Maandag 24/01/2022

Wat rest van de utopie

Kunstenaar Ives Maes trok vier jaar de wereld rond om de restanten te fotograferen van alle Wereldexpo's. Een visuele neerslag van hoe de mens omgaat met zijn verleden.

Het thema spreekt tot de verbeelding: indrukwekkende architecturale structuren die ooit gebouwd werden met de megalomane ambitie een utopische toekomstvisie te geven. Nu staan ze vaak leeg, zijn ze vervallen of zelfs helemaal verdwenen.

In honderd foto's legde Maes ze allemaal vast: van de eerste Wereldtentoonstelling in Londen in 1851, 'The Great Exhibition of the Works of Industry of All Nations', tot de laatste, de 'Shangai World Expo' in 2010. Een mooi voorbeeld: Het Musée d'Art Moderne in Parijs. In 1937 gebouwd voor de 'Exposition Internationale des Arts et Techniques dans la Vie Moderne', nu ziet het er een beetje vervallen uit. Skaters hebben het binnenplein overgenomen, er ligt afval en de ooit blanke stenen zijn bevuild door mos. Maar de grandeur van het machtige bouwwerk dat nog steeds dienst doet als museum is onmiskenbaar.

Atomium in de mist

Vaak was het niet de bedoeling dat de bouwsels de Wereldtentoonstelling zouden overleven, maar vermaarde overblijfselen zijn uiteraard de Eiffeltoren en het Atomium, in dit boek te zien op een mooie, mistige foto.

Evengoed zijn er prachtige bouwwerken verloren gegaan. Veel foto's tonen een stedelijk landschap van nu zonder dat er duidelijke sporen zijn achtergebleven. Op de foto Crystal Palace at Hyde Park verraadt niets dat er ooit een mooie victoriaanse constructie heeft gestaan die volledig uit glas en gietijzer was opgetrokken. Gewoon het gras van Hyde Park met een paar voetballers.

Sommige beelden tonen grappige details. Zo baadt het neoklassieke Palace of Fine Arts in San Francisco uit 1915 statig in de avondzon terwijl vooraan op de foto in de schaduw een man in overall en oranje pet het afval van de grond opraapt.

Naïef optimistisch

Na een tentoonstelling in het prestigieuze Nelson-Atkins Museum of Art in Kansas City vorige zomer en lovende woorden in The Huffington Post is dit boek het sluitstuk van Maes' project. Zelf spreekt hij over een pseudowetenschappelijk boek dat deel uitmaakt van het filosofische vraagstuk dat hij probeert op te lossen: "De foto's zijn een visuele neerslag van hoe de mens met zijn verleden omgaat."

Hij fotografeert de bouwwerken op een moment dat hun ideologisch nut voorbij is, maar doet dat zonder te oordelen. Hij stelt de plaatsen niet glorieuzer voor dan ze zijn, cultiveert geen nostalgie, maar wil ook geen maatschappijkritiek geven. Toch ga je als kijker vanzelf nadenken. Je ziet hoe het glorieuze verleden wordt ingehaald door de realiteit.

Zo toont Maes het Nederlandse paviljoen in Hannover. Het dateert nog maar van 2000, maar het is al verlaten en nutteloos, binnenin vol plassen en graffiti. Het verval werkt snel. Tegelijk is het bij sommige gebouwen onmogelijk om niet gecharmeerd te zijn door zo veel pracht en de naïef optimistische toekomstvisie die eruit spreekt.

Ives Maes, The Future of Yesterday,

Ludion, 247 p., 39,90 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234