Zondag 20/10/2019

Dubbelinterview

Wat met de Belgische economie in 2019? “We zijn totaal niét voorbereid op wat er op ons afkomt”

Geert Noels. Beeld Aurélie Geurts

Nooit stond er zoveel geld op Belgische spaarboekjes. De Brusselse beurs sloot 2018 af diep in de rode cijfers. De brexit komt eraan en niemand die weet wat dat zal betekenen voor ons land. En dan zijn er nog verkiezingen die mogelijk een lange tijd politieke instabiliteit kunnen veroorzaken. Moeten we bang zijn voor onze economie in 2019?

Er staat meer dan 260 miljard euro op Belgische spaarboekjes. Is dat nu goed of slecht?

Geert Noels (hoofdeconoom van Econopolis): "Het is geen dood geld. Spaarboekjes zijn, zeker in België, de basis van de werkingsmiddelen van de banken. We hebben daar een hele cultuur rond gebouwd. Op spaarboekjes bashen, hoeft helemaal niet: de Belg heeft het daar, zeker op de lange termijn, zeker niet slecht mee gedaan. Het beeld van de domme, sparende Belg klopt niet. En bovendien: een spaarboekje is ideaal als je grote uitgaven plant: een huis kopen, het trouwfeest van je kind, hun studies, of een extraatje als je geen ambtenarenpensioen zal krijgen.”

Pascal Paepen (econoom verbonden aan Thomas More Hogeschool en KU Leuven): "Maar: door de lage rente krijg je daar als spaarder geen vergoeding meer voor. Je merkt het niet meteen, maar als je geld elk jaar 2% minder waard wordt, is dat in tien jaar tijd 20%. En dát is wel dramatisch."

Pascal Paepen. Beeld Tim Dirven

Noels: "Luc Coene, de vorige gouverneur van de Nationale bank, was een grote voorstander om de fiscale voordelen rond spaarboekjes af te schaffen. Maar de politiek wil daar niets aan wijzigen. Gevolg: het spaarboekje blijft stevig verankerd."

Waarom zou ik met mijn spaarcenten überhaupt iets anders doen dan het op mijn rekening laten staan?

Noels: "'Cash brengt niets meer op, dus moeten we iets anders doen': dat is een gevaarlijke redenering. Want als cash niets meer opbrengt, beïnvloedt dat alle andere dingen. Kijk naar de huizenprijzen, die de laatste jaren steeds gestegen zijn."

Paepen: "Een ander voorbeeld: de prijs van de postzegel gaat van 84 cent naar 1 euro. Dat is 20% duurder. En ons geld is niet meegegroeid. Dat is een enorm gevaar en mensen beseffen dat niet genoeg. Want al dat geld dat wij zo graag op onze spaarboek zetten 'voor later', zal 'later' niets meer waard zijn.”

Pascal Paepen. Beeld Rogan Macdonald

Beseffen we dat niet méér dan vroeger? Kijk naar het protest van de gele hesjes.

Noels: "Dat zijn geen spaarders, maar mensen die elke maand moeten rondkomen met wat ze verdienen. De Mars van Spaarders, die heb ik nog niet gezien."

Intussen hebben we 5,5 miljard euro aan koopkracht verloren, door die 240 miljard op spaarboekjes.

Paepen: "Dat is zelfs onderschat. Belgen laten nu ook al geld op hun zichtrekening staan - 75 miljard euro van de gezinnen alleen al. Je kan dus uitgaan van zo'n 7 miljard verlies per jaar."

Noels: "De hele kapitaalmarkt is op dit moment ontwricht, omdat de centrale banken een politiek voeren om een aantal landen lage rentes te kunnen bieden. Er is een transfer van 'sparende' landen zoals België naar landen met schulden - Italië, Griekenland en Frankrijk, bijvoorbeeld."

Ermee naar de beurs trekken, is ook geen optie meer: de Bel-20 heeft vorig jaar 18% verloren.

Paepen: "Net daarom is het nu wél een goed moment om aandelen te kopen. Maar op een verstandige manier: elke maand een deel van je spaargeld in de beurs beleggen, dan profiteer je van dalingen. Dat zal op lange termijn méér opbrengen."

Waarom doen de Belgen dat dan niet?

Noels: "Als politici klagen dat er te veel geld op spaarboekjes staat, moeten ze de fiscale voordelen maar veranderen. Want je kan niet klagen over iets wat je zelf hebt gecreëerd. Ze hebben een soort van airco geïnstalleerd, die de temperatuur precies houdt op wat de mensen nog nét kunnen verdragen. En vooral: de mensen zijn eraan gewend geraakt, zodat alles wat buiten die vertrouwde airco valt, als extreem aanvoelt - en dat is exact wat de beurs is: iets extreems, met schommelingen en niet in te plannen winst of verlies."

Paepen: "We investeren nog altijd liever in vastgoed: twee op de drie Belgen hebben een eigen woning. Dat is minder vluchtig dan aandelen. Bovendien stijgt de waarde van vastgoed - het is al van in de jaren 80 geleden dat die prijzen nog eens gedaald zijn. Dat trekt de mensen aan, natuurlijk. Maar wat je uitspaart dankzij de lage rente om een huis te kopen, verlies je aan de steeds hogere prijs van het huis. En iets wat er volgens mij zit aan te komen: een belasting op huurinkomsten. De nieuwe regering zou daar werk kunnen van maken."

Over de nieuwe regering gesproken: wat valt er te vrezen als de verkiezingen alweer een lange periode van politieke instabiliteit veroorzaken?

Paepen: "Niks. Totaal niks. Of we nu wel of geen regering hebben, dat heeft economisch nauwelijks gevolgen. In de VS hebben verkiezingen gevolgen voor de beurs, maar bij ons niet. In 2008 viel de regering-Leterme ook, maar er waren dringende beslissingen nodig voor Dexia en Fortis en die zijn, ook al zaten we in een politieke impasse, wel genomen. Ik vermoed dat er bij een urgente beslissing de politiek ook nu in staat zal zijn om die te nemen."

Noels: "Pas op, de Belgische economie heeft wel te lijden onder het gebrek aan politieke standvastigheid. Men heeft nu gezegd dat de vennootschapsbelasting zal dalen naar 29%, maar het is aan de volgende regering om dat te bekrachtigen - terwijl het op internationale roadshows al gezegd is tegen ondernemers. Het is goed mogelijk dat met andere partijen in de regering die belofte niet wordt waargemaakt, en dat zou heel veel schade veroorzaken. Men vertrouwt de Belgische regering al maar matig meer op de internationale markten: je kan geen notionele interest invoeren en die vervolgens afschaffen en multinationals gaan veroordelen. Dat blijft hangen, en láng."

De volgende regering erft een tekort van 7 miljard en tóch zette de begroting 2018, volgens het Instituut van Nationale Rekeningen, het beste resultaat sinds 2007 neer.

Noels: "Je mag de invloed van de lage rente niet onderschatten. België betaalt iets meer dan 20 miljard euro mínder aan rentelasten op de staatsschuld dan achttien jaar geleden. Politici gaan daar niet te veel reclame over maken, natuurlijk."

Paepen: "Dat resultaat komt er ook maar enkel door een technische ingreep: de boete wegens het niet vooraf betalen van belastingen door bedrijven is gestegen, waardoor meer bedrijven dus véél meer voorafbetalingen hebben gedaan. Dat vertekent het begrotingsresultaat kunstmatig - en het is bovendien een truc die je maar één keer kan toepassen. Onze begroting is structureel niet op orde, dus zullen we in 2019 een sléchtere begroting hebben.”

Noels: "En ondertussen tikt de rekening verder. De uitgaven door de vergrijzing nemen elk jaar toe en binnenkort zullen de pensioenen helemaal onbetaalbaar zijn. Daar moet de volgende regering stilaan toch eens actie voor ondernemen, in plaats van het voor zich uit te schuiven. Want op deze manier ontbreekt het toch aan een toekomstperspectief. Waar gaan we naartoe? Niemand die het weet."

Geert Noels. Beeld Aurélie Geurts

Toch is er ook goéd nieuws: we hebben in Vlaanderen maar 6% werklozen, wat lager dan ooit is.

Noels: "Het is niet onlogisch dat de werkloosheidsgraad vermindert: de groep werkenden wordt, demografisch gesproken, steeds kleiner en er zijn steeds meer mensen die buiten de werkloosheidsstatistieken vallen, omdat ze wegens ziekte of handicap definitief afgeschreven zijn voor de arbeidsmarkt. Maar: de werkloosheid is laag in Vlaanderen, maar in Wallonië is het een ander verhaal. Ga maar eens kijken in de Borinage of in sommige gemeenten rond Luik."

Paepen: "Het werkloosheidscijfer is een achteroplopende indicator over de economische toestand - dat zegt dus niks over waar we naartoe gaan. Nu is het goed, en veel bedrijven vinden zelfs niet voldoende personeel. Maar Federgon, de federatie van bedrijven in de uitzendarbeid, stelt een daling van de inzet van interimpersoneel vast. Het is nog maar 1%, maar toch: de uitzendarbeid is een voorspellende indicator. Dat is nog niet verontrustend, maar het toont wel aan dat de zaken minder goed gaan. Nog zo'n voorspellende indicator is het consumentenvertrouwen en dat daalt ook in de eurozone: het consumentenvertrouwen stond in december op -6,2, en dat was het laagste cijfer sinds februari 2017. Met andere woorden: de mensen zijn wat bang en dat heeft gevolgen voor de economie. Dan wachten we liever voor we een grote uitgave doen - een nieuwe auto kopen of ons huis renoveren. Het is allemaal nog niet dramatisch, toch niet voor 2019, maar we mogen toch een terugval verwachten in 2020 en 2021.”

Er ligt dit jaar nog een monster onder het bed: de brexit. Intussen stevenen we keihard af op een 'harde' brexit, maar hoe zal de Belg dat voelen?

Paepen: "Op de gewone Belg zal dat nauwelijks invloed hebben. We moeten daar niet wakker van liggen."

Noels: "Het zal zo erg worden als de Europese leiders willen dat het wordt. Er zijn nog landen die niet in de EU zitten - Zwitserland en Noorwegen, bijvoorbeeld - waar we zeer goeie relaties mee hebben. Die landen zijn niet onbereikbaar en het is niet onmogelijk om daar zaken mee te doen."

Een studie van de KU Leuven stelde in 2017 nochtans dat het ons 42.000 jobs zou kunnen kosten.

Paepen: "Als je in een bedrijf werkt dat volledig afhankelijk is van export naar het Verenigd Koninkrijk, zal er meer onzekerheid zijn - uiteraard."

Noels: "Maar de handel zal niet van de ene op de andere dag stilvallen. De Belgische bedrijven die zakendoen met Engeland zijn zich bovendien al láng aan het voorbereiden op een harde brexit. Bedrijven hebben de neiging zich sneller aan te passen dan de overheid. Nederland is alleszins beter voorbereid dan België: daar hebben ze al een pák douaniers aangeworven, zodat de vrachtwagens in de haven van Rotterdam vlot Engeland in en uit zullen kunnen.”

Anti-brexit-demonstranten in Londen, 100 dagen voor de brexit officieel in zou gaan. Beeld Photo News

Nederland heeft ook een begrotingsoverschot van 12 miljard. Waarom kunnen wij dat niet?

Noels: "De Nederlanders staan twee lichtjaren voor op ons. Ze hebben 2% overschot van het bbp, minder dan 50% overheidsschuld ten opzichte van hun bbp en pensioenfondsen die meer dan 100% van het bbp zijn. En wij hebben een schúld van 100% ten opzichte van het bbp."

Paepen: "De basis daarvan is tien jaar geleden al gelegd. De Nederlandse regering heeft zich bij het begin van de crisis in 2007 en 2008 kapótbespaard. Onder Di Rupo hebben wij het maar laten betijen - uit angst voor de vakbonden, die niet bereid waren om in te leveren. Toen lachten we de Nederlanders uit, maar nu boeken ze er forse overschotten. Je kan dat vergelijken met de staat van de wegen. Onze snelwegen liggen vol putten die tijdelijk opgevuld zijn, maar het jaar nadien toch weer kapot zijn. Terwijl de wegen in Nederland er perféct bij liggen."

Noels: "Ik was onlangs in Nederland, waar ik samen met minister van Financiën Wopke Hoekstra op een congres moest spreken voor CEO's. 'Nou, we moeten voorzichtig zijn', zei hij. 'We moeten toch rekening houden met de energiewende, de vergrijzing en de financiële onzekerheid.' En dan rij je naar huis en kom je in een land waar ze evenveel schulden hebben als ze in Nederland overschot hebben, waar ze praktisch geen pensioenfondsen hebben, waar de energie in de knoop ligt, waar de infrastructuur tot op de draad versleten is, waar de overheidsuitgaven de pan uit swingen. Dus: wie tevreden is met het resultaat van de Belgische begroting van 2018, maakt een héle grote fout. Er is totaal geen besef of urgentie. We zijn totaal niét voorbereid op wat er op ons afkomt.”

Tot slot: wat is het ergste dat ons in 2019, economisch gesproken dan, kan overkomen?

Paepen: "Dat we weer met z'n allen zullen betalen dat er weer een bank failliet gaat - een buitenlandse bank, bedoel ik dan. Voor de Belgische banken hoeven we niet te vrezen, want die staan sinds de bankencrisis van 2008 sterk genoeg."

Noels: "Ik vrees dat Trump zijn handelsoorlog tegen China ons steeds meer pijn zal gaan doen - veel meer dan de brexit. Onze economie vertraagt er al door - de automobielsector en alles wat ermee verbonden is, voelt de impact al. De beurskoers van Melexis, dat sensoren voor auto's maakt, is al gehalveerd, hé. Bovendien: als China niet meer - of veel minder - zal kunnen exporteren naar Amerika, zal het zijn producten naar ons brengen, aan prijzen waar onze bedrijven niet mee kunnen concurreren. Dat zou bepaalde sectoren kunnen overspoelen met containers goedkoop materiaal, met grote gevolgen. Om maar één voorbeeld te geven: als we ineens goedkope Chinese sportschoenen zouden kopen, kan dat op termijn betekenen dat Nike zijn verdeelcentrum in Laakdal sluit."

De Chinese president Xi en zijn collega, de Amerikaanse president Trump. Noels: "Ik vrees dat Trump zijn handelsoorlog tegen China ons steeds meer pijn zal gaan doen - veel meer dan de brexit. Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234