Zondag 04/12/2022

Wat mag, en wat mag niet?

Undercover

Douglas De Coninck

Tot gisteravond raasde het debat verder: heeft VTM de regels van de journalistieke deontologie overschreden door toe te laten dat een zich als chauffeur van Jean-Marie Dedecker aandienende journalist Marc Dutroux kon gaan opzoeken in zijn cel? Had hij zich kenbaar moeten maken als journalist, of was het maatschappelijke belang van een ontmoeting met Dutroux groot genoeg om de Aarlense cipiers te mogen misleiden?

De journalistieke plichtenleer vertelt ons niet zo gek veel over wat undercover mag en wat niet. "Geen oneerlijke methodes gebruiken om informatie, foto's en documenten te bekomen", zo staat in artikel 4 van de in 1971 op het congres in Istanbul door de Internationale Federatie van Journalisten (IFJ) aanvaarde verklaring der plichten en rechten van de journalist. En dat is het eigenlijk zowat. Over de 'plicht' om je als journalist kenbaar te maken, staat er verder niets. Over wat journalisten daarentegen wél mogen - of zelfs moeten doen - lijkt de overal in Europa algemeen als richtgevend aanvaarde IFJ-tekst eerder in het voordeel van VTM te pleiten: "De verantwoordelijkheid van de journalist tegenover het publiek heeft voorrang op elke andere, in het bijzonder op deze tegenover zijn werkgever en tegenover de overheid." En nog: "De informatieopdracht behelst noodzakelijkerwijze de grenzen die de journalisten zichzelf spontaan opleggen."

Het zijn, kortom, redacties zelf die de grenzen van hun werkgebied vastleggen. Zij kunnen zelf bepalen wat zij maatschappelijk relevant genoeg vinden. De enige restrictie die de plichtenleer verder nog oplegt, luidt: "Zich ertoe verplichten het privé-leven van personen te eerbiedigen." Dat lijkt bij Marc Dutroux niet echt het probleem te zijn geweest. Hij wist dan misschien niet dat de chauffeur van Jean-Marie Dedecker journalist Thomas Van Hemeledonck van VTM was, maar zag wel het bandopnemertje draaien en bleek zelf vragende partij om zijn 'boodschap' de wereld in te sturen.

Wie de teksten er verder op napluist, begrijpt dan ook steeds minder waarop de Algemene Vereniging van Beroepsjournalisten (AVBB) in België zich mag hebben gebaseerd om de stunt van VTM zo snel en zo onvoorwaardelijk te veroordelen. De hoger geciteerde teksten over de journalistieke plichtenleer komen uit het officiële jaarboek van de AVBB zelf.

Het Vlaamse perswezen lijkt gewoon huiverachtig te staan tegenover undercoverjournalistiek, en bij consensus te hebben beslist dat het enkel kan in "zeer uitzonderlijke gevallen", waarbij telkens weer wordt gerefereerd aan Günther Wallraf, in de rol van Ik Ali. De laatste keer dat in ons land iets gelijkaardigs werd vertoond, was een artikelenreeks in het weekblad Panorama, waarbij twee journalisten - onder wie, toeval of niet, Eric Goens, huidig hoofdredacteur van Telefacts - de baan op trokken voor zakenlunches waarbij ze allerlei politieke randfiguren testten op hun corrumptieve eigenschappen.

Dé undercoverstunt van de week was evenwel niet die van VTM, maar lijkt veeleer op het conto van de eerbiedwaardige BBC te moeten worden geschreven. De Britse omroep plant de komende weken een tv-documentaire over extreem-rechts. Daarvoor deed ze een beroep op Daniel de Gannes, een Londens zwarte kapper die vrijwillig had aangeboden om het milieu van de skinheads te infiltreren. Daar kwam wel heel wat bij kijken. De man liet zich door visagisten omtoveren in een blanke. "Daar hadden ze uren werk mee", beschrijft de Gannes zijn metamorfose in een gesprek op de website van de BBC. In zijn nieuwe gedaante stapte hij niet alleen mee op in betogingen van het extreem-rechtse National Front, maar ging hij omgekeerd ook peilen naar racistische gevoelens in een zwarte wijk in Londen. Hij liet zich onder meer voor een volle zaal belachelijk maken tijdens een zwarte comedy-avond.

De Britse journalistenbond heeft nog niet gereageerd.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234