Maandag 01/06/2020
Koen Geens (CD&V) gaf vrijdag zijn koninklijke opdracht terug aan de koning.

Politiek

Wat nu met de formatie? Wachten op een wonder, of kan er toch nog wat?

Koen Geens (CD&V) gaf vrijdag zijn koninklijke opdracht terug aan de koning.Beeld Tim Dirven

De koning koopt enkele dagen tijd, vooraleer hij een nieuwe vrijwilliger met een koninklijke opdracht belast. Maar welke kant kan die nog uit, nu niets nog lijkt te gaan? 

Nieuwe verkiezingen

Was het idee alleen al tot voor de jaarwisseling absoluut taboe, dan bereiden quasi alle partijen zich momenteel voor om in volle campagnemodus te schieten. Maar wat moet er precies gebeuren vooraleer we echt naar de stembus gaan? 

De eerste optie is een oneigenlijk gebruik van artikel 195, het artikel dat een grondwetswijziging mogelijk maakt. “Men zou gewoon dezelfde lijst van voor herziening vatbare artikels die men voor 26 mei al indiende, opnieuw kunnen neerleggen”, zegt grondwetspecialist Stefan Sottiaux (KU Leuven). Als een gewone meerderheid – dus de helft plus één – van Kamerleden en Senatoren én de regering in lopende zaken haar fiat geeft, kunnen vervolgens nieuwe verkiezingen uitgeroepen worden. 

Wie liever niet die toer opgaat, stelt zijn hoop beter op de koning. Die kan het parlement namelijk ook ontbinden, op voorwaarde dat er deze keer een absolute meerderheid akkoord gaat: de helft plus één van alle Kamerleden, inclusief zij die zich onthouden of afwezig zijn.

In beide gevallen moeten er binnen de veertig dagen na de ontbinding van het parlement nieuwe federale verkiezingen uitgeroepen worden. Maar zitten die verkiezingen er ook effectief binnen dit en twee maanden aan te komen? Die kans is eerder aan de kleine kant. Hoewel in de Wetstraat enkel de grootste utopisten nieuwe verkiezingen nog als onrealistisch bestempelen, zijn de democratische partijen – inclusief PS – het erover eens dat het nu nog te vroeg is. Eerst zal een koninklijk opdrachthouder officieel moeten vaststellen dat echt alle mathematische opties klinisch dood zijn en definitief begraven mogen worden.

Vivaldi

Het is het meest plausibele scenario om nog een regering te maken, zonder eerst nieuwe verkiezingen te houden. Alleen liggen de kaarten voor een alliantie tussen PS, sp.a, MR, Open Vld, Groen, Ecolo en CD&V moeilijker dan ooit. Tussen PS en CD&V is het oorlog, sinds de socialistische voorman Paul Magnette vrijdag de bemiddelingspoging van koninklijk opdrachthouder Koen Geens tussen PS en N-VA, en daarmee ook wellicht een laatste kans op een paars-gele coalitie, bijzonder onzacht torpedeerde. 

CD&V is in ieder geval van plan haar huid zeer duur te verkopen, Koen Geens verwees in De zevende dag niet toevallig naar de ethische en communautaire thema’s. Maar ook voor andere partijen is de coalitie allesbehalve evident. Zeker niet voor Open Vld. De liberalen zouden een akkoord moeten sluiten met PS, terwijl N-VA haar vanuit de oppositie het leven bijzonder zuur kan maken. Voor sp.a zou federaal besturen en Vlaams in de oppositie zitten zeer oncomfortabel kunnen worden. Vivaldi zou bovendien nooit een meerderheid hebben aan Vlaamse kant, iets wat alle partijen in meer of mindere mate zorgen baart.

“Vivaldi is dood”, zouden ‘belangrijke mensen’ de afgelopen weken gezegd hebben aan Koen Geens. Begraven is de veelkleurige coalitie echter nog niet. Al zal een reanimatie intensief massagewerk en tijd kosten. Veel tijd. 

Creatieve oplossing

Dat zou bijvoorbeeld een regering zonder PS kunnen zijn. Mathematisch is die mogelijk, wanneer de Zweedse partners N-VA, MR, Open Vld en CD&V de steun zouden krijgen van sp.a en cdH. Maar de enige partij die er luidop over spreekt, is de PS zelf. Zo wil ze vooral de eigen positie te versterken, want de Franstalige socialisten weten maar al te goed dat niemand deze weg wil inslaan. CdH heeft al meteen na de verkiezingen bedankt voor regeringsdeelname, MR is niet van plan om zich nog eens in een kamikaze-avontuur te storten, en waarom zou sp.a een centrumrechtse regering depanneren?  Een paars-groene coalitie aangevuld met cdH en Défi zou cijfermatig ook kunnen, maar is voor de Vlaamse partijen compleet uit den boze.

Rest de mogelijkheid van een noodregering. In het verleden heeft zo’n voorlopige constellatie al eens zijn diensten bewezen. Denk aan Verhofstadt III, dat in 2007 de weg effende voor de regering-Leterme. Het grote verschil: toen was er bij voldoende partijen een wil om samen te werken en het land te depanneren. 

Bij gebrek daaraan opperde econoom Geert Noels gisteren nog eens het idee om vanuit de respectieve deelstaatregeringen een federale regeringsploeg te destilleren, een voorstel dat CD&V-voorzitter Joachim Coens ook al deed en nu opnieuw op tafel legt. Noels’ idee: die noodregering kan dan alvast de begroting op orde zetten, vooraleer ‘het land economisch 50 jaar terug in de tijd gekatapulteerd wordt’.

Maar ook die piste stoot op een hele resem praktische bezwaren. De grootste: N-VA en PS zouden opnieuw tot elkaar veroordeeld zijn. Bovendien is de economische noodzaak voor een dergelijke fantasierijke ingreep lang niet dwingend genoeg, meent econoom Paul De Grauwe. “De situatie is nog lang niet catastrofaal. We razen niet op de economische afgrond af, wanneer er over pakweg zes maanden nog steeds geen regering is.”

In het beste geval kunnen deze alternatieve pistes de komende weken gelden als massagetijd, in afwachting van de lancering van een Vivaldi-coalitie. In het andere geval rest enkel optie 1 van hierboven. Nieuwe verkiezingen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234