Zaterdag 16/01/2021

Theater

Wat Julie Cafmeyer op het podium doet, is enkel schijnbaar schaamteloos

'Bombastische liefdesverklaring' van Julie Cafmeyer.Beeld rv Pieter van den Boogert

Theatermaker Julie Cafmeyer houdt van verleiden. Hoe ze dat in het echte leven doet zijn onze zaken niet, maar op scène zet ze een strategie in van wederkerige kwetsbaarheid: door zichzelf te tonen, breekt ze haar publiek open als een oester.

Het begon met De therapie, een voorstelling die nauwelijks een voorstelling te noemen valt. Een twintigtal onbekenden zit in een kring, jong en oud door elkaar. Cafmeyer, een beetje onwennig tussen ons in, legt haar ‘case’ op tafel: het relaas van een brandende liefde die resulteert in een gebroken hart, enfin: u kent het. We knikken haar een beetje meewarig toe: we kennen het. Cafmeyer vraagt om raad. Er ontstaat een discussie en binnen de kortste keren delen wildvreemden uit de kring intieme details over liefde, seks, ontrouw. Zelf geef ik meer prijs dan ik ooit voor mogelijk had gehouden. Wacht even – is dit nog professioneel? Is dit eigenlijk wel theater?

Dat is maar de vraag. Er is geen spoor van tekst, decor of belichting. Toch is De therapie niet ‘zomaar’ een gesprek. Cafmeyer: “De therapie is ontstaan op een moment van crisis. Ik was hulpeloos en wanhopig, op zoek naar advies. Maar er zaten wel meteen spelregels aan het gesprek.” Inderdaad zet Cafmeyer bij het begin secuur de setting: De therapie zal een uur duren, zij treedt op als zichzelf, het publiek mag tussenkomen. Het aanknopingspunt – Cafmeyers authentieke liefdesverdriet – mag dan uit het leven gegrepen zijn, de vorm is dat niet.

Ontwapend

Het wonderlijke is dat we die codes vrijwel meteen vergeten, ontwapend door Cafmeyers openhartige uitstraling en het besef dat wat ze vertelt waargebeurd is. De mens is een sociaal wezen: wanneer iemand zo intiem deelt, is het logisch om dat vertrouwen te retourneren. Dat geldt ook voor het publiek, al blijkt het moeilijker om die dynamiek in de hand te houden. 

Cafmeyer: “Af en toe worden mensen boos of praten ze enkel over zichzelf. Net zoals in een echt gesprek: soms is het magisch, soms is het saai.” De therapie maakt heftige emoties los, maar voor Cafmeyer blijkt het niet houdbaar om zichzelf elke avond open te gooien – een conditio, want alles staat of valt met het geloof in haar kwetsbaarheid. “Je wilt niet voor de rest van je leven in die miserabele toestand blijven en uiteindelijk gaat het ook voorbij. Dus op een gegeven moment kon ik De therapie niet meer spelen.”

De volgende stap

De volgende stap werd Bombastische liefdesverklaring: opnieuw een inkijk in het leven van Julie Cafmeyer, zij het niet in de chaos van verdriet, maar in de eerste, voorzichtige structuur van een verwerkingsproces. Verwerking is fictionalisering – je verzint een verhaal over hoe en waarom het is gebeurd – en dus klopt het dat Bombastische liefdesverklaring theatraler is dan zijn voorganger. 

De kringopstelling is onveranderd, maar Cafmeyer positioneert zich nu vooraan, met een beamer en een beeldscherm. Opnieuw bepaalt ze de spelregels: “Ik ga jullie een verhaal vertellen. Ik ben bij machte iedereen op te voeren zoals ik het zelf wil.” Er volgt een achronologische collage van fragmenten uit haar liefdes- en geestesleven en een poging om daarin een overkoepelend patroon te vinden. Cafmeyer verbreedt haar materiaal niet alleen door die panoramische blik, maar ook door te onderzoeken wat filosofen als Alain Badiou of kunstenaars als Marina Abramović over de liefde te vertellen hebben.

Overvallen met directe vragen

Toch overheerst nog steeds het gevoel van intimiteit. Niet alleen blijven Cafmeyers lotgevallen autobiografisch en grappig, doordrongen van een niet-kwaadaardige zelfspot, maar ze neemt ook opnieuw de tijd om haar publiek aan het woord te laten, door het te overvallen met directe vragen: “Hebt u zelf ooit al eens een bombastische liefdesverklaring gedaan?” “Gelooft u in God?” 

De verlegenheid, het gestuntel van de aangesproken toeschouwer spant Cafmeyer voor haar karretje: ze spiegelen haar eigen openliggende ziel en zetten een dynamiek van wederkerig medevoelen in gang. Dat is ontroerend en slim, maar ook gevaarlijk, want een publiek dat zich niét geeft kan Cafmeyer écht pijn doen. “Ik kan dit alleen maar samen ontwikkelen. Iedere avond moet ik opnieuw voelen wat ik kan vragen, hoe ver ik kan gaan, welke details ik kan delen.” Een toeschouwer komt tussen, peilt naar een detail, lijkt haar te willen testen. Cafmeyer vuurt terug: “Denk je dat ik aan het liegen ben?” Liegen betekent in dit geval: spelen. Ja, ze is aan het spelen, maar niet aan het liegen.

Niet de pittige details over Cafmeyers orgasmes maken Bombastische liefdesverklaring interessant, wel de intrigerende vormstudie. Cafmeyer viert de teugels en haalt ze weer aan, haar voorstelling loslatend en weer controlerend als een weerspannig paardje. Ze zet haar autobiografie in om de toeschouwer ontvankelijk en praatgraag te maken, waardoor er dingen kunnen gebeuren die ze niet in de hand heeft. Cafmeyer: “Theater moet leven, lucht krijgen. De controle lossen is freaky, maar soms krijg je er cadeaus voor in de plaats. Soms ook niet.” (lacht) Anderzijds blijft zij onmiskenbaar maker – verteller, personage, god – van haar eigen constructie.

Radicale overgave

Hoogtepunt van Bombastische liefdesverklaring is het moment waarop Cafmeyer oproept tot radicale overgave, hoe gehavend het ego ook moge zijn. Het is een pleidooi voor de vlucht vooruit, zonder voorbehoud naar de ander toe, en ondanks de hyperpersoonlijke context ontstaat er plots een politieke bijklank. Julie Cafmeyer maakt alvast waar wat ze voorstaat, naast maar ook op de scène. Zulke theatermakers moeten we koesteren.

Bombastische liefdesverklaring is de hele maand augustus te zien op het Edinburgh Fringe Festival, en van 14/9 tot 16/9 in de Antwerpse Monty, in het kader van het festival Love at First Sight. edfringe.com & loveatfirstsight.be 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234