Maandag 26/10/2020

Brexit

Wat moeten we weten over de Brexit? Vijf vragen

Bob Geldof trok gisteren de Thames op om duidelijk te maken dat hij Groot-Brittannië in de EU wil zien.

Wat moeten we weten over de brexit? Jon Henley, Europa-redacteur van The Guardian, beantwoordt vijf pertinente vragen. Niemand kan de gevolgen beter duiden dan deze sterjournalist. 'Toch is het vrijwel onmogelijk om goede voorspellingen te doen.'

1. Waar gaat het referendum over?

Waar te beginnen? Ongeveer 8.000 jaar geleden werd Groot-Brittannië gescheiden van het vasteland. Sindsdien is het een eiland - en dat heeft zo zijn invloed op de vorming van een natie. Het begint dus al bij de geografie.

Dan is er de geschiedenis. Groot-Brittannië was in 1066 voor het laatst bezet en vormde - in tegenstelling tot de rest van West-Europa - niet eeuwenlang een slagveld. Toen in de jaren 1950 voor het eerst over de EU werd gesproken, was de motivatie daarom een andere dan die van de andere landen: handel.

Wel wordt de geschiedenis van Groot-Brittannië getekend door kolonialisme en imperialisme, en natuurlijk door de veelvuldig herdachte rol die het land speelde tijdens de Tweede Wereldoorlog. Deze elementen zorgen ervoor dat Groot-Brittannië het diepgewortelde gevoel heeft anders te zijn.

Waar komt de Britse onvrede met Europa nog meer vandaan? Recentelijk waren er - in vergelijking met het vasteland - de relatieve economische successen, met name de economische groei. Dan zijn er nog de politici die zich nooit positief uitlaten over Europa en de pers die voor 75 procent eurosceptisch is en graag valse roddels verspreidt over Brussel.

Dit alles bij elkaar heeft ervoor gezorgd dat veel Britse burgers en sommige Conservatieve politici in de ban zijn geraakt van het idee dat de EU geen samenwerkingsproject is waarin het eiland een invloedrijke stem heeft, maar eerder een samenzwering waar het onder lijdt.

Dat is het algemene verhaal.

Meer directe factoren zijn de opkomst van UKIP - dankzij de grondige (en niet per se gerechtvaardigde) angst voor 'ongecontroleerde immigratie', slechts gedeeltelijk vanuit de EU - en het vurige verlangen van David Cameron om de verkiezingen van vorig jaar te winnen.

Want eigenlijk is het volgende gebeurd: de premier was zo bang dat hij zijn Conservatieve stemmers en een aantal Conservatieve parlementsleden aan de anti-Europese partij UKIP zou verliezen, dat hij een in/uit-de-EU-referendum beloofde.

En zo zijn we op het punt gekomen dat we - vanwege partijpolitieke redenen - een beslissing moeten nemen die de toekomst van het land doorslaggevend kan beïnvloeden.

Beeld afp

2. Wat gebeurt er bij een brexit?

Het probleem met elke vraag over de mogelijke gevolgen van een brexit is dat het antwoord niet te geven is. Behalve Groenland, dat de EU in 1985 verliet, en Algerije, dat automatisch uit de EU ging toen het niet langer onderdeel uitmaakte van Frankrijk, zijn er geen voorgangers.

Bovendien zal op 24 juni niet meteen veel veranderen. Groot-Brittannië krijgt twee jaar de tijd om te onderhandelen over de exitvoorwaarden. Tot deze onderhandelingen voorbij zijn, kan alleen maar worden gespeculeerd over de gevolgen van de brexit voor burgers en bedrijven, aangezien deze afhangen van de uiteindelijke deal. Hoeveel van de 80.000 pagina's EU-wetgeving, omgezet in Britse wetgeving, zal ongedaan moeten worden gemaakt, en wat komt ervoor in de plaats?

Beeld afp

Zal Groot-Brittannië nog steeds toegang hebben tot de interne markt van de EU? Zo niet, op welke voorwaarden zal er dan handel worden gedreven? Blijven goedkope vliegtickets, beperkte roamingkosten voor je telefoon en weekendtripjes naar Amsterdam, Parijs, Barcelona mogelijk?

Op deze en talloze andere praktische vragen is simpelweg nog geen antwoord te geven. Wel kunnen we ervan uitgaan dat de 27 overige EU-leden niet happig zullen zijn op een soepele, en al helemaal geen lucratieve, uittreding.

3. Welk effect zou een brexit hebben op de Britse economie?

Het is vrijwel onmogelijk om hierover goede voorspellingen te doen - we hebben het dan over interpretaties van aannames die zijn gebaseerd op wat nog onbekend is -, maar een overweldigende meerderheid van gerespecteerde economen, zowel nationaal als internationaal, lijkt het erover eens te zijn dat de Britse economie in ieder geval op korte of middellange termijn in een flinke dip zal raken.

Als we de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), de Wereldhandelsorganisatie (WTO) en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) mogen geloven, evenals het ministerie van Financiën, de Bank of England en 600 andere vooraanstaande Britse economen, zou het Engelse bbp als gevolg van een brexit dalen met 1 tot 6 procent.

Werkloosheid zou groeien, leningen zouden stijgen, buitenlandse investeringen kelderen. Zoals IMF-directeur Christine Lagarde het zei: "We hebben alle scenario's bekeken, we hebben ons huiswerk gedaan. En we hebben helemaal niets positiefs te melden over een stem voor de brexit."

4. Welke gevolgen heeft een brexit voor de EU?

Geen enkele EU-regering wil dat Groot-Brittannië de EU verlaat - althans, niet officieel. Ze hebben hier ieder goede redenen voor, die vooral te maken hebben met de machtsverhoudingen binnen de EU en het vrijemarktideaal dat Groot-Brittannië voorstaat.

Maar er is nog een reden dat ze willen dat Groot-Brittannië blijft. De eurosceptici op het continent - Marine Le Pen, Geert Wilders, de populisten van de Deense Volkspartij en de Zweden-democraten - kunnen haast niet wachten tot de brexit een feit is. Om het moment aan te grijpen als bewijs dat er ook leven bestaat buiten de EU - en dat Europa langzaam uit elkaar valt.

En aangezien deze populistische, anti-Europese golf over de hele EU deint, is het zo goed als zeker dat een brexit het Europese project een flinke klap zal toedienen - in ieder geval op de korte termijn. De vraag om referenda in Denemarken, Zweden en misschien ook Frankrijk en Nederland zal toenemen.

Er zijn er ook die beweren dat een brexit, op de lange duur, goed zal zijn voor Europa. Zonder Groot-Brittannië, zeggen zij, blijft er een harde kern over van eurozonelanden die ongehinderd kunnen voortrazen op de weg naar politieke en economische eenwording.

Misschien dat op een dag inderdaad een harde federale kern overblijft met daaromheen een stelsel van lossere leden. Maar de politieke realiteit van nu, met een verzwakte Angela Merkel en François Hollande, maakt dat dit beeld voorlopig niet erg waarschijnlijk is.

Want binnen de EU spelen enorme problemen waarvoor geen oplossingen zijn: economische ellende, hardnekkige werkloosheid, een migratiecrisis, een eurozonecrisis, een Griekse crisis, opkomend nationalisme en een blijvend onvermogen burgers ervan te overtuigen dat de EU in wezen iets goeds is.

Beeld afp
Beeld epa

En dan zijn er nog de economische gevolgen. Groot-Brittannië is goed voor bijna 15 procent van het bbp van de EU. Als alleen al een gedeelte daarvan verdwijnt, zullen de consequenties voelbaar zijn. Schatting van de OESO is dat de Europese economie als geheel met 1 procent zou kunnen krimpen.

Voorts zouden volgens kredietverzekeraar Euler Hermes - na Groot-Brittannië zelf - België, Ierland en Nederland het zwaarst door een brexit worden getroffen, vanwege het grote aantal wederzijdse investeringen en de veelvuldige handel die ze met Groot-Brittannië drijven. Het aantal bedrijfsfaillissementen zou in deze landen met 1,5 tot 2,5 procent kunnen toenemen.

5. Hoe geruststellend is het vooruitzicht van een brexit?

Ik heb Frans en Duits gestudeerd. Ik heb twintig jaar lang op het continent gewerkt en gewoond - in Nederland, Brussel, Scandinavië en tien jaar in Parijs. Mijn vrouw en kinderen zijn Frans. Ik voel me een burger van Europa en ik koester een diep geloof in het belang van het Europese project. Natuurlijk is de EU niet goed zoals ze nu is, in de verste verte niet. Ik heb lang genoeg verslag gedaan van bijvoorbeeld de consequenties van de financiële crisis in Griekenland om dat te weten.

Ik zou graag een EU willen die eerlijker is, minder bureaucratisch, dichter bij de mensen staat en niet zo vasthoudt aan de huidige monetaire orthodoxie. Maar je verandert of beïnvloedt iets niet door het de rug toe te keren. En in een geglobaliseerde wereld helpt het je weinig om er alleen voor te staan.

Dus ik kan nog altijd nauwelijks geloven dat we dit referendum daadwerkelijk gaan houden - laat staan dat er een reële kans bestaat dat we uit de EU zullen treden.

Ja, daar lig ik 's nachts wakker van.

Dit artikel is geschreven door John Henley en verscheen eerder op De Correspondent (decorrespondent.nl), een dagelijks medicijn tegen de waan van de dag. De vertaling is van Laura Weeda.

Beeld afp
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234