Zondag 25/07/2021

InterviewSam Bettens

‘Wat woke met zich meebrengt, is dat we geen vragen meer durven te stellen’

null Beeld Jason Ryan / Polaris
Beeld Jason Ryan / Polaris

Sam Bettens vierde onlangs zijn eerste vaderdag. Hij vertelt er met trots over in de recentste van een reeks vlogs waarmee hij in mei 2019 begon, net nadat hij had bekendgemaakt transgender te zijn. Bettens voerde bijna dertig jaar lang K’s Choice aan, maar is anno 2021 vooral bezig met zijn nieuwe groep Rex Rebel, zijn carrière als brandweerman en zijn gezinsgeluk. In Palm Desert, Californië, geniet hij volop van de vrijheid van een lichaam dat hij altijd al heeft gewild.

Ik begroet Sam Bettens via Skype vanuit Kapellen, mijn woonplaats, zijn geboortedorp.

Sam Bettens: “Ik kom er nog vaak, in niet-covidtijden zo’n tien keer per jaar. Meestal werkgerelateerd: soms voor een tour van twee weken, een andere keer vlieg ik heen en weer voor twee shows. Het zijn niet de kortste vluchten ter wereld: van deur tot deur duurt zo’n reis vaak 24 uur.”

Je logeert bij je ouders als je in België bent?

“Ja, ik heb er nog mijn kamertje.”

Je oude kinderkamer met de posters van weleer nog aan de muur?

“Nee, het is de vroegere kamer van Bart en Gert, mijn twee broers, die voor mij is heringericht.”

Welke posters hingen er vroeger aan je muur?

“John Travolta, Annie Lennox ook… Maar een week later hingen er dan plots alleen maar posters van paarden aan de muur. Ik veranderde constant van thema, afhankelijk van welke poster er in het midden van de Joepie zat. (lacht)

Je hebt met Rex Rebel opnieuw een groep samengesteld met Belgische muzikanten, terwijl je om dat vele reizen in te perken net zo goed in de VS een groep rond je had kunnen verzamelen.

“Ik heb er lang over nagedacht. Is dit wel slim? Moet ik niet gewoon een paar gasten in L.A. zoeken? Maar telkens opnieuw kwam ik tot de conclusie dat de mensen met wie ik het ging doen veel belangrijker waren dan de locatie. De praktische ongemakken zijn klein vergeleken met het feit dat ik met twee van mijn beste vrienden, Wim Van der Westen (drummer, red.) en Reinout Swinnen (toetsenman, red.), in een groep kon spelen. Ik heb in L.A. al met fantastische mensen mogen werken, maar ik ben nog nooit iemand tegengekomen met wie ik dezelfde connectie had.

“Met Wim heb ik trouwens een running joke. Ik stuur hem geregeld een filmpje wanneer ik hier met de auto door de woestijn rij, met een mooie zonsopgang op de achtergrond. En dan stuurt hij een filmpje terug waarin hij stilstaat op de A12. (lacht)

Om Rex Rebel te kunnen oprichten, heb je K’s Choice op een lager pitje gezet. Is dat je in dank afgenomen?

“Gert vindt het tof wat we met Rex Rebel doen, maar hij heeft geen interesse om mee te doen. Het is zijn wereld niet. Het was ook geen toeval dat Rex Rebel is ontstaan toen we met K’s Choice op tournee waren om het vijfentwintigjarige bestaan van de groep te vieren. Hoe leuk K’s Choice ook is, het is een project dat al heel lang bestaat, en de succesvolste songs zijn meer dan twintig jaar oud. Als creatief mens is het normaal dat je dan op zoek gaat naar iets anders. Onze Gert begrijpt dat. Maar misschien doet hij er tegen mij té lief over, en moet je het hem zelf eens vragen.”

Run van Rex Rebel is uitgekomen op 28 februari 2020, waarmee de plaat wellicht in de top 10 staat van ‘Meest Ongelukkige Releasedata’.

(lacht) Hoe slecht onze timing ook was, het had nog net iets slechter gekund. We hebben nog twee fantastische shows kunnen spelen in twee van de zaligste zalen in Europa: Paradiso en de AB. Door die concerten hebben we het afgelopen anderhalf jaar tenminste het gevoel gehad dat er toch nog íéts was. Het is de bedoeling om de plaat opnieuw te gaan promoten – ik vind ze nog te goed om al aan de kant te schuiven – maar het momentum is natuurlijk weg.

“Sinds februari van dit jaar ben ik bijna niet meer met muziek bezig geweest en heb ik mij gefocust op andere dingen. Omdat ik mij begon af te vragen: wat ben ik eigenlijk aan het doen? Wat is mijn bijdrage aan de wereld? Ik begon me redelijk leeg te voelen.”

BRANDWEERMAN SAM

Wat waren die andere dingen dan?

“In een ander leven, toen ik nog in Tennessee woonde, ben ik een paar jaar bij de brandweer geweest, en daar ben ik opnieuw mee begonnen. Ik heb een opleiding bosbrandbestrijding van acht weken gevolgd, en ben nu aan het studeren voor mijn certificaat van EMT, een soort van ambulancier.”

Wat trekt je zo aan in de brandweer?

“De kameraadschap, het teamgevoel, de shiften van 24 uur, het nauw samenwerken met andere mensen. Maar toch vooral het afgebakende van de job. Een muzikantenleven stopt nooit, zeker niet als je degene bent die de songs schrijft en de beslissingen neemt. Dan zit je altijd met het gevoel dat je zóú kunnen werken, zóú kunnen schrijven. Een job met shiften was voor mij een verademing. Het gras is natuurlijk altijd groener aan de overkant, en mensen die hun hele leven in shiften hebben gewerkt zullen zeggen: ‘Zijt gij zot?’ Maar ik genoot daarvan: om zes uur opstaan, douchen en je klaarmaken voor je job, en weten wat je de volgende 24 uur gaat doen.”

Heb je ooit iemand niet kunnen redden uit een brand?

“Ik herinner me één geval waarbij we een trailer binnen moesten en niet wisten of er nog mensen aanwezig waren. Er bleek een dame helemaal verkoold aan tafel te zitten. Ik heb nog dingen gezien die bijblijven – je rukt niet enkel uit bij branden, maar bijvoorbeeld ook bij grote verkeersongevallen.

“Ik wist op voorhand niet hoe ik op zulke situaties zou reageren, maar je brein beschermt je blijkbaar automatisch tegen wat je daar ziet en voelt. Op het moment zelf ben je heel gefocust, en het was vaak pas als ik ’s avonds in bed lag dat ik dacht: misschien moet ik toch nog maar even naar een aflevering of twee van The Golden Girls kijken. (lacht)

Valt er een vergelijking te trekken tussen een brandend huis binnengaan en het podium opstappen?

“Qua adrenaline wel, maar de geur en het geluid van een brandend huis valt met niets te vergelijken. Vooral dat laatste heeft mij het meest verbaasd: zó luid. En je ziet niks, hè. De branden die je in films ziet: vergeet het. Alles is zwart, je opereert 100 procent op gevoel. En de vermoeidheid die je voelt als je eruit komt, zelfs na amper 10 minuten, heb ik met nog niets anders meegemaakt. Het grootste verschil met een concert is natuurlijk dat je het na een brand nooit op de geluidsman kunt steken. (lacht)

Hoe was het om voor het eerst als man het podium op te stappen?

“Dat eerste optreden… Iemand had een transgendervlag bij, en er kwam zoveel warmte uit het publiek dat ik er emotioneel ondersteboven van was. Maar alles in mijn leven wat gepaard gaat met ‘man mogen zijn’ is fantastisch. Gewoon ’s morgens in bloot bovenlijf naar de brievenbus kunnen stappen, je kunt niet geloven hoeveel deugd dat doet. Of mijn zoontje dat zegt: ‘That’s my dad.’ We zijn nu twee jaar na mijn beslissing, en er zijn nog dagelijks dingen waar ik extreem dankbaar voor ben.

“Ik merk dat veel mensen moeite hebben om het te begrijpen, en omdat het voor mij zo overduidelijk en eenvoudig is, heb ik er vaak niet veel over te zeggen. Ik heb er geen grote filosofieën over. Wat is nu het grote verschil met een mannelijke vrouw zijn? Ik weet het echt niet. En toch maakt het voor mij alle verschil.”

Hoe oud zijn je kinderen?

“Jett en Charlie zijn 10, Justin is 23, Taylor 25. De oudste twee zijn het huis uit, we zijn hen net gaan bezoeken. Taylor studeert weldra af in Nashville, Justin woont in Hoboken, New Jersey. Ze doen het goed. Op het nieuws van mijn transitie hebben ze allemaal heel positief gereageerd. De kleintjes hebben we het op een luchtige manier gepresenteerd, in de zin van: ‘We hebben leuk nieuws voor ons gezin.’ De eerste vraag van mijn zoontje was: ‘Can I call you dad?’ En de tweede: ‘Can we go play football?’ (lacht) Het vatte voor mij goed samen hoe leuk het is om zulke dingen aan kinderen te communiceren. Ze hebben al die negatieve filters nog niet. Dus geen: ‘Hoe gaat de wereld reageren? Wat gaan de mensen zeggen? Mag dat wel? Gaat ons leven nu moeilijker zijn?’ Voor hen is alles nog nieuw, hè, op je 8ste hoor je elke dag wel iets wat je nog nooit hebt gehoord.”

Jouw vader had er iets meer moeite mee, zo heb ik begrepen.

“Hij is in de 80, en… (stil) Tegen dat ik 80 ben, zal een transitie wellicht supernormaal zijn, maar hij is van een compleet andere generatie. Toen ik het hem vertelde, was hij heel positief. Maar in de maanden die volgden, merkte ik dat hij er meer moeite mee had. Hij is ook niet het soort mens dat zich dan in de materie gaat verdiepen – in tegenstelling tot mijn moeder. Hij wilde er eigenlijk niet te veel over praten, dat ligt in zijn aard. Maar uiteindelijk is hij wel mee aan boord gestapt.”

null Beeld Jason Ryan / Polaris
Beeld Jason Ryan / Polaris

CASH BETTENS

Het is de eerste keer dat ik je zie en spreek na je transitie, en ik moet toegeven dat ik best zenuwachtig was. Het blijkt nu reuze mee te vallen, maar ik was bang om fouten te maken. Ik stel vast dat meer mensen daar last van hebben, met de hete adem van woke in de nek.

“Heb jij nu een post-it op je computerscherm hangen met in grote letters ‘HIJ’? (lacht)

Nee, maar de eerste mail die ik naar je manager heb gestuurd, heb ik wel drie keer nagelezen om er zeker van te zijn dat er geen ‘zij’ of ‘Sarah’ meer instond.

(lacht) Je bent niet de enige. Wat de woke-beweging met zich meebrengt, is dat mensen geen vragen meer durven te stellen. Hetzelfde met Black Lives Matter, waar ik ook mee worstel. We hebben twee zwarte kinderen: mogen we dan meepraten? Of blijven we in de positie van blanke mens en moeten we voorzichtig zijn? Als het op transgenderzaken aankomt, denk ik: als je mij een vraag stelt die ik niet oké vind, zal ik het wel zeggen. En dan kan ik je hopelijk uitleggen waarom dat zo is. En dan zijn we weer een stap verder. Als we allemaal supervoorzichtig met elkaar gaan omgaan, kun je geen toffe gesprekken meer voeren. En als je geen fouten meer mag maken, raak je niet vooruit. Hoe meer erover gepraat wordt, hoe beter. Als het dan af en toe eens ongemakkelijk is, of iemand zegt per ongeluk ‘zij’ of ‘Sarah’, so be it. Vraag mij wat je wil en dan laat ik je wel weten als ik het niet passend vind.”

In dat geval: kun je nu minder goed multitasken?

(lacht) Ik ben er nooit goed in geweest, en het is er zeker niet op verbeterd.”

Vind je het jammer dat het internet volstaat met K’s Choice en Sarah, en dat je daar onmogelijk nog van af raakt?

“Sommige transgendermensen kiezen ervoor om volledig geheim te houden dat ze ooit een ander gender hebben gehad, maar dat is voor mij nooit een optie geweest. Ik wist van in het begin dat ik mij publiekelijk zou moeten outen, dat het niet louter een privézaak zou zijn. Omdat ik iemand ben die zich nogal snel neerlegt bij dingen die ik toch niet kan veranderen, heb ik dat wellicht wat onderschat. Want om op je vraag te antwoorden: ja, ik vind dat jammer. Thuis merk ik bijvoorbeeld dat ik steeds meer foto’s aan de muur en op de kast begin te vervangen. Mijn verleden maakt deel uit van wie ik ben – ik kan die 46 jaar niet uitwissen – maar ik vind het hoe langer hoe minder aangenaam om ernaar te kijken.

“Maar er is niet alleen het internet. Neem nu die brandweeropleiding: ik zou daar het allerliefst aankomen zonder dat iemand van iets weet, maar dan moet ik certificaten van mijn vorige job in Tennessee voorleggen, en daarop staat nog klaar en duidelijk Sarah. Zowel emotioneel als praktisch valt dat verleden onmogelijk te wissen.”

Naast een nieuwe groepsnaam heb je ook je eigen naam mogen kiezen. Waren er alternatieven of ging het altijd Sam worden?

“Ik heb de lijst nog liggen – ik heb ze bewaard omdat ze met de tijd grappiger wordt. Er staan heel coole namen tussen die echt verschrikkelijk zouden zijn geweest. (lacht) Typische namen die transgenderjongens van 18 of 20 zouden kiezen. Heel even heb ik gedacht: ik ben de frontman van een groep, ik mag toch iets zots kiezen, zeker? Maar ik ben snel tot de conclusie gekomen dat ik mijn naam moest zoeken in een lijst met mensen die geboren zijn in 1972.”

Mag ik er één weten?

“Allee vooruit, ik zal je de zotste verklappen. De naam die ik – mocht ik nog een kindje krijgen – heel graag aan mijn kindje zou geven, maar volstrekt ongeschikt is voor een man van 48. Komt-ie: Cash.”

Cash Bettens, ik had erger verwacht. Heeft het feit dat Sam zowel Vlaams als Amerikaans is meegespeeld in je keuze?

“Zeer zeker. Er zijn weinig namen die dat hebben. Sam is wat dat betreft een unieke naam, met nagenoeg dezelfde bijklank in Amerika als in België: toffe naam, niet te pretentieus, niet te raar…

“Toen ik mijn operatie nog niet achter de rug had, en ik er nog wat vrouwelijker uitzag, vond ik Sam ook wel comfortabel. Niet te hard, en in Amerika bovendien een afkorting van Samantha. Nu heb ik er soms spijt van. Bij mensen die we voor het eerst terugzien bijvoorbeeld, en ons kennen als lesbisch koppel, heb ik me voorgenomen om me voor te stellen als Samuel. En er meteen bij te zeggen: ‘You can call me Sam’.

“Om heel eerlijk te zijn had ik gehoopt dat ik in mijn transitie al verder zou staan, maar ik besef nu dat het een proces is dat mijn hele leven zal duren. Ik had bijvoorbeeld gehoopt dat ik me bij de brandweer gewoon kon voorstellen als Sam, en dan direct mee met the guys naar de locker room kon. Dat bleek niet zo eenvoudig te zijn. Er waren een hoop gasten die zich vergisten, dat kwam hard aan.”

Het feit dat ook je stem zou veranderen, heeft je naar verluidt doen twijfelen. In het kader van wat je hebt ondernomen, lijkt me dat als complete buitenstaander eerder een futiliteit.

“Grappig dat je het op die manier vraagt, want ja, het was een heel grote hindernis – zonder mijn stem had ik mijn hele leven moeten omgooien, ook financieel – maar diep vanbinnen wist ik dat het mij niet zou tegenhouden. De vraag was nooit: ga ik door die transitie gaan? De vraag was: ben ik transgender? En ik heb altijd geweten dat als het antwoord ja was, dat ik die transitie zou doen. No matter what.”

Is je zangstem sinds de plaat van Rex Rebel werd opgenomen nog meer veranderd?

“Een beetje wel. Waar ik bang voor was, is niet gebeurd: mijn zangstem is wel lager, maar nog intact. Mijn spreekstem echter, die ik zo graag zou verlagen, is helaas nauwelijks veranderd. Maar goed, ik kan nog zingen, dat is al heel wat. Twee weken geleden ben ik nog eens door alle K’s Choice-songs gegaan: ik heb de groep moeten meedelen dat ze de nummers die ze al twintig jaar aan het spelen zijn in een andere toonaard zullen moeten leren. Onze toetsenman gaf toe dat hij aan het twijfelen was: ga ik echt al die songs omzetten of duw ik op mijn keyboard gewoon op dat transpose-knopje? (lacht)

Ben je als songschrijver veranderd?

“Ik voel veel meer de nood om leuke dingen te maken. Niet noodzakelijk dansbaar, maar wel nummers waar je goedgezind van wordt. Het moet allemaal niet de zwaarte van Elliott Smith (Amerikaanse singer-songwriter, red.) hebben.”

300 IDEEËN

Omdat ik er van uitging dat ze niet voor mij waren, heb ik pas bij de voorbereiding van dit interview enkele van je vlogs bekeken. Ik was aangenaam verrast. Ik heb gelachen én een krop in de keel gekregen. Je hebt talent!

“Dank je wel. Ik was er in het begin best onzeker over. Ik wist wel dat er een soort relevantie was, dat mensen in de lgbt-gemeenschap er iets aan zouden hebben, maar het is niet makkelijk om iets te maken dat zes, zeven minuten boeiend blijft. Ik werk er lang en hard aan. Het moet ritme hebben, leuk zijn, informatief… Het doet mij deugd dat je me dat compliment geeft. Dat was de boost die ik nodig had.”

In de vlog die je samen met je vrouw hebt gemaakt, zegt ze dat ze aanvankelijk dacht dat je transitie een bevlieging was. Ze voegde eraan toe: ‘Zoals hij er zoveel heeft.’

(lacht) Mijn vrouw heeft me ooit eens zien buitenkomen bij een army recruiting center – ze reed er toevallig voorbij. Toen ik ’s avonds thuiskwam, zei ze: ‘I don’t know what you were doing there, but it’s not happening.’ (lacht)

En, what were you doing there?

“Ik was benieuwd. Het was net voor ik bij de brandweer gegaan ben. Wat mijn vrouw trouwens ook gek vond. Het was een periode waarin ik K’s Choice saai en oud vond, en er geen voldoening meer uit haalde.”

Was er een oorlog die je wilde vechten?

“Nee, het ging mij ook weer om het gestructureerde. Ik heb het er onlangs met Gert nog over gehad – die wil niet bij de brandweer, maar snapt heel goed wat ik bedoel. We hebben allebei onze school niet afgemaakt en zijn erg jong met K’s Choice begonnen. De duidelijkheid van een echte job hebben we nooit ervaren.”

Voor Helden op Radio 1 schreef je in februari ‘Brother’, een ode aan je broer Gert. Het klonk alsof hij een hart onder de riem nodig had. Zit hij in een dipje?

“Gert heeft zoveel ideeën, is zo’n creatieve gast, maakt zoveel verschillende soorten muziek… Hij laat me soms dingen horen die heel out there zijn, instrumentale songs van twaalf minuten of zo, en dan denk ik: gewoon doen, Gert. Knopen doorhakken en iets echt aanpakken is echter niet zijn grootste talent. Onze Gert heeft iemand nodig die zegt: ‘Deadline 12 april. Repetities op 13, 14, 15 en 16 april. Tegen dan moet je tien songs afgewerkt hebben, tekst en al.’ Tegen mij zegt hij weleens: ‘Sam, ik heb wel driehonderd ideeën liggen.’ En dan antwoord ik altijd: ‘Gert, dat zijn nul songs!’ (lacht)

Ik wil je om af te ronden nog een quote van je vrouw voorleggen: ‘Soms is het bijna irritant hoe gelukkig hij is.’

(lacht) Ik denk dat ze het dan vooral had over de energie die ik ’s ochtends kan tentoonspreiden. Mijn dochtertje heeft dat ook: als we wakker worden zijn we meteen ‘volle bak’. Terwijl mijn vrouw eerst rustig haar koffietje moet hebben. Ik ben 100 procent een ochtendmens: om 5 uur ga ik met de honden wandelen, om 6 uur zit ik in de fitness, en om 7 uur aan het ontbijt. En om 9 uur pik ik hier een EK-match mee. Heerlijk.”

K’s Choice speelt op 26 augustus in Arena 5 in Brussel. Rex Rebel staat op 27 augustus in het voorprogramma van Jasper Steverlinck in Arena 5.

© Humo

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234