Dinsdag 23/07/2019

Opinie

Wat voor cyborg wilt u zijn?

Gert Goeminne is postdoctoraal onderzoeker Wetenschaps- en Technologiestudies aan de VUB en UGent. Hij blogt in eigen naam op gertgoeminne.wordpress.com. Hij toont aan hoe de Googlebril onze grootste angsten en verlangens belichaamt.

Slimme technologie kruipt ons steeds dichter op de huid. Na de smartphone en de smartwatch is er nu Google Glass, de computerbril die van ons oog een digitale interface maakt. Er lijkt een nieuw tijdperk aan te breken waarbij de grens tussen mens en technologie stilaan verdwijnt. Het beeld van de cyborg, de mensgeworden machine of de tot machine gemuteerde mens, doemt op.

Nochtans bezorgden de beelden van de eerste smartwatch die recent de wereld rondgingen me veeleer een déjà-vugevoel: waar had ik dat ding eerder gezien? Het antwoord kwam er in de vorm van een fototweet van @jasperwiet die me meteen 30 jaar terug in de tijd katapulteerde: het polshorloge met ingebouwd rekenmachine! In mijn herinnering voelde ik terug de opwinding van het 11-jarige jongetje dat de elektrozaak binnenstapte waar die week het bewuste horloge in de aanbieding stond. Vanwaar de opwinding? Deels was die veroorzaakt door het heimelijke karakter van mijn missie: 599 frank voor een technologisch snufje, dat stuitte bij mijn ouders op een onverbiddelijke njet.

Belofte van verlossing
Maar er was meer. Waar het achteraf gezien zeker niets mee te maken had, was het nut van zo een slim horloge. Wat viel er buiten de muren van het klaslokaal en zijn opgelegde staartdelingen immers te berekenen als 11-jarige? Neen, er was iets wat voorbij het directe nut van dat hebbeding lag en dat ik dertig jaar later zou omschrijven als de belofte van verlossing. Iets in dat horloge liet uitschijnen dat het me boven mijn menselijke grenzen zou doen uitstijgen, dat het mij meer dan mezelf zou laten zijn. En dat ik dat ook zou uitstralen. Dat de Casio CA-90 er rond mijn frêle pols schreeuwerig groot en onnatuurlijk uitzag hielp die prille cyborg-illusie waarschijnlijk gestand houden.

Maar het is niet alleen de belofte van verlossing die speelt in mijn omgang met technologie. Zo overvalt me zelfs na 20 jaar regelmatig reizen met het vliegtuig nog altijd een regelrecht gevoel van angst wanneer ik me voor vertrek naar de gate begeef. Die angst is ingegeven door de even irrationele als dwingende gedachte dat ik mijn lot in handen leg van iets wat de mens te boven is gegaan, iets wat door de mens gemaakt is, maar hem uiteindelijk te gronde zal richten. Dat ik me daarbij zonder terughoudendheid verlaat op farmaceutische spitstechnologie om die angst te overwinnen, illustreert alleen maar de ambiguïteit in mijn verhouding tot technologie.

Soms, zo blijkt, is technologie meer dan een instrument, en belichaamt het, niet zelden tegelijkertijd, onze grootste angsten en verlangens. Die ambigue sfeer hangt ook rond de lancering van de Googlebril en slimme consorten. Aan de ene kant lijkt deze draagbare technologie te beantwoorden aan het verlangen om niets te moeten missen en draagt ze misschien wel de ultieme belofte in zich onze existentiële eenzaamheid te verlichten. Nooit meer alleen. Aan de andere kant, zo blijkt uit de recente ophef over de praktijken van de Amerikaanse veiligheidsdienst NSA, leeft de angst dat we doorheen dat slimme venster op de wereld ons privéleven te kijk zetten en onze menselijke vrijheid finaal te grabbel gooien. Nooit meer alleen. Inderdaad.

Altijd al cyborg geweest
Het is trouwens niets nieuw of uitzonderlijk. Net zoals het vroeger is gebeurd bij de introductie van de trein, het vliegtuig of nucleaire energie, is diezelfde tweespalt nu bijvoorbeeld ook aanwezig in het debat rond genetisch gewijzigde organismen. Met enige zin voor pathetiek kan je stellen dat de breuklijn telkens loopt tussen zij die geloven dat deze of gene innovatie de wereld zal redden en zij die denken dat diezelfde technologische ontwikkeling het begin van de ondergang inluidt. In de controverse rond het ggo-proefveld in Wetteren toonde dit zich bijvoorbeeld in het schermen met termen als 'de aardappel van de toekomst' enerzijds en 'de Frankenstein-aardappel' anderzijds.

Alleen het besef dat onze verhouding met technologie de essentie vormt van wat het betekent om mens te zijn, kan ons uit deze tegenstelling halen. Aanvaarden we met andere woorden dat we altijd al cyborgs geweest zijn, dan wordt de vraag voor of tegen een bepaalde innovatie en of die de mens zal redden dan wel vernietigen zinledig. De enige zinvolle vraag die dan nog rest, is wat voor cyborg we willen worden. En om die te beantwoorden moeten we niet alleen oog hebben voor wat we in ons leven kunnen aanvangen met een Googlebril, maar vooral voor wat zo een ding met ons leven aanvangt. Iets wat we maar beter niet alleen overlaten aan de Silicon-Valley boys, anders komt ons leven effectief in functie te staan van hoe het via sociale en andere media gedeeld kan worden. En zijn we nooit meer alleen.

Beeld kos
 
We moeten niet alleen oog hebben voor wat we in ons leven kunnen aanvangen met een Googlebril, maar vooral voor wat zo een ding met ons leven aanvangt
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden