Maandag 27/06/2022

Wat maakt de Chinese studentenopstand van 1989 zo bijzonder?

Activisten in Hong Kong herdenken het bloedige neerslaan van het Tiananmen-protest van 25 jaar geleden. Beeld GETTY
Activisten in Hong Kong herdenken het bloedige neerslaan van het Tiananmen-protest van 25 jaar geleden.Beeld GETTY

Het verlangen naar meer vrijheid had zich vaker van Chinezen meester gemaakt. De afloop was hetzelfde. Wat maakt de opstand uitzonderlijk? En wat is er gebeurd met de protesterende studenten? Vier vragen over de studentenopstand in Peking van 4 juni 1989, vandaag precies 25 jaar geleden.

Fokke Obbema/volkskrant.nl

Hoe groot is het belang van de studentenopstand van 1989 geweest?
De Chinese autoriteiten pogen de opstand te bagatelliseren. Ze hebben het over een "incident" of: "De politieke onrust tussen de zomer en de lente van 1989." Studentenleiders als Wuer Kaixi noemen de opstand "een keerpunt voor China" en "een van de grootste en krachtigste bewegingen in de geschiedenis".

De waarheid ligt in het midden. Als de studentenbeweging echt zo krachtig was geweest, zou ze weer de kop hebben opgestoken. Tegelijk geven de fanatieke pogingen van de autoriteiten om iedere poging tot herdenking de kop in te drukken aan dat 4 juni veel meer was dan een incident: het was een van de belangrijkste gebeurtenissen uit de geschiedenis van China.

Was de opstand uitzonderlijk voor China?
Het verlangen naar meer vrijheid heeft zich sinds 4 juni 1989 niet meer zo openlijk gemanifesteerd. Maar in de 20ste eeuw had dat verlangen zich in China wel vaker geuit: bij de 4-mei-beweging van 1919, de "laat honderd bloemen bloeien"-campagne in 1956 en tijdens de Pekingse Lente van 1978. De tragiek is dat conservatieve krachten de vrijheidsdrang telkens effectief de kop indrukken.

Hoe verdeeld waren de Chinese autoriteiten over het neerslaan van het protest?
"Het volksleger behoort tot het volk en kan niet tegenover het volk staan. En het kan al helemaal niet het volk vermoorden." Met die woorden deed een aantal hoge militairen voor 4 juni een poging hun politieke leiders op andere gedachten te brengen. Ook weigerde generaal Xu Qinxian geweld te gebruiken.

Het mocht allemaal niet baten. De militaire dissidenten delfden het onderspit, net als de politieke leiders met een "zacht" standpunt. Zo zou premier Zhao Ziyang tot aan zijn dood onder huisarrest blijven. De zogeheten Tiananmen Papers die in 2001 in de VS werden gepubliceerd, maken duidelijk dat de partijtop tot op het bot verdeeld was.

Wat is er gebeurd met de protesterende studenten?
De voornaamste studentenleiders zijn naar het buitenland gevlucht, vooral naar de Verenigde Staten. Daar vervolgden ze hun leven als wetenschapper, journalist of zakenbankier. Andere studenten pasten zich in eigen land aan.

Onbekend is hoe het is afgelopen met Tank Man, die op 5 juni in zijn eentje een colonne tanks de weg versperde. Het weekblad Time riep hem uit tot een van de honderd invloedrijkste mensen van de 20ste eeuw.

Tanks van het Chinese leger op het Tiananmen-plein op 6 juni 1989, twee dagen na het neerslaan van het studentenprotest. Beeld AFP
Tanks van het Chinese leger op het Tiananmen-plein op 6 juni 1989, twee dagen na het neerslaan van het studentenprotest.Beeld AFP
Archiefbeeld van 4 juni 1989, toen de Chinese autoriteiten besloten tot ingrijpen. Beeld REUTERS
Archiefbeeld van 4 juni 1989, toen de Chinese autoriteiten besloten tot ingrijpen.Beeld REUTERS
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234