Dinsdag 17/09/2019

Wat met de grote vissen?

Lubanga is schuldig bevonden door het Internationaal Strafhof in Den Haag, maar wat betekent dat echt?

Het Internationaal Strafhof (ICC) deed deze week uitspraak in de zaak tegen Thomas Lubanga. Eindelijk. Bijna zes jaar heeft het geduurd voor deze zaak kon worden afgerond. Nog opmerkelijker is dat het sinds zijn oprichting in 2002 pas de eerste uitspraak is van het strafhof. Het heeft vele cynici ertoe gebracht het ICC af te schilderen als een log instituut zonder slagkracht. Bovendien hebben de Verenigde Staten het ICC nooit erkend. Ook al heeft de Obama administratie zich recent iets toegeeflijker opgesteld, het oprichtingsverdrag werd door de VS tot nog toe niet geratificeerd.

De vraag die dan ook vandaag moet worden gesteld is of deze uitspraak echt de criticasters de mond snoert en inderdaad geschiedenis is geschreven. De lijst van beklaagden is lang, en bevat ondermeer Oegandees LRA-leider Joseph Kony, Congolees ex-rebellenleider Jean-Pierre Bemba en Liberiaans ex-president Charles Taylor. Niet iedereen wacht zijn proces af in Den Haag, amper een handvol beklaagden zijn gearresteerd en lopende zaken verlopen bijzonder traag. Niet meteen een teken van slagkracht zou je denken.

Lubanga is schuldig bevonden voor het recruteren en inzetten van kindsoldaten tijdens de gewapende strijd van het UPC in Ituri (noordoosten van Congo), die hij van september 2002 tot augustus 2003 leidde. Het UPC was, net als een aantal andere gewapende groepen, meedogenloos in haar strijd en viseerde vooral burgers van bepaalde etnische groepen. Maar Lubanga handelde niet alleen, hij kon ondermeer rekenen op militaire en financiële steun van het Oegandese en later ook het Rwandese leger.

Hun verantwoordelijken werden nooit geviseerd door het ICC. Bovendien was het strategische brein en de leider van de operaties van het UPC Bosco Ntaganda, die op het verlanglijstje van het ICC staat maar ondertussen is geïntegreerd in het Congolese leger. Ntaganda nam in 2009 de controle over het CNDP over van Laurent Nkunda en heeft zijn machtspositie in de Kivu-provincies ondertussen geconsolideerd. Ook al is er sterke internationale druk om Ntaganda uit te leveren, toch is het zeer onwaarschijnlijk dat dit snel zal gebeuren. Kabila komt immers niet echt ver in het oosten van het land zonder de steun van Ntaganda. Tussen de twee bestaat een vorm van machtdeling, die je zou kunnen omschrijven als een voorbeeld van cynische realpolitik. En hiermee wordt één van de zwaktes van het Internationaal Strafhof bloot gelegd. Het hof functioneert bij de gratie van regimes die ofwel zelf betrokken zijn bij oorlogsmisdaden ofwel bescherming bieden aan vermeende daders. Bovendien zal het nooit bij machte zijn om alle geviseerde daders te berechten.

En toch is er nood aan het Strafhof en dient de eerste uitspraak te worden gezien als een eerste, voorzichtige stap naar een internationale vervolging van misdaden tegen de mensheid, oorlogsmisdaden en genocide. Het hof kan uitgroeien tot een belangrijk instrument tegen straffeloosheid en het consolideren van vrede. Tegelijk kan zijn optreden een belangrijke signaal worden om dergelijke misdaden in de toekomst te helpen voorkomen.

Wil het ICC ooit deze rol spelen, dan zal het naast kleine actoren als Lubanga ook snel een paar grote tenoren (zoals Charles Taylor of Saif al-Kadhafi) moeten berechten en zijn tempo moeten opvoeren. Ook zal het buiten Afrika's grenzen moeten kijken. Daarenboven zal het hof pas echt aan geloof winnen wanneer Obama in een volgende ambtstermijn toch nog het ICC statuut ratificeert.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234