Vrijdag 05/03/2021

wat valt er ook weer te vieren?

Mogelijk hoeven we weldra onze hoofden niet meer hoeven te breken over de vraag ter ere van wat voor heilige we nu eigenlijk vrijaf hebben op 15 augustus en waarom we wel Pinksteren vieren maar bijvoorbeeld geen Duimsteren. In hun eindrapport van 2010 roepen de Rondetafels voor Interculturaliteit de sociale partners en de regering op om vijf feestdagen van de kalender te schrappen. Gedaan met het vieren van Allerheiligen (1 november), Paasmaandag, Pinksteren, Onze-Lieve-Heer Hemelvaart en Onze-Lieve-Vrouw Hemelvaart.

De Rondetafels, een comité van 22 experts bestaande uit academici en leden van minderhedenorganisaties, werd in 2008 in het leven geroepen door minister van Gelijke Kansen Joëlle Milquet (CDH) met als doel een “open interculturele samenleving te promoten die respect opbrengt voor de verschillende culturen en identiteiten”. Het comité stelt vast dat discriminatie soms in de kleinste hoekjes zit. “Op dit ogenblik is er in de kalender van wettelijke feestdagen een te groot overwicht - zes van de tien - van christelijke feestdagen. Dat zorgt voor een ongelijke behandeling van mensen met een andere filosofische of religieuze levensbeschouwing.”

Gelukkig hebben de Rondetafels een eenvoudige oplossing gevonden om het universum weer in balans te brengen: vervang vijf christelijke hoogdagen door twee vrij te kiezen dagen en drie feestdagen die niets met godsdienst te maken hebben.

AFBLIJVEN A.U.B.

“Waarom niet meteen een nieuwe tijdrekening? Of de Intergalactische dag van de Migrant?” Vlaams Belang is op zijn zachtst gezegd geen voorstander van het voorstel. Ook CD&V-politica Mia De Schamphelaere heeft zo haar bedenkingen. “Die feesten zijn sociaal-maatschappelijk ingebed in onze samenleving. Persoonlijk zou ik het zeer jammer vinden.”

“Ik leef mee met het kerkelijk jaar. Het zijn mooie vieringen die doen nadenken over de verschillende levensfases van Christus en de boodschap die erachter zit.”

Opvallend genoeg zetelde ook een bisschop in het verslagcomité van de Rondetafels die het voorstel formuleerde. “De bisschop van Doornik, Guy Harpigny, heeft daar inderdaad aan deelgenomen, maar wil verder geen commentaar kwijt”, aldus zijn woordvoerster. Bruno Aerts, medewerker bij het bisdom van Antwerpen, vindt het afschaffen van vijf christelijke feestdagen dan weer “zeer ver gaan”. “Ik kan me niet voorstellen dat daar een maatschappelijk draagvlak voor is. En wie op Onze-Lieve-Vrouw Hemelvaart naar Antwerpen afzakt, kan met eigen ogen zien dat die dag wel degelijk veel mensen beroert. Door die dagen te schrappen, gooi je het kind met het badwater weg.”

En dan zijn er nog de praktische afwegingen. “Mensen houden nu eenmaal van traditie, en van een mooi lang weekend met Pasen”, zegt Rik Torfs, CD&V-senator en professor kerkelijk recht aan de KU Leuven. “Heel veel volk trekt op zo’n moment naar de kust. Wat dan weer goed is voor het toerisme. Ik denk ook dat veel bedrijven praktische problemen zullen ervaren als iedereen plots kan kiezen op welke dagen men vrijaf neemt en er op bepaalde dagen maar 30 procent van het personeel aanwezig is. Deze materie ligt gevoelig. Men wil voor nieuwkomers een toegift doen, maar als het afschaffen van christelijke feestdagen voor maatschappelijke herrie zorgt lijkt het me beter om op zoek te gaan naar andere oplossingen.”

HOOR WIE KLOPT DAAR?

Veel van onze feestdagen gaan al mee sinds de Middeleeuwen. De oorsprong van Allerheiligen gaat zelfs terug tot 13 mei 609, de dag waarop de kerkwijding plaatsvond van het Romeinse Pantheon, de tempel die oorspronkelijk door de Romeinen was gebouwd ter ere van alle goden. Aan het begin van de zevende eeuw werd het Pantheon door keizer Phocas ter beschikking gesteld van de kerk en door paus Bonifatius gewijd aan de Heilige Maagd Maria en alle martelaren. Pas in 844 verplaatste paus Gregorius IV het feest van Allerheiligen van 13 mei naar 1 november.

“Allerheiligen, Kerstmis, Pasen: het zijn ijkpunten geworden”, vertelt professor volkskunde Stefaan Top. “Zo zit onze kalender sinds jaar en dag nu eenmaal in elkaar, zo rekenen we nu eenmaal. De christelijke feestdagen maken deel uit van ons erfgoed. Dat zou men dan allemaal op losse schroeven gaan zetten? Men doet maar, maar voor mij persoonlijk hoeft dat niet. Gaat de wereld daar zoveel beter van worden? En waar eindigt zoiets?”

Wat hun wettelijke karakter betreft zijn de tien huidige feestdagen lang niet zo oud. De feestdagenwet dateert van 4 januari 1974 en werd in april van dat jaar bekrachtigd bij koninklijk besluit. Even zou toen zelfs zijn getwijfeld of 6 december, ofwel de dag van de goede lieve Sint, niet in het rijtje thuishoorde. “Maar dat ging uiteindelijk niet door omdat men niet voldoende bewijzen vond van zijn bestaan”, weet professor Top.

Dat er in 1974 vooral werd geopteerd voor christelijke feestdagen mag niet verbazen, zegt Katrijn D’hamers, die aan het Vlaams Steunpunt voor cultureel erfgoed (FARO) onderzoek verricht naar de feestbeleving van de interculturele samenleving. “De religieuze beleving was 37 jaar geleden een stuk belangrijker dan anno 2010. In de jaren zeventig woog de discussie dan ook veel minder.”

CHRISTELIJK SAUSJE

Ook al blijft de kerk in een spectaculair tempo leeglopen, verliest zelden iemand punten bij de quizvraag: ‘Wat herdenken we met Kerstmis?’ De meesten onder ons kunnen ook direct zeggen dat we een dikke maand na Pasen de opname van Jezus Christus in de hemel vieren.

“Maar vraag lukraak mensen op straat waar Pinkstermaandag nu weer precies voor staat en niemand zal je het kunnen zeggen”, stelt professor Anne Morelli, historica aan de ULB. “Bovendien gaat het om dagen die zelfs niet in heel Europa op diezelfde dag worden gevierd. Neem Pinkstermaandag, of Onze-Lieve-Vrouw Hemelvaart. Wat mij betreft mogen ze die gerust vervangen. Laat mensen gewoon de keuze wat ze willen vieren.”

Praktische problemen ziet Morelli niet, integendeel. “Voor veel sectoren zou het volgens mij net van pas komen. Bedrijven zullen niet moeten sluiten op kerst. Wie niet viert - ik denk bijvoorbeeld aan moslims - kan gewoon komen werken. Voor Pasen is er alvast geen probleem voor wie naar de kerk wil: dat feest valt altijd op een zondag. En scholen? De realiteit is dat veel moslimjongeren op dagen van het Offer- en Suikerfeest nu ook niet komen opdagen in de les.”

“Dit is onze kans als samenleving om iedereen de kans te geven om zijn identiteit te beleven”, stelt Katrijn D’hamers. “Waarom geen dag van het Offerfeest? Dat zou een krachtig statement zijn als interculturele maatschappij. Je merkt dat sommigen de feestdagen gaan verbinden met de ‘Vlaamse, christelijke identiteit’. Men heeft het over ‘diepgewortelde christelijke feestdagen’, maar men vergeet dat veel van die feesten vanuit verschillende sporen zijn ontstaan en pas gaandeweg door de kerk zijn toegeëigend en gemakshalve met een christelijk sausje zijn overgoten. Neem nu Pasen. Veel volkeren hielden lang voor de kerk er iets christelijk van maakte al een lentefeest als symbool van een nieuw begin.”

Anno 2010 zijn veel christelijke feestdagen hun religieuze connotatie ook grotendeels verloren, zegt D’hamers. “Zeker de jonge generaties associëren Pasen eerder met paaseieren dan een verrijzenis, en Kerstmis in de eerste plaats met pakjes en rendieren. Wat niet wil zeggen dat deze dagen niet betekenisvol kunnen zijn, bijvoorbeeld als familiebijeenkomst. Mensen mogen die feesten van mij best blijven vieren, alleen is het beter om de feestdagen door iedereen flexibel te laten invullen.”

GEEN LOPENDE ZAAK

Het vervangen van de christelijke feestdagen zal nog niet voor morgen zijn. “Vooraleer een ministerraad zich over de materie kan buigen, is er eerst een advies nodig van de Nationale Arbeidsraad en de sociale partners”, klinkt het op het kabinet van minister van Werk Joëlle Milquet (cdH). “En dat zal niet meer onder deze regering van lopende zaken gebeuren.”

De voorbije jaren werden er wel al verschillende wetsvoorstellen ingediend om bepaalde data tot officiële feestdagen te promoveren. Vrouwelijke politici als Maya Detiège (sp.a) en Magda De Meyer (sp.a) ijverden in het verleden al voor een wettelijke Internationale Dag van De Vrouw op 8 maart, N-VA-parlementslid Ben Weyts pleitte in 2009 dan weer om alle werknemers een betaalde feestdag te garanderen op het feest van hun gemeenschap.

Als de sociale partners en de Nationale Arbeidsraad straks in navolging van het Rondetafelsverslagcomité zouden besluiten dat enkele christelijke feestdagen hun beste tijd hebben gehad, kunnen we ons naar alle waarschijnlijkheid dus verwachten aan een wedloop. Wat met de dag van de landbouwer? De dag van de jeugdbeweging? De ambachten? En de wetenschap?

“Er zullen ongetwijfeld veel voorstellen ingediend worden, mocht het ooit zover komen”, lacht Yvan Majeur (PS). Zelf diende Majeur in 2003 een wetsvoorstel in om van 8 mei, het einde van de Tweede Wereldoorlog, tot een officiële feestdag te maken. “Het zou een krachtig symbool zijn”, zegt hij. “Een symbool voor de vrijheid en tegen extremisme. Tegen extreem nationalisme ook. Er is al een feestdag ter ere van het einde van de Eerste Wereldoorlog, waarom dan niet voor de Tweede? Ik vind het alleszins een goed idee dat iedereen de kans zou krijgen om een bepaalde feestdag te bepleiten.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234