Vrijdag 27/01/2023

'Wat moeten we nu: VLUCHTEN of VECHTEN?'

Zelfs in die oude 'pont d'Avignon' zit symboliek voor 2014: halfweg de Rhône breekt ze af. Zo is de stad sinds vorige zondag ook politiek gespleten. Met 27 stemmen verschil haalde de extreem rechtse kandidaat Philippe Lottiaux het van de socialistische Cécile Helle in de eerste ronde van de gemeenteraadsverkiezingen. Morgenavond is één van beiden burgemeester.

Een cliché mag dit verhaal openen: "Chaque voix compte." Het is Philippe Lottiaux die het zal zeggen, veel later op de dag, maar nu staat het hier toch al. Om even de cijfers van afgelopen zondag te duiden. Het Rassemblement Bleu Marine, de naam van de lijst waarmee eigenlijk het Front National en 'enkele ex-UMP-mensen' in Avignon opkwam, won de eerste ronde met 29,63 procent van de stemmen. De PS was goed voor 29,54. En daarna kwam de UMP, die achttien jaar lang de burgemeester leverde, met 20,91. Waarmee duidelijk werd: voor de tweede ronde gaat het nog tussen extreem rechts en links. En elke stem telt.

En dan dit Zuid-Franse cliché: het beeld van de oude monsieur Passebois die al 42 jaar de overbuur is van het majestueuze Palais des Papes. Het is nog vroeg, hij komt net terug thuis, zijn baguette dragend in de verse ochtendeditie van La Provence. Op deze woensdag kopt de krant met het nieuws dat PS-kandidate Cécile Helle een mariage de raison heeft gesloten met André Castelli, die in de eerste ronde de lijst van het Front de Gauche trok en 12,46 procent haalde. Het grote dispuut over de aanleg van een tramlijn (Helle is tegen, Castelli voor) werd ervoor overwonnen. Links wil absoluut vermijden dat Avignon voor het FN valt. Voor de tweede ronde vormen ze één lijst.

Heerlijk voorjaarsdagje in de Provence, de stad van goed 90.000 inwoners ademt al een beetje zomer in, de oude sterke muren warmen zich op. Voorbij de, in Frankrijk onvermijdelijke, Cours Jean Jaurès, zomen wat daklozen de rue de la République af. Geen privilege van Avignon, net zomin als de minachting: bijna niemand geef een cent.

En dan slalomt daar Emmanuel Condé langs. Avignonnais, zegt hij, commerçant ook en vooral: "Iedereen kent me als l'homme à la trottinette." Zijn vervoermiddel op batterijen door de stad die de zijne is en die hij zondag als voorzitter van een van de kiesbureaus zag stemmen. Hij was niet verbaasd, "mais non", over de score van Lottiaux. Zelf al woonde de 47-jarige Lottiaux tot voor drie maanden niet één dag van zijn leven in deze oude pauselijke stad. Hij werd door het Front hier geparachuteerd, vanuit Parijs. "Maar zelfs als het Front een bezemsteel als lijsttrekker had uitgespeeld, dan hadden ze nog gewonnen", zegt Condé. Et il s'explique. "In 2008 had hun kandidaat geen 10 procent, nu zitten ze bijna aan 30. Dat kan niet alleen te verklaren zijn door Avignon zelf. Dat zijn proteststemmen, die bijna alles te maken hebben met het beleid dat in Parijs gevoerd wordt."

Wat Condé zondag, in zijn kiesbureau, ook zag was dat Duitsers, Britten en Belgen - ingeweken in de Provence en met stemrecht - hun recht opnamen. "Dat is de paradox. Avignon is, zeker met het Festival, altijd een open stad geweest. Zeer kosmopolitisch. Ik kan niet geloven dat al die mensen akkoord gaan met de ideologie van het Front. Maar sommige mensen zijn wel bang: afgelopen zondagavond werd in Monclar nog een bus beschoten. Ook dat speelt mee."

Monclar. In Avignon is het quartier een begrip. Gisteravond had de taxichauffeur gezegd: "Je kunt overal lopen, maar als het donker is, zou ik jullie toch Monclar niet aanraden." Monsieur Passebois met zijn baguette daarnet zei smalend: "Je hoeft er niet naartoe te gaan, die van Monclar komen 's avonds zelf wel het plein voor het Palais des Papes terroriseren met hun muziek en hun drugs."

En André, die zijn stalletje met zelfgemaakte juwelen opbouwt, zegt: "Waarmee voedt het FN zich? Met racisme, werkloosheid en criminaliteit. Wel: hier hadden ze wel wat te eten. Je mag niet vergeten dat de Vaucluse (het departement waarin Avignon ligt, RVP) een van de armste regio's van Frankrijk is. Maar wel altijd prachtig weer. Mensen die van overal naar Frankrijk komen, gaan niet naar Duinkerke hé. Daar vriezen ze dood. Dus komen ze naar de Provence. En verder zag je zondag wat al gebeurde ten tijde van Giscard d'Estaing en Jacques Chirac als president. Maar nu nog veel heviger. De planeet is een dorp geworden en wat Hollande verkeerd doet, straffen ze ook lokaal af."

André vertelt makkelijk. Hoe de 42 procent kiesgerechtigden die vorige zondag niet kwamen opdagen, zich nu misschien vragen gaan stellen. Over hoe hij toch bang is voor zondag: "De mensen zijn niet dom en als Helle en Castelli zich nu verenigen, gaan ze zich toch vragen stellen." Over hoe, tegelijk, hij niet begrijpt waarom in Frankrijk zoveel mensen klagen. "Maar dat is misschien wel het probleem van 'de mens'. Hij wil altijd meer. Als ze 2.000 euro verdienen, willen ze 2.500 euro. En als in Avignon de zon zes maanden op twaalf schijnt, dan willen ze dat ze negen maanden schijnt. Het is nooit goed. Want het moet dan ook nog op het juiste moment regenen voor de druivenoogst." En dan stemde men dus met protest in het potlood: in de symbolische hoop dat FN-voorman Philippe Lottiaux zelfs de zon en de regen kan regelen.

Graffiti op een plataan: je kunt het alleen in de Provence zien. De boodschap telt maar twee letters: "FN." Op het officiële aanplakbord voor het stadhuis een affiche van Lottiaux met daarop een hitlersnorretje getekend. Naast hem hangen nu alleen nog Cécile Helle van de PS en Bernard Chaussegros van de UMP. De triangulaire noemen ze dat hier, een strijd tussen de drie overgebleven kandidaten.

Veel toeristen zijn er nog niet in Avignon. Het is te vroeg en de zon nog te mager en, vooral, het Festival d'Avignon begint pas op 4 juli. Op de affiche van dit jaar staan onder meer Josse De Pauw en Ivo Van Hove. In de krant van gisteren stond de cri du coeur van Festivaldirecteur Olivier Py: "Als Avignon een extreem rechts bestuur krijgt, moeten we met het Festival misschien wegtrekken."

Op de rand van een fonteintje op de binnenplaats waar dat Festival huist, zegt Sandrine Rey: "Het was verbazend, die uitslag, maar misschien weerspiegelt het ook een realiteit in dit zuidelijke deel van Frankrijk. Wij (ze werkt halftijds voor het Festival en geeft halftijds les in Orange, RVP) dromen van het mooie dat cultuur kan bijbrengen, maar misschien staat de dagelijkse werkelijkheid voor veel mensen daar ver van af. Aan de ene kant heb je opera, pastis en petanque, aan de andere kant de echte zorgen van de mensen die hier wonen. Natuurlijk blijft die score zorgwekkend, maar misschien is het een les. Een alarmkreet."

Zorgwekkend, zegt ze, want het FN bestuurt al sinds enkele jaren onder meer Orange en daar heeft Sandrine gezien wat dat voor culturele organisaties en initiatieven kan betekenen. Maar de alarmkreet mag daarom niet genegeerd worden. "Hoe wij daar dan moeten mee omgaan? Ik begrijp Olivier Py en we hebben allemaal een mail gekregen met uitleg en de vraag zijn bedenkingen te ondersteunen. Natuurlijk. Maar Avignon zonder Festival, dat is eigenlijk ondenkbaar. En wat is het beste: wegvluchten of juist blijven om te vechten?"

De vraag is retorisch: ze weet het niet zo goed. We leggen haar de opmerking van Emmanuel Condé voor: dat het FN zelfs met een bezemsteel aan het hoofd in de eerste ronde had gewonnen. Sandrine Rey glimlacht: "In ieder geval met n'importe qui. Want dat is Lottiaux: n'importe qui." Maar hier zelf geboren en getogen durft deze vrouw toch een beetje de hand in eigen boezem te steken. Wat wij, Belgen bijvoorbeeld, als onze favoriete vakantieplek beschouwen en waarbij wij alleen het fantastische God-in-Frankrijk-gevoel zien, ziet zij wat anders. "Weet je wat Vaucluseeigenlijk betekent? Vallée Close. Een gesloten vallei dus en dat zegt eigenlijk veel. Mensen hier houden heel erg vast aan hun grond, de streek, aan alles van hier is. Ik kan dat zeggen, want ik ben zelf van hier. Maar mensen die, bijvoorbeeld, vanuit het noorden van Frankrijk naar de Vaucluse komen wonen, zeggen allemaal hetzelfde: je wordt hier bijna niet aanvaard, het is heel moeilijk om je te integreren. En misschien dat die geslotenheid, die angst zelfs, ook wel mee de uitslag van het FN bepaald heeft. Ook elders in de Vaucluse scoorden ze goed."

De uitspraak van Olivier Py is natuurlijk een strategische: net zo goed een alarmkreet aan de Avignonnais, een roep om goed na te denken wat een eventuele verkiezing van Lottiaux zou kunnen betekenen voor de stad. Zei Emmanuel Condé eerder: "De mensen zullen hun gezond verstand gebruiken en hij gaat het niet halen."

Schrijft Le Monde deze woensdag: "Ook al lijkt het nog altijd moeilijk voor te stellen dat Avignon in de handen van het FN zou vallen, toch zou de match in de tweede ronde wel eens lastiger kunnen blijken dan voorzien."

Het is een lange avenue Monclar die naast het treinstation van Avignon vertrekt van aan de stadswallen. Extra Muros heet dat hier. Een andere wereld. Een paternoster van oude huisjes, vaak met kapotte meubelen en auto's op de stoep en bestofte etalages van verlaten panden waar vroeger Asia Alimentation en Ray's Voyages huisden. Via de wel nog actieve Coiffure Re-Belle, Oriental Burger en Alaydin Bazar kom je in het centrum van Monclar terecht. Woonblokken aan de rue d'Alger en de rue de Tunis. De clichés waren na het begin van dit verhaal eigenlijk opgebruikt, maar je kunt er moeilijk voorbij: jongeren in hippe trainingsbroeken hangen hier, crossen wat verder op brommers, schuifelen naar alle hoeken de passage van de fotograaf door. Ze lopen langzaam. Of hangen gedrapeerd op een stoel voor een café.

Cliché dus toch? Belgacem Mustapha, zelf van Tunesische afkomst, woont hier al dertien jaar. Hij is 57, verloor enkele maanden geleden zijn werk, maar staat als vrijwilliger op een pleintje waar kinderen met hun ouders druk aan het schilderen zijn. Initiatief van een vzw uit Marseille, die 'Arts et Développement' heet en die in meer dan veertig plaatsen in Frankrijk doet wat ze hier doen: kinderen uit achtergestelde buurten via kunst samenbrengen én ook hun ouders. Ze laten praten. Iets laten creëren. Opbouwen. Volgens initiatiefnemer Loïc Chevrant-Breton niet iets dat voor revoluties gezorgd heeft. Maar wel: "Dat we dit al zoveel jaar doen, bewijst de waarde ervan. Elke woensdag doen we dat hier in Monclar. En elke woensdag is er volk. Maar als het FN aan de macht komt, ben ik er zeker van dat ze dit gaan verbieden. In plaats van kunstenaars gaan ze hier dan politie zetten."

Politie is hier niet te zien, op het internet vind je zelfs dat Monclar zo'n typische buurt is die overgelaten is aan de straat. Belgacem Mustapha ontkent dat: "Dit is een probleembuurt, jazeker. Dat ga ik niet ontkennen. Maar de werkloosheid is hier dan ook dubbel zo groot als in Avignon zelf. Tachtig à negentig procent van de mensen hier zijn van Marokkaanse afkomst. Verder vind je nog wat Algerijnen en mensen van Tunesische afkomst."

Vreemd is dat AVI, een reclameblaadje dat gratis werd uitgedeeld op straat, dit schreef: "Monclar donne le prime au candidat d'extrême droite." Belgacem Mustapha leest het drie keer om dan onbegrijpend te zuchten bij wat wij toch goed gelezen hadden: zelfs in deze wijk haalde het FN de meeste stemmen.

Eerlijk: lang blijven we niet in Monclar. Voelt niet zo lekker en de camera zorgt toch voor wat onrust. Bovendien moeten we niet zover stappen naar de avenue des Sources, waar het Front National - hier dus voor deze verkiezingen Rassemblement Bleu Marine genoemd - huist. Kleine ruimte is het. Tegen de muren hangen krantenknipsels over Lottiaux en het FN hier. Verder lachen op affiches Marine Le Pen, Marion Maréchal-Le Pen en Le Pen-de-oudere je toe. Ertussen ook een papiertje met daarop de markten die nog afgelopen moeten worden ('Vendredi: Monclar') en natuurlijk ook wel de kop van Lottiaux.

Hij rookt een sigaret en zegt dat hij niet zo verrast was zondag. "Er was al een basis voor het Front National. Marine Le Pen haalde hier 20 procent van de stemmen bij de vorige verkiezingen. Er was dus al een dynamiek." Er is nog een tweede reden waarom hij dit voelde. "Achter het mooie imago van de Provence, van het Festival en deze mooie, Italiaans aandoende stad, schuilen veel zorgen. Twintig procent werkloosheid (op de website van de stad vind je het cijfer 12,9 procent, maar Lottiaux noemt dat incorrect, RVP), er zijn meer diefstallen dan in Marseille en mensen die na drie mandaten van de UMP de pagina willen omdraaien. Zij hebben immers niks gedaan."

Het is een uitspraak die opvalt voor iemand die zelf van dat UMP en daarvoor van het RPR komt. Weliswaar niet van hier, hij begon zijn carrière in 1991 als medewerker van het RPR toen Jacques Chirac burgemeester van Parijs was, later was hij onder meer medewerker van Patrick Balkany in Levallois. Waarom dan dit? Waarom zei hij ja op de vraag om vanuit Parijs naar Avignon te komen? "Sinds mei 2012 (toen François Hollande president werd, RVP) zag ik mijn land achteruitgaan. En de UMP verloor zich alleen in persoonlijke ruzies. Toen Marine me vroeg, dacht ik: goed idee. Ik weet, vanuit mijn achtergrond als ambtenaar, hoe een stad werkt."

Avignon kende hij niet. Hij woonde er tot drie maanden geleden niet. "Maar sinds 1992 kwam ik hier regelmatig naar het Festival. Toen zag ik Le chevalier d'Olmedo van Lope de Vega. Ook later kwam ik hier vaak terug." Dat uitgerekend dat Festival, dat hem met de stad leerde kennismaken, nu met vertrek dreigt tégen hem, noemt hij "belachelijk en choquerend". Eerst belachelijk: "Py is niet de eigenaar van het Festival, hij heeft daar dus niks aan te zeggen." Dan choquerend: "Py gebruikt het Festival om een persoonlijke politieke mening te verkondigen."

Tot drie maanden terug was hij geen Avignonnais. "Neen, maar wat ben ik wel? Ik ben in het noorden geboren, heb ik Parijs gewoond en gewerkt, in Levallois, maar ook in Toulouse en Marokko en in de Caraïben. Ik pas me gewoon snel aan en dat doe ik hier ook. Overigens: stel dat ik zondag níét win, waar ik niet van uitga, dan blijf ik hier net zo goed. Dan moet ik wel een job zoeken, maar ik wil Avignon niet zomaar in de handen van de socialisten laten."

Waar staat hij voor? Marine Le Pen heeft het Front National wat zachter gemaakt dan haar vader Jean-Marie deed. "We zijn niet zo extremistisch als het imago dat we nog hebben", zegt hij. "Maar goed: monsieur Le Pen heeft misschien wat ongelukkige uitspraken gedaan en ik kan niet zeggen of ik dan ook lid van het FN zou zijn geweest, maar ik heb wel heel veel respect voor hem. En verder... de uitspraken van mijnheer Wilders in Nederland heb ik ook gehoord. Ik zeg niet dat ik de immigratie wil uitbreiden, behalve door de ons goed uitgekozen immigranten. En de sans-papiers mogen niet de boodschap krijgen dat ze mogen blijven. Maar wie hier al generaties lang is en kinderen en kleinkinderen heeft, die mensen moeten natuurlijk blijven. We willen gewoon dat er beter werk gemaakt wordt van integratie. En van werk voor jongeren."

Linkshandig schrijft hij zijn naam in het notitieboekje, met de vraag om deze krant op te sturen. Als Philippe Bacart had hij overigens een kleine stand-upcomedy show. Lachte vooral met Hollande. Daarover zei André eerder: "Kwam drie man naar kijken." Dat klopt niet, zegt hij, maar toch: "Het was bescheiden."

Het wordt 19 uur en links verzamelt in de Salle des Fêtes van het stadhuis in het centrum van Avignon. Een grote zaal, een bomvolle zaal en uit één mond klinkt het bij alle sprekers bijna: met Lottiaux en zijn extreem rechtse aanhangers verzinkt Avignon in de miserie. "Het Palais des Papes schudde en beefde afgelopen zondag toen de uitslag bekend werd." En: "De tricolore vlag is níét de vlag van het Front National." De sfeer is goed. Bijna Amerikaans zelfs: de aanhangers van lijsttrekster Cécile Helle zwaaien met bordjes met haar naam. De muziek is luid.

Dan mag ze spreken en dat is niet haar grootste talent. De microfoon te stil? De stem te zwak? Niet het redenaarstalent van Barack Obama? Kan allemaal. Toch aan goede wil geen gebrek bij deze 45-jarige vrouw, die gespannen lijkt maar zich gesteund voelt. Ze dankt iedereen, ook het Front de Gauche, voor de nieuwgevormde lijst voor zondag. Over de tramlijn geen woord in haar speech.

Wel dit: "De eerste ronde heeft Avignon vermoord door ze in de schijnwerpers te zetten vanwege 27 stemmen. Maar ik hoop wel dat we maandag opnieuw vooraan in het nieuws zitten. Alleen dan om tegenovergestelde redenen als vorige maandag. Wees niet bang: een andere stad is mogelijk. Een stad met hoop en een stad die zich verzet tegen de tegenstellingen tussen de verschillende bevolkingsgroepen."

Zo gaat dat op verkiezingsmeetings en ook als Cécile Helle al gedaan heeft met spreken, hoor je beneden op het Place de l'Horloge de aanhangers door de open ramen: 'On n'est pas fatigués' en zelfs: 'El pueblo unido jamás será vencido.'

Dan zoekt iedereen een plaats om te eten en te drinken. Alleen de daklozen niet. Ze maken zich op voor de nacht en leggen hun hond aan de voeten. Het is maart en nog niet te warm 's nachts. Alleen voor nu zondag is dat wel de voorspelling. En: chaque voix compte.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234