Woensdag 14/04/2021

InterviewLode Godderis

Wat leert een jaar thuiswerk ons? ‘Voor het landschapsbureau zou dit de doodsteek kunnen zijn’

Lode Godderis is sinds december lid van de corona-expertengroep GEMS. Beeld Thomas Sweertvaegher
Lode Godderis is sinds december lid van de corona-expertengroep GEMS.Beeld Thomas Sweertvaegher

Wat leert een jaar vol thuiswerk en/of ontsmettingsmiddel aan de arbeidspoort ons? Lode Godderis, kersvers CEO van preventiedienst IDEWE, overschouwt het strijdtoneel. ‘Na de coronagolf komt wellicht een golf van mentale problemen.’

“Ik zit hier toevallig net in het gebouw van DPG Media.” Veel treffender wordt de setting voor een gesprek over (thuis)werk niet. Lode Godderis staat me te woord vanaf ‘mijn’ werkplaats, waar hij zijn zegje is komen doen over de heikele mondmaskerkwestie in televisiestudio’s. Zelf zit ik aan het thuisbureau – voor een keertje dan toch, normaal eet en werk ik aan de keukentafel. De bijbehorende nekbelasting zal later in ons gesprek aan bod komen.

Godderis heeft een vrij unieke blik op het huidige schisma in onze arbeidslegioenen, de ‘verplicht waar mogelijke’ thuiswerker versus de werkvloerabonnee, zeg maar. Hij is prof arbeidsgeneeskunde aan de KU Leuven en werd recent gepromoveerd tot CEO van de externe dienst voor preventie en bescherming IDEWE. Vanwege die “ruime blik op werknemers van alle lagen” was hij begin december ook een van de frisse gezichten in de GEMS-expertengroep. “Met een aantal mensen buig ik me daar vooral over de MAG-rapporten: mental assessment group. We hebben onszelf dan maar de Magnums gedoopt”, zegt hij met een lichte grijns.

BIO

- Geboren op 2 februari 1973

- Professor arbeidsgeneeskunde aan de KU Leuven

- Sinds 2000 aan de slag bij IDEWE, eerst als arbeidsarts en later als directeur van de onderzoeksafdeling.

- In januari aangesteld als CEO van IDEWE

- Lid van de corona-expertengroep GEMS

We zijn bijna een jaar massaal aan het thuiswerken. Hoe is het met uw mentale welzijn?

Godderis: “Voor mezelf is het niet meteen een aanrader gebleken. Dat heeft wellicht een beetje te maken met mijn karakter. Ik ben iemand die ruimte nodig heeft en mensen wil zien. Dat is nu weggevallen. Ik moet ook vaststellen dat ik thuis veel meer heb gewerkt heb dan op kantoor, het lukt me niet altijd om de zaken af te sluiten. Zeker in het begin had ik daardoor soms het gevoel dat ik als ouder tekortschoot, want er loopt thuis ook nog een zoontje van zeven rond. Maar kijk: voor mijn vrouw ligt dat helemaal anders. Zij is iets introverter en vindt het best leuk om van thuis uit te werken.”

Wat leert het onderzoek ons over dit grote experiment?

“Dat we er beter mee omgaan dan we ooit hadden durven te vermoeden. De eerste resultaten vanuit het onderzoek sijpelen nu binnen, vooral over de eerste golf. Daaruit blijkt dat de meeste thuiswerkers toch aangeven dat het een relatief positieve ervaring was, dat ze qua efficiëntie ook het gevoel hebben dat het minstens even goed of zelfs beter ging. Het lijkt misschien een beetje contradictorisch, maar de telewerkers waren op het vlak van mentale gezondheid tijdens de eerste golf beter af dan de mensen die naar de werkvloer moesten gaan.”

Lode Godderis: 'De telewerkers waren op het vlak van mentale gezondheid tijdens de eerste golf beter af dan de mensen die naar de werkvloer moesten gaan.' Beeld Thomas Sweertvaegher
Lode Godderis: 'De telewerkers waren op het vlak van mentale gezondheid tijdens de eerste golf beter af dan de mensen die naar de werkvloer moesten gaan.'Beeld Thomas Sweertvaegher

“Dat heeft wellicht te maken met de vele onzekerheden over het virus. Gaan we het oplopen via het werk en meenemen naar huis, zijn we daar wel voldoende beschermd? Heel wat mensen voelden zich op dat moment gewoon niet veilig, denk maar aan de tekorten van mondmaskers. Dat gaf dus een grote negatieve impact op het welzijn. Naar het einde van de tweede golf groeien die groepen opnieuw naar elkaar toe.”

Er is minder kort ziekteverzuim in coronamaanden, een teken dat de Belg ‘veerkracht’ toont, stelt psycholoog Elke Van Hoof (VUB). Is dat niet gewoon een logisch gevolg van minder contacten?

“Wat daar in mijn ogen voornamelijk speelt: mensen die zich vroeger wat koortsig voelden, gingen simpelweg niet naar het werk. Ze gingen naar de dokter en vroegen om een ziektebriefje. Nu gaat een deel van die mensen van thuis uit een aantal taken blijven uitvoeren. Daar boeken we dus veel winst.”

Is dat wel iets positiefs?

“Zo klinkt het misschien niet, maar ik denk dat daar een groot potentieel in zit. Kijk bijvoorbeeld naar mensen met mobiliteitsproblemen, die nu in een oneindige cyclus van arbeidsongeschiktheid blijven steken. Die zou je in dat nieuwe thuiswerkklimaat misschien makkelijker aan een job kunnen helpen.”

Kinesisten worden anders wel overspoeld door nek- en rugklachten. En het Riziv waarschuwt voor het stijgende aantal langdurig zieken, met mentale gezondheidsproblemen als grote koploper. Daar speelt deze situatie toch ook een rol in?

“De typische nekklachten zijn overduidelijk gelinkt aan onze houding thuis. Niet iedereen heeft thuis twee bureaus die ergonomisch zijn ingericht. Schermen staan vaak te laag, wat betekent dat onze nek voortdurend in extensie wordt gebracht en dat zet belasting op onze gewrichten. Ook voor de polsen en de rug is dat het geval. Bij sommigen uit zich dat in pijn, anderen voelen zich gewoon ‘wat minder goed’. Dat is wat we zien op de korte termijn.

“De cijfers over langdurige invaliditeit is een ander verhaal, die sleuren we mee vanuit het verleden. Het is een trend van de laatste tien jaar die vooral toeneemt omdat de uitstroom niet meer gebeurt. Bij mentale gezondheidsproblemen weten we bijvoorbeeld: eens je uitvalt en langer dan drie maanden afwezig bent, zet je vaak moeilijk de stap terug naar het werk.”

Lode Godderis: 'In welke mate zal dit op lange termijn leiden tot psychiatrische ziektes en aandoeningen? Daar hou ik wel een beetje mijn hart voor vast.' Beeld Thomas Sweertvaegher
Lode Godderis: 'In welke mate zal dit op lange termijn leiden tot psychiatrische ziektes en aandoeningen? Daar hou ik wel een beetje mijn hart voor vast.'Beeld Thomas Sweertvaegher

Uit Riziv-cijfers die u analyseerde, blijkt dat er in lockdownmaanden minder naar psychosociale hulp is gegrepen.

“Terwijl de nood net heel erg hoog is, dat hoor je van alle experts op het veld. Ik ben nog aan het nadenken wat we moeten aanvangen met dat mentale plaatje. Dat mensen angstig zijn en zich minder goed voelen in hun vel, is eigenlijk een heel normale reactie op een abnormale situatie. Het blijft belangrijk om dat te beseffen. Maar een onderconsumptie in die psychosociale zorg kan je niet verklaren door het feit dat we er mentaal plots beter voor staan. Heel wat mensen zijn niet tot bij een zorgverlener geraakt.

“In welke mate zal dit dus op lange termijn leiden tot psychiatrische ziektes en aandoeningen? Daar hou ik wel een beetje mijn hart voor vast. Na de coronagolf verwacht ik helaas ook een golf van mentale problemen die de arbeidsongeschiktheid zal doen toenemen.”

Is daar binnen de GEMS wel voldoende aandacht voor? Critici verwijten de experts een te starre blik op de epidemiologische cijfers.

“Dat is zeker niet mijn ervaring. Als ik kijk naar onze meetings, durf ik te stellen dat bijna de helft van de tijd naar zaken als mentale gezondheid, motivatie of kwetsbare groepen gaat. Er wordt trouwens ruimte gemaakt om zelf die menselijke aspecten te delen. Ook Erika (Vlieghe, MIM) heeft weleens een rotdag, en dan begint de vergadering daar gewoon mee. Het thema staat zeker op de agenda.

“Maar we lopen natuurlijk tegen die cijfers aan. Die moeten naar beneden. Bovendien hebben we voor mentale gezondheid geen drie duidelijke parameters om een beleid op af te stemmen. Er zit een grote vertraging op die data, en over een aantal kwetsbare groepen bestaan zelfs geen actuele cijfers.”

Zijn experts ook niet beducht om versleten te worden voor lid van de versoepelbrigade?

“Ik denk dat experts op vragen antwoorden. Je nodigt geen viroloog uit in de studio om te praten over mentale gezondheid, dat is hun expertise niet. In de ganse discussie over vaccinaties en prioriteiten bij versoepelingen is hun rol vooral: hoe kunnen we op een epidemiologisch verantwoorde manier voorrang geven aan bepaalde groepen die mentaal het meeste lijden? Vaccinvoorrang is alvast geen middel tegen mentale gezondheidsproblemen, want dat geeft je geen extra vrijheidsgraden. Maar binnen de exitstrategie zou je bijvoorbeeld de jongeren of rusthuisbewoners wel voorrang kunnen geven.”

Uw expertise ligt op de werkvloer. Legt u eens uit waarom daar nog steeds een op de vier besmettingen plaatsvindt, ondanks het verplichte thuiswerk.

“Vanuit de contactopsporing in de bedrijven zien we vooral de problemen ontstaan in situaties waarbij er pauze wordt genomen. Mensen raken niet besmet aan hun vaste werkplaats, maar vooral in die meer informele momenten. Even iets vragen, een koffietje drinken, een sigaret roken, een lunchpauze. Ook het autodelen is zo’n moment. Het is heel menselijk dat je dan even relaxt, maar het virus neemt natuurlijk geen pauze.

“De meeste bedrijven, dat durf ik heel stellig te beweren, doen enorme inspanningen. Maar soms ontbreekt de infrastructuur om zomaar naar thuiswerk te schakelen. Zeker bij kmo’s ligt het risico daar wat hoger. Ik moet ook vaststellen dat er vanuit de kant van de werkgever soms nog wantrouwen blijft en dat ze de efficiëntie lager blijven inschatten, hoewel dat al weerlegd is. Nog meer thuiswerken: daar ligt de grootste marge op verbetering.”

Hoe zal de situatie de komende maanden evolueren op de werkvloer, als de vaccinatiegraad verhoogt?

“Ik denk dat we via de bedrijven alleszins grote groepen kunnen bereiken. Uit ervaring met de griep weten we dat we de drempel kunnen verlagen door bedrijfsartsen te laten vaccineren. Zet dus niet enkel de grote centra, maar ook preventiediensten in. Dan breng je het vaccin tot bij hen, niet omgekeerd. Ik vrees dat we de vooropgestelde graad van 70 procent anders niet zullen halen.”

Lode Godderis: 'Ik denk dat we zullen evolueren richting activity based workplaces: naar kantoor gaan voor overleg, thuisblijven als we geconcentreerd willen werken.' Beeld Thomas Sweertvaegher
Lode Godderis: 'Ik denk dat we zullen evolueren richting activity based workplaces: naar kantoor gaan voor overleg, thuisblijven als we geconcentreerd willen werken.'Beeld Thomas Sweertvaegher

Wat ik eigenlijk bedoelde: is thuiswerk verleden tijd als de verplichting wegvalt?

“Dat is inderdaad nog maar vraag: wat gaat dat geven in de toekomst? Je merkt een enorme drang naar het werk, mensen voelen geen verbinding meer met elkaar. Er zijn werknemers die vorig jaar gestart zijn en hun bedrijf en collega’s zelfs nog nooit gezien hebben. Dat maakt dat de intentie om een bedrijf te verlaten veel hoger is dan in andere tijden. Bovendien zijn een aantal dingen online moeilijk om in groep te doen. Brainstormen vergt nu een veel grotere inspanning.

“Neem nu deze call, ik probeer in je ogen te kijken, maar je blik is eigenlijk iets lager gericht. En vanuit jouw perspectief is het wellicht het omgekeerde. Onze verbale context sluit niet meer aan bij wat we voelen. Ik denk dat we daarom zullen evolueren richting activity based workplaces: naar kantoor gaan voor overleg, thuisblijven als we geconcentreerd willen werken. Voor het landschapsbureau zou dit wel eens de definitieve doodsteek kunnen zijn. Ik hoop het van harte, want we weten al lang dat die formule niet werkt.

“Het thuiswerk zal dus zeker niet verdwijnen, als het tenminste van de werknemers afhangt. Als we mensen bevragen, willen ze meestal twee à drie dagen telewerken. Er zijn dan ook heel wat voordelen. Je kan gemakkelijker eens een kleine wandeling doen, om een boodschap gaan of even de kinderen van school gaan halen.”

Wat met de financiële ondersteuning van thuiswerk? Dat gebeurt nu amper, en al zeker niet bij freelancers of interimkrachten.

“Daar is in feite een wettelijk kader voor en er is ook een uitzonderlijke coronavergoeding mogelijk gemaakt. Maar het is niet verplicht en in veel bedrijven gebeurt het dus niet. Werknemers vragen daar echter zelf niet naar omdat ze weten dat bedrijven het zeer moeilijk hebben. Dat maakt het klimaat voor dit soort onderhandelingen niet gunstig. Aan de andere kant, op de tankkaarten van bedrijfswagens valt er nu wellicht veel winst te nemen. Een vergoeding is alleszins logisch.”

In de nieuwe cao tussen werkgevers en vakbonden is wel sprake van een ‘recht op deconnecteren’ na de werkuren. Hoe dwing je zoiets af?

“Zelf zondig ik er continu tegen. Na een hele dag in overleg doe ik dan ‘nog even vlug mijn mails’. Maar ik probeer duidelijk te maken aan mijn werknemers: ik verwacht niet dat jullie mij op dat moment nog antwoorden. Als leidinggevende is het belangrijk om die verwachtingen te expliciteren. Je kan natuurlijk dat mailverkeer ook gaan programmeren, zodat interne mails pas om 8.30 uur verstuurd worden, maar ik ben niet zo’n fan van die trucjes. Mensen moeten ook keuzevrijheid hebben.”

Wat kunnen we nog doen om werk en privé beter te scheiden?

“Wat je nu vooral ziet, is dat thuiswerkers hun half uurtje verplaatsing naar het bedrijf al werkend spenderen. Die tijd hebben we net nodig om te deconnecteren. Wat ik zelf doe, raad ik eigenlijk iedereen aan. Om 8 uur stap ik mijn huis uit, ik wandel, en een half uur later arriveer ik weer aan de voordeur en stap meteen naar mijn bureau. Hetzelfde doe ik ’s avonds, en ik kom mijn bureau niet meer binnen. Uit het oog, uit het hart: dat geldt ook voor je computer.”

Om af te ronden: u pleitte eerder in deze krant voor een estafettesysteem onder de experts. Drie weken volgen, een week rust. Was daar geen oren naar?

“Ik merk geen overdreven geldingsdrang, als u dat bedoelt, eerder een grote verantwoordelijkheidszin. Maar iedereen is wel altijd aanwezig. (kijkt naar de tijd) De GEMS-vergadering is een paar minuten bezig, en ik ben er vrij zeker van dat ik de uitzondering ben die nog niet is ingelogd.”

Lode Godderis. Beeld Thomas Sweertvaegher
Lode Godderis.Beeld Thomas Sweertvaegher
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234