Maandag 19/04/2021

Klimaattop Parijs

Wat ze in Parijs "vergeten"

Activisten van Oxfam hopen dat wereldleiders wakker worden en doortastende klimaatmaatregelen aankondigen. Beeld reuters
Activisten van Oxfam hopen dat wereldleiders wakker worden en doortastende klimaatmaatregelen aankondigen.Beeld reuters

Een klimaatakkoord in Parijs lijkt dichtbij te komen. Maar vreemd genoeg vallen de internationale lucht- en scheepvaart, grote uitstoters van broeikasgassen, buiten het verdrag. Dat geldt trouwens ook voor de CO2-vrije kerncentrales. Hoe kan dat?

LUCHT- EN SCHEEPVAART

Was er sprake van een duister complot? Elke verwijzing naar de internationale scheepvaart en luchtvaart was ineens verdwenen uit de voorlaatste versie van het concept-klimaatakkoord, die woensdag in Parijs werd gepresenteerd. In de versie van zaterdag stonden de sectoren nog genoemd.

Milieuorganisaties maakten direct bezwaar, want het internationaal transport is verantwoordelijk voor een uitstoot van ruim 1.500 miljoen ton CO2 per jaar. Scheepvaart en luchtvaart zijn, hoewel genoemd in het Kyoto-akkoord, als wereldwijde bedrijfstakken vrijgesteld van reductieverplichtingen onder het VN-klimaatverdrag UNFCCC. Ze vallen onder andere VN-conventies en voelen niets voor regulering.

"We waren zelf heel verbaasd dat die verwijzing eruit was", zei Paul Steele van de IATA (International Air Transport Association) in Le Bourget. "Van een complot is geen sprake. Ik denk dat de landen hebben besloten dat er belangrijkere kwesties zijn die eerst om een oplossing vragen."

Internationale scheepvaart en luchtvaart, op VN-niveau vertegenwoordigd door de International Maritime Organization (IMO) en de International Civil Aviation Organization (ICAO), hebben op klimaatgebied een slechte naam. Ze kregen vorige week op de top de 'Fossil of the Day Award' uitgereikt, een prijs voor slecht klimaatgedrag. Scheepvaart en luchtvaart stoten, met 2,2 en 2 procent van de wereldwijde CO2-uitstoot, evenveel uit als Duitsland en Japan samen, maar zouden niks bijdragen aan klimaatbeleid.

De sectoren zelf zijn het daar niet mee eens. De IACO doet wel degelijk aan klimaatbeleid, zegt Steele. "We hopen volgend jaar een akkoord te sluiten over het inperken van onze uitstoot. En dit staat los van wat er deze week in Parijs wordt afgesproken." Het gaat om een marktsysteem voor het compenseren van CO2-uitstoot door vliegtuigen en een wereldwijde standaard voor die emissies. Die moeten in 2050 zijn gehalveerd (vergeleken met 2005), onder meer door duurzame brandstoffen uit biomassa.

Maar waarom zijn de internationale scheepvaart en luchtvaart niet gewoon onderdeel van het klimaatverdrag? Het probleem is dat ze onder geen enkel nationaal klimaatplan kunnen vallen, zegt Steele. "Want aan wie zou je onze luchtvaartemissies moeten toerekenen: aan het land van herkomst, het land van vertrek, het land van aankomst, of het land waar je overheen vliegt? Daar kom je nooit uit."

Scheepvaart en luchtvaart zeggen zelf wel deel te willen zijn van een akkoord. Patrick Verhoeven van de Europese redersvereniging (ECSA): "Parijs is een unieke kans om een duidelijk signaal te geven aan de IMO-lidstaten dat zij de CO2-uitstoot van schepen wereldwijd moeten regelen."

Ook de luchtvaartbranche vindt dat. Steele: "Wij hopen dat er een ambitieuze deal komt in Parijs. Het zal de IACO helpen om voorwaarts te gaan. Wij hebben als eerste wereldwijde bedrijfstak onszelf reductiedoelen gesteld. Nu moeten de regeringen ons helpen die te realiseren."

KERNENERGIE

Het is een opvallende afwezige in het Franse paviljoen op de klimaattop. Alles is er te vinden over elektrische auto's, windenergie, waterkrachtcentrales en circulaire economie. Maar waar is toch die glorieuze industrie die Frankrijk voor driekwart in zijn energie voorziet?

Een klimaattop in eigen land lijkt de ideale etalage om de CO2-vrije kernenergie van eigen bodem in het zonnetje te zetten. Vanuit klimaatoogpunt zou het ook geen rare gedachte zijn kernenergie een prominente rol te geven op COP21, meent het Internationale Energieagentschap (IEA). In 2050 moet kernenergie 15 procent van de emissiereducties voor haar rekening nemen om onder de oude grens van 2 graden opwarming te blijven. Met alleen duurzame energie ter vervanging van kolencentrales red je het niet, is de redenering.

Buiten het Franse paviljoen heeft de World Nuclear Association een karig 2-bij-2-standje. Communicatiemanager Jonathan Cobb heeft wel een verklaring voor de bescheiden bijdrage van nucleair. "Het is bewezen technologie, er is geen lobby nodig." Het feit dat er wereldwijd zo'n 65 kerncentrales in aanbouw zijn, boven op de bestaande 450, zegt volgens hem genoeg. "Landen zien het al als een goede manier om CO2-uitstoot te verminderen."

Omstreden technologie
Diverse landen hebben inderdaad in hun plannen voorafgaand aan de top opgenomen kernenergie in te zetten om de CO2-uitstoot tegen te gaan. Dit geldt bijvoorbeeld voor opkomende landen als China en India, die geen enkele energiebron uitsluiten. Dat andere landen dit niet hebben gedaan, is volgens Loreta Stankeviciute van het Internationale Atoomagentschap omdat het een omstreden technologie blijft. "Het ligt vaak politiek gevoelig om het in reductieplannen op te nemen."

Kaisa Kosonen van Greenpeace valt ook op dat kernenergie veel minder aanwezig is dan tijdens de Kopenhagen-top in 2009. Al heeft ze daarvoor een geheel andere verklaring. "Wij voeren hier geen campagne tegen kernenergie, omdat die industrie al dood is", zegt de kernenergie-expert. "Wereldwijd neemt het aantal kerncentrales af en het is vanwege de hoge kosten en veiligheidsmaatregelen maar de vraag of al die centrales in aanbouw er wel komen. In mijn thuisland Finland zijn ze al sinds 2002 bezig en is het budget al ruim overschreden."

Waarom ziet het gerenommeerde IEA dan zo'n prominente rol voor die industrie? Volgens Kosonen omdat het een conservatieve organisatie van geïndustrialiseerde landen is, waarvan vele kerncentrales hebben of de technologie leveren. "Met hun duurzaamheidsprognoses zaten ze er in het verleden ook geregeld naast", zegt ze. "Ja, ik vind klimaatverandering door kolenstook een groter probleem dan kernafval, maar laten we niet doen of we moeten kiezen. Je maakt toch ook geen keuze tussen het bestrijden van aids of kanker. We moeten af van beide."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234