Zaterdag 25/01/2020

Verkeer

Wat veroorzaakt roekeloos rijgedrag? ‘Sommige chauffeurs lokken bewust ongevallen uit en wandelen fluitend de rechtbank binnen’

Beeld tim dirven

In Koekelberg werd vorige week een vrouw van het zebrapad gemaaid door een jonge bestuurder die twee auto’s inhaalde op het fietspad. Achteraf verklaarde hij ‘zelf ook slachtoffer te zijn.’ Eén dag later werden in Kraainem en Arendonk nog twee mensen doodgereden op het zebrapad. Slalommen er steeds meer gekken over de baan? En waarom gedragen ze zich zo roekeloos?

Kris Brijs (verkeerspsycholoog UHasselt): “Twee Amerikaanse psychologen, Robert Ross en Daniel Antonowicz, hebben het fenomeen onderzocht. Hun boek, Antisocial Drivers, kan ik iedereen aanbevelen. Ross en Antonowicz hadden eerder al onderzoek gevoerd naar antisociaal gedrag bij gevangenen. Die inzichten hebben ze toegepast op roekeloze chauffeurs.”

Hoe leest u het ongeval in Koekelberg?

“Ik kan onmogelijk in ’s mans ziel kijken, maar het is wel duidelijk dat het gaat om een geval van antisociaal rijgedrag. Ik lees dat de autobestuurder gehaast was, en dat hij moest wachten.”

Op twee auto’s die voor hem halt hadden gehouden om een vrouw te laten oversteken.

“Dat kan de trigger geweest zijn voor zijn desastreuze beslissing om over het fietspad te rijden. Maar het is slechts de druppel die de emmer deed overlopen. De echte oorzaken liggen vermoedelijk dieper: de automobilist had mogelijk een frustrerende werkweek achter de rug. Zelfs bepaalde persoonlijkheidskenmerken kunnen een rol hebben gespeeld.”

De American Psychiatric Association beschouwt roekeloos rijgedrag als een symptoom van de ‘antisociale persoonlijkheidsstoornis’ die ook vele psychopaten en moordenaars kenmerkt.

“Ook in de verkeerspsychologie zoekt men soms een verklaring in de persoonlijkheid van de dader. In welke mate houdt hij rekening met andere mensen? Is hij een narcist? Sommigen beschouwen de openbare weg als het toneel waar ze hun rijkunsten kunnen etaleren. Anderen vinden dat ze op de openbare weg dezelfde graad van controle moeten hebben als thuis op de sofa. Ze vinden dat ze achter het stuur best zelf de regels kunnen bepalen.

“Ross en Antonowicz sommen in hun boek verschillende types antisociale chauffeurs op. De narcisten over wie ik het net had, noemen zij travelling hedonists. Dat zijn mensen die genieten van het rijden an sich. Ze krijgen een kick van hoge snelheden.

Highway vigilantes zijn dan weer bestuurders die achter andere automobilisten aangaan om ze een lesje te leren, omdat díé volgens hen onveilig rijden.

”Nog een andere categorie zijn de driving hooligans: chauffeurs die heel frequent rode lichten negeren, over volle witte lijnen rijden en de snelheidslimieten aan hun laars lappen. Die groep overtreedt de regels trouwens ook in het dagelijkse leven. Ze zullen sneller bij vechtpartijen betrokken raken en vaker een probleem hebben met alcohol.”

Hoeveel procent van de automobilisten maakt zich schuldig aan antisociaal rijgedrag?

“De groep die zich overgeeft aan extreme vormen van verkeersagressie, is gelukkig klein. Maar er zijn ook nog de road chameleons: welopgevoede mensen die zich door de band netjes gedragen, maar weleens de controle durven te verliezen wanneer ze achter het stuur kruipen. We moeten eerlijk zijn: we hebben allemaal weleens met de lichten geknipperd of op de claxon gehamerd als het niet snel genoeg gaat.”

U zei eerder dat een kleine minderheid van alle bestuurders niet vatbaar is voor sensibiliseringscampagnes.

“Er bestaan chauffeurs die bewust ongevallen uitlokken en fysiek geweld gebruiken. Die breng je niet op betere gedachten met alleen maar een affichecampagne. Als ze weer eens gedagvaard worden, wandelen ze fluitend de rechtbank binnen. Daar krijgen ze mogelijks een sanctie, maar achteraf wandelen ze, totaal niet onder de indruk, naar buiten en beginnen ze opnieuw.”

Bestaat er dan geen enkele manier om die mensen bij te sturen?

“Toch wel. Ross en Antonowicz hebben een speciaal programma ontwikkeld, ook weer gebaseerd op hun werk met gevangenen. Vaak ligt een gebrek aan sociaal-emotionele vaardigheden aan de grondslag van delinquentie, en dus ook antisociaal rijgedrag. Gelukkig kun je die vaardigheden aanscherpen met therapie.”

Tot slot: is het maar een indruk, of komt agressief rijgedrag nu vaker voor?

“Uit een studie van Touring uit 2012 bleek een verdubbeling van het aantal incidenten waarbij gewonden vielen en de dader voor de rechtbank moest verschijnen. En in een internationale studie in opdracht van Responsible Young Drivers zeiden zes op de tien ondervraagden al slachtoffer te zijn geweest van verkeersagressie.”

Is zo’n stijging niet logisch? Er komen almaar auto’s bij, terwijl de beschikbare ruimte niet groter wordt.

“Inderdaad, veel wijst erop dat de maatschappij en het verkeer meer gestresseerd zijn dan vroeger.”

©Humo

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234