Woensdag 08/12/2021

'Wat telt er dan wel?'

Oog in oog met meer dan tweeduizend toeschouwers op het Filmfestival van Locarno wenste de Vlaamse cineaste Dorothée Van den Berghe begin augustus het publiek veel geluk toe vlak voor de wereldpremière van haar debuutfilm Meisje. Dat publiek had inderdaad geluk, want het kreeg een heel mooie en ontroerende, nu en dan ook grappige film te zien, waarvan de titelrol bijzonder sterk en overtuigend vertolkt werd door de debuterende Charlotte Vanden Eynde. Vanaf vandaag draait Meisje in de Belgische bioscopen.

Locarno

Van onze verslaggever ter plaatse

Jan Temmerman

Behalve een lang en enthousiast applaus van het Locarno-publiek kreeg Meisje daar ook de Prijs van de Jongerenjury en de Prijs van tv-zender Arte. De film, waarvoor Dorothée Van den Berghe zelf het scenario schreef, is meteen het debuut als producent van Jan De Clercq, stuwende kracht achter het Cinema Novo-festival in Brugge. Meisje is eveneens de vuurdoop voor de jonge danseres en choreografe Charlotte Vanden Eynde, die de titelrol vertolkt.

De film vertelt het verhaal van Muriel (20) die met haar vriendje, haar ouders en het verstikkende dorpsleven breekt om in de stad haar onafhankelijkheid en de liefde te gaan beproeven. Ze trekt in bij Laura (rol van Els Dottermans), een jonge vrouw met een nogal turbulent liefdesleven en een groeiend verlangen naar een kind. Ten slotte is er Martha (Frieda Pittoors), de moeder van Muriel, die na het plotselinge vertrek van haar dochter haar ingekapselde leven weer ziet openbreken. Hun levens lopen parallel, kruisen en beïnvloeden elkaar, om ten slotte tijdens een chaotische avond samen te vallen. Een avond waarin ze elkaar en zichzelf leren aanvaarden.

Hoe voelde het eigenlijk om je debuutfilm zomaar meteen op een internationaal festival vertoond te zien?

"Je bent lang aan een film bezig, in dit geval ongeveer twee jaar, en waar je het voor maakt, daar heb je al die tijd geen contact mee, namelijk het publiek. En dan is het natuurlijk een heel toffe ervaring als je ineens de kans krijgt om het aan zoveel mensen te laten zien. Het leukste voor mij was te merken dat de mensen reageren op heel kleine dingen, waarvan je dacht: 'Dit zal niemand meepikken.' Maar in die grote zaal werd er dan toch gereageerd en gelachen. Ik was zelf een beetje bang omdat ik vreesde dat de film soms wat 'zwaar' kon overkomen. Maar hij werd dan toch niet zo zwaar ontvangen en ik merkte dat hij toch een soort van lichtheid kreeg door de reacties van het publiek. Daar was ik heel blij mee.

"Voor Charlotte moet het ook een bizarre ervaring geweest zijn dat ze na de film op straat door allerlei mensen werd gekust om haar te bedanken. Dat gebeurde echt veel. Er zijn ook een paar mensen naar mij toegekomen, die erg ontroerd waren en die hun hele leven begonnen te vertellen. Dat is leuk omdat je dan toch merkt dat er bij die mensen iets is losgekomen."

Het verhaal situeert zich grotendeels in Brussel, hier en nu. Toch straalt de film ook een soort tijdloosheid uit. Welke opdracht heb je de mensen van de kostuum- en de decorafdeling meegegeven?

"Ik heb vroeger kunstacademie gedaan en toen heb ik natuurlijk heel veel getekend. Ik ben nog steeds vaak bezig met visuele dingen; ik teken vaak de hele découpage van een bepaalde sequentie en daar teken ik dan ook altijd bloesjes bij of ik plak daar stukjes behangpapier bij. Dat gebeurt in eerste instantie op basis van foto's die ik hier of daar heb gevonden. Ik ben een onwaarschijnlijke aanhanger van foto's. Ik verzamel overal foto's, altijd van hedendaagse fotografen. Als referentie heb ik zelf ook veel gefotografeerd in Brussel. Stapels foto's, tot de ploeg er helemaal zenuwachtig van werd. Vaak fotografeerde ik mensen op straat en dan zei ik tegen de costumière: 'Iets in die richting'.

"Het is dus wel geput uit nú. Maar omdat het ook niet echt om 'modieuze' personages gaat, was het zeker niet de bedoeling om er een herkenbare of trendy look op te plakken. Ik wilde het redelijk universeel houden en omdat het nogal gewone mensen waren, wilde ik hen ook heel gewone kleding geven. We hebben bijvoorbeeld echt gezocht naar zo'n bloesje van zo'n moeder. Ik vind dat, eerlijk gezegd, een aartslelijk bloesje (lacht), maar als ik het zie op die moeder, dan typeert dat bloesje echt wel die vrouw. Dat is heel belangrijk, maar het duurt wel lang voor je tussen al die mottige bloesen het juiste exemplaar vindt. Het is lang zoeken om op die manier de personages te typeren omdat het snel echt heel lelijk wordt.

"Het balanceert op de rand van lelijkheid, maar het klopt wel. Het is niet dat we willen lachen: 'Kijk eens, wat een lelijk bloesje die madam aanheeft.' Dat was zeker niet de bedoeling, maar wel om iets te typeren en daar dan ook een zekere schoonheid in te vinden. Uiteindelijk vind ik dat bloesje nu ook wel mooi (lacht). Het heeft ook met Brussel, het decor van de film, te maken. Brussel heeft dat ook: dat is vaak op de rand van lelijk en mooi."

Op de persconferentie in Locarno vertelde je dat je met cameraman Jan Van Caillie vaak naar het werk van Duitse fotografen hebt gekeken.

"Ja, hoe dat komt, weet ik ook niet, maar veel hedendaagse Duitse fotografen maken vaak foto's van het soort mensen dat ik in mijn films geportretteerd heb. Meestal gewoon mensen die ze op straat uitpikken en die ze dan in een huiselijke situatie gaan fotograferen. Ook qua licht hebben die foto's ons geïnspireerd: ze zijn vaak heel realistisch van licht, een tikkeltje hard ook."

In de film zien we Oskar, het personage van Matthias Schoenaerts, regelmatig affiches (wild)plakken. Op enkele daarvan meende ik een aankondiging te kunnen ontwaren voor een optreden van The Trees. Van die groep had ik eerlijk gezegd nog nooit gehoord, maar misschien is dat gewoon het bewijs van mijn muzikaal analfabetisme?

"Dan ben je in goed gezelschap. In het scenario stond dat het affiches van bomen moesten zijn. Het was eigenlijk de bedoeling dat de volledige stad daarmee werd volgeplakt. Maar ik denk dat de decorploeg dat niet direct vond en dat ze dan gedacht hebben: 'We zeggen gewoon dat we bomen hebben, maar dan in een woord.' Bij deze is The Trees dus gelanceerd als een nieuwe groep."

Op een bepaald moment spreekt een gids in het museum, bij een schilderij van Rubens, over 'een studie van het vrouwenlichaam'. Dat zou ook een omschrijving voor jouw film kunnen zijn. Het is immers ook het verhaal van vrouwen op verschillende leeftijden, waarbij je ook uitdrukkelijk hun lichamen laat zien.

"Ik denk dat dit iets is dat ik ook eerder al geëxploreerd heb. Als eindwerk voor Sint Lucas heb ik het filmpje Rue Verte gemaakt. Dat ging over een prostituee en een islamitische vrouw die in hetzelfde appartement woonden. Dat was ook al redelijk expliciet en tegelijk archetypisch: iemand die haar lichaam totaal etaleert tegenover iemand die dat lichaam compleet inpakt. In Meisje zien we hoe Muriel iemand is die volledig onzeker is en die eigenlijk niet ín haar lichaam zit, maar die het zo van buitenaf wat bestudeert. Alsof het een los element van haar is. Je voelt dat ze nog niet echt de taal van dat lichaam doorheeft, waardoor sommige mensen ook afhaken van dat personage. Daarnaast heb je Laura, die wel compleet in haar lichaam zit en die daar ook heel erg spontaan en zonder complexen mee omgaat.

"Je hebt ook nog de oude moeder van Laura. Daar laten we zien hoe een lichaam door de tijd wordt aangetast, maar ook dat die vrouw nog wel heel koket is, zoals ze met haar kapsel bezig is of zoals ze naar haar dochter zwaait. Het leven stopt immers niet bij 40 of vroeger of bij 80. Ik wou de verschillende personages laten zien van hun goede maar ook van hun minder goede kanten. Niet alleen karakterieel, maar ook lichamelijk."

Het was wel grappig hoe op de persconferentie in Locarno een even hoogbejaarde als felgeschminkte filmjournaliste liet horen dat je zeker niet moest denken dat je haar gechoqueerd had. Ze had in haar lange carrière blijkbaar wel andere dingen te zien gekregen!

"Ja, die vrouw was geweldig! Daar zou je ook een film kunnen over maken."

Maar het gaat hier inderdaad niet om esthetiserende naaktfilmerij.

"Nee, maar ik hoop dat het ze ook niet lelijker maakt."

We zijn het in ieder geval niet zo gewoon in films. Dit is wel degelijk realistisch naakt.

"Ja, zoals we het zelf beleven, waarschijnlijk. Ik vond het interessant om dat in een film te steken, omdat je in de media toch vaak de indruk krijgt dat je na 35 als vrouw niet meer echt in de markt ligt. Over een vrouw van 55 hoor ik bijvoorbeeld nooit: 'Amai, dat is een lekker stuk!' of dat iemand daar zin in heeft, terwijl dat misschien wel zou kunnen."

De omschrijving van Meisje als 'studie van het vrouwenlichaam' boven een recensie zou je dus niet storen.

"Neen, dat zou ik leuk vinden als het zo uitpakt. Het is ook wel iets dat mij bezighoudt, al probeer ik dat niet in een 'studie' te verpakken maar toch meer in een menselijk verhaal. Dit is dus geen essay over het vrouwenlichaam, maar een verhaal over drie levens, waarop je als kijker, afhankelijk van je eigen leven, hopelijk ergens kunt inhaken."

Voor alle duidelijkheid: Meisje is geen zelfportret?

"Als je iets schrijft of iets maakt, dan zal er altijd wel een deel van jezelf in die personages terechtkomen. Anders kun je het ook niet goed in elkaar steken. Los van het feit dat de personages een totaal andere achtergrond kunnen hebben, moet je bepaalde dingetjes of subtiele details toch wel kennen of in elk geval kunnen invoelen. Maar Meisje is absoluut geen zelfportret. Het is eerder gemaakt vanuit een soort fascinatie voor die verschillende mensen, die op een totaal andere manier tegen het leven aankijken en ook over hun lichaam denken. Wat mij hier ook interesseerde, was die overgang van meisje naar vrouw. Muriel is iemand die eigenlijk te lang in één fase is blijven steken en die dan, later, die adolescentie toch nog moet doormaken."

Op de persconferentie zei je ook dat je, door met dit verhaal van een schuchter meisje bezig te zijn, zelf ook schuchter werd.

"In eerste instantie wou ik iets maken over een schuchter meisje. Maar toen ik daar helemaal in geraakte, had ik - omdat het personage nauwelijks iets zei - geen enkel middel om uit te drukken waar het nu eigenlijk over ging. (lacht) Toen ik de eerste scenarioversies aan andere mensen liet lezen, reageerden die ook iets van: 'Oké, dat meisje dwaalt door de stad. Maar wat wil ze nu eigenlijk?' Dat was ook zo moeilijk bij dit soort personage: Muriel weet alles wat ze niet wil, maar ze weet niet wat ze wel wil. Bij een scenario is het gegeven meestal: 'Neem een personage, geef het een doel en dan kun je achteraf zien hoe dat doel al dan niet bereikt wordt.' Maar hier lukte mij dat gewoon niet omdat ik niet wist wat het doel was. (lacht)

"Muriel is iemand die niet weet wat haar doel is; dat is juist haar probleem. Daardoor raakte ik zelf ook doelloos, want ik wist totaal niet meer wat ik daarmee moest aanvangen. Ik heb het scenario toen ook weggelegd. Later heb ik dan wel een aantal elementen gevonden om dat personage te stofferen, bijvoorbeeld dat ze veel liegt. Op die manier snap je als kijker makkelijker wat Muriel wel wil, maar ook waarom het niet lukt. Of ook nog dat ze privé wel met haar lichaam bezig is."

Vervolg op pagina 41

'Dit is geen essay over het vrouwenlichaam, maar een verhaal over drie levens, waarop je als kijker, afhankelijk van je eigen leven, hopelijk ergens kunt inhaken'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234