Veldslag in 3D

De Waalse regering maakte 40 miljoen euro vrij om de hele site rond de heuvel van Waterloo (met de bekende leeuw) te restaureren. Er komt ook een nieuw bezoekerscentrum waarvoor de Britse firma Tempora samenwerkt met Franco Dragone. Het moet mogelijk zijn om de hele veldslag in 3D te herbeleven.

De intercommunale Champs de Bataille de Waterloo, geleid door Yves Vander Cruysen (MR), schepen van Toerisme in Waterloo, houdt de touwtjes strak in handen. "Wij verwachten inderdaad 500.000 toeristen, vooral op de traditionele evocatie van de veldslag waar duizenden figuranten uit de hele wereld aan deelnemen." Dat evenement is sowieso elk jaar wereldnieuws. "Bij de 175ste verjaardag waren er hier zeshonderd journalisten en zestig tv-stations", glundert Vander Cruysen. "We haalden de voorpagina van The Times én van The New York Times.

"Er is niet alleen het toeristische luik, maar ook het diplomatieke. We verwachten heel wat staatshoofden uit Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland en Nederland. De federale Belgische regering zal uiteraard ook op post zijn."

Of de Vlaamse minister van Toerisme aanwezig zal zijn op de herdenking, is onzeker. Tijdens de bespreking van de resolutie van Dirk Van Mechelen gaf N-VA'er Wilfried Vandaele tegenstrijdige signalen. Hij sloot niet uit dat minister Bourgeois nog contact zou opnemen met zijn collega Furlan, maar hij (en met hem de hele meerderheid) stemde tegen de resolutie van Van Mechelen die precies aandrong op het hervatten van dat overleg.

CD&V'er Johan Sauwens - in een vorig leven nog Vlaams minister voor de Volksunie - was iets minder omfloerst. "Ik vraag me af wat men allemaal wil herdenken de komende jaren. Zal Napoleon worden herdacht naar aanleiding van zijn geboortedatum, zijn overlijden, of de dag van zijn grootste nederlaag? Waterloo ligt niet in Vlaanderen en het is zeer de vraag of de nadruk moet worden gelegd op de herdenking van deze veldslag. De Eerste Wereldoorlog en de herdenking daarvan zijn onmiskenbaar van een heel andere orde voor Vlaanderen."

Peter De Wilde, directeur van Toerisme Vlaanderen, drukte het in een gesprek met De Morgen nog iets krasser uit. "Ik weet helemaal niet wat men in Wallonië van plan is. Er is geen contact geweest tussen mijn dienst en de Waalse dienst voor Toerisme. Wij kunnen in Vlaanderen natuurlijk wel Napoleon herdenken, maar waarom dan niet Julius Caesar of zo?"

Johan Sauwens had tijdens de bespreking in de commissie ook al gepleit voor een "breder historisch perspectief". "Waarom herdenken we niet de Nederlandse koning Willem I die in 1815 definitief koning der Nederlanden werd waardoor Vlaanderen tijdelijk verenigd werd met Nederland? We zouden toch eens een debat moeten organiseren over welke historische figuren en feiten we officieel willen herdenken", zei hij.

'Een film waard'

Auteur en francofiel Bart Van Loo werkt momenteel koortsachtig aan een boek over Napoleon. Dat moet in 2015 klaar zijn en speelt in op de tweehonderdste verjaardag van de Slag bij Waterloo. Hem moet je niet overtuigen van het belang van de veldslag. "Waterloo betekende het einde van de Franse Revolutie. Daarna kwam er een tijdelijke restauratie van het ancien régime, maar uiteindelijk ging de democratisering gewoon verder. De veldslag op zich is al een film waard. Napoleon had evengoed kunnen winnen in Waterloo. Als hij zijn voorhoede op tijd had teruggeroepen dan had hij de Pruisen kunnen tegenhouden. En stel je voor hoe de wereld zou zijn geëvolueerd als Napoleon had gewonnen.

"Eigenlijk is het vreemd dat Vlaanderen, met een N-VA-minister van Toerisme, niet happig is om de nederlaag van Napoleon te herdenken. Voor de radicale Vlaamse Beweging was het een triomf. De vreselijke Napoleon werd eindelijk verslagen en Vlaanderen werd verenigd met Nederland."

Wie een beetje grasduint in de vaderlandse geschiedenis kan er niet omheen. De Franse tijd (1792-1815) was enorm traumatisch voor Vlaanderen. Vlaamse kranten werden verboden, theaters werden gesloten. Het openbare leven, ook op lokaal niveau, werd volledig verfranst. Bovendien werd de katholieke kerk zwaar aangepakt. Priesters die weigerden om hun trouw aan de koning af te zweren werden naar Cayenne verbannen. De Boerenkrijg van 1789 was meer dan een opstoot van conservatisme, maar ook een protest tegen de dienstplicht. Honderdduizenden Vlamingen (en Walen, uiteraard) vochten mee in de keizerlijke legers van Napoleon.

Den Grooten Oorlog

"De leeuw van Vlaanderen van Hendrik Conscience kan niet los gezien worden van dit anti-Franse trauma van de Vlamingen", zegt Bart Van Loo. "Conscience beschrijft niet voor niets de nederlaag van het Franse leger op Belgische bodem: net zoals in 1815." In Wallonië is Napoleon voor velen dan weer een held. De Waalse Beweging, die ijverde voor de aanhechting aan Frankrijk, trok destijds op bedevaart naar Waterloo om de nederlaag van Napoleon te bewenen.

Dat Vlaanderen de Slag bij Waterloo niet wil herdenken heeft nog een reden. Dit jaar, en ook in 2014, is Vlaanderen guest region op de World Travel Market in Londen, de grootste toeristische beurs van Europa. Geert Bourgeois wil daar sterk inzetten op de herdenking van Den Grooten Oorlog, tussen 2014 en 2018. Toerisme Vlaanderen zet dan ook de grote middelen in om van die herdenking een langdurig internationaal topevenement te maken.

Maar ook de Waalse tegenhanger van Toerisme Vlaanderen zal aanwezig zijn in Londen. Yves Vander Cruysen: "Wallonië heeft een schitterend aanbod: we zullen een gezamenlijke campagne opzetten rond Mons dat Europese Culturele Hoofdstad is in 2015 én rond Waterloo 200. Het is toch onbegrijpelijk dat Vlaanderen de krachten niet wil bundelen. Samen met de Eerste Wereldoorlog is dit een aanbod dat de komende vijf jaar miljoenen toeristen naar ons land kan lokken."

Voor historicus Koen Aerts (UGent) die gespecialiseerd is het Vlaams-nationalisme en die vooral onderzoekt hoe ons collectieve geheugen en onze publieke herinneringen werken, is dit gekissebis geen verrassing.

"Herdenkingspolitiek is nooit neutraal. Door samen te herinneren, creëren we een gezamenlijk verleden. Wereldoorlog I is voor Vlaanderen een cruciaal moment. Daar ontstaat het anti-Belgische Vlaams-nationalisme. Dat is de core business van de N-VA. Vlaanderen was nooit dichter bij onafhankelijkheid dan in 1917. Voeg daarbij de territoriale claims: de loopgraven van de IJzer liggen in Vlaanderen en Waterloo ligt in Waals-Brabant. Elke prille natie wil zichzelf een identiteit geven door zijn geschiedenis te gaan herinterpreteren."

Koen Aerts voelt niet veel voor een debat over de Vlaamse herinneringspolitiek, zoals Johan Sauwens suggereerde. "In Nederland heeft men zo'n debat gehad en dat is een gruwel voor elke historicus. Als politici zich met politiek gaan bezighouden, gebeuren er altijd merkwaardige dingen."

De site van het Britse International Committee Waterloo 200: www.waterloo200.org

De site van het Slagveld bij Waterloo: www.waterloo1815.be

Minisoldaatjes

Vlaanderen mag dan al officieel de Slag bij Waterloo niet herdenken, dat kan Bart Van der Taelen uit Oudenburg niet schelen. Hij wil op 18 juni 2015 naar Waterloo trekken om de historische veldslag minutieus over te doen met... 26.000 minisoldaatjes op schaal 1/72. De uitbater van de What Ever Hobby Shop in Westkerke verft momenteel zo'n 20 soldaatjes per dag. "Maar we hebben ook paarden, koetsen, tenten en plaatselijke bevolking uit die tijd nodig", zei Van der Taelen vorig jaar in Het Nieuwsblad. "Wie ons wil helpen, kan altijd contact opnemen", zei hij toen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234