Zaterdag 19/09/2020

Coronavirus

Wat is het en hoe wordt het berekend? Dit moet je weten over het reproductiegetal

Beeld Wannes Nimmegeers

Sinds het coronavirus wild om zich heen slaat, wordt vaak een cijfer genoemd: het reproductiegetal. Toch bestaat er soms nog onduidelijkheid over. Wat is het, hoe wordt het berekend en wat is de betekenis ervan? Viroloog Steven Van Gucht gaf meer uitleg tijdens de persconferentie over het coronavirus.

Het reproductiegetal geeft een schatting van de besmettingsgraad van het coronavirus. “Dit is afhankelijk van de biologische kenmerken van het virus, maar ook van ons gedrag als mens”, benadrukte Van Gucht. Het zogenaamde basisreproductiegetal of R0-waarde kan geschat worden bij het begin van de epidemie, wanneer er nog geen maatregelen genomen worden en niemand immuun is. Het zegt met andere woorden iets over de besmettelijkheid over het virus als je alles zijn gang laat gaan. 

In China, het land waar het virus voor het eerst opdook, werd de R0-waarde aan begin van de epidemie geschat op 3,28. Dat wil zeggen dat één persoon meer dan drie nieuwe personen kan besmetten. De drie nieuwe patiënten infecteren op hun beurt ook weer meer dan drie mensen, waardoor er al snel meer dan tien patiënten kunnen bijkomen. 

Er is ook het effectief reproductiegetal of de Rt-waarde: dit getal wordt ook bepaald door de maatregelen om het virus in te dijken en een toename van het aantal immune mensen naarmate het virus zich verspreid. Deze waarde evolueert continu. Een epidemie groeit als de Rt-waarde boven 1 zit. Een persoon zal minstens meer dan 1 andere persoon besmetten. De epidemie kan dan weer krimpen bij een waarde onder 1. Dan zal een besmet persoon gemiddeld minder dan één andere persoon besmetten. In dat laatste scenario kan het virus langzaam aan uitdoven. Het Rt-getal moet dus zo laag mogelijk gehouden worden om de epidemie te kunnen beheersen.

Bij ons wordt de Rt-waarde geschat op basis van twee wiskundige modellen: één model wordt berekend op basis van ziekenhuisopnames, het tweede komt tot stand op basis van het aantal nieuwe besmettingen. Beide modellen zijn complementair en hebben voor- en nadelen.

Op nationaal niveau gebruikt Sciensano de Rt-waarde op basis van het aantal ziekenhuisopnames. Dat is een stabiele parameter omdat het moment waarop patiënten de diagnose krijgen niet veel verschilt van de opname in het ziekenhuis. Bovendien er is een dagelijkse rapportage van de ziekenhuizen, wat resulteert in een actueel en volledig beeld. Het nadeel van dit model is de waarde wordt beïnvloed door de leeftijdsgroepen die besmet worden. Bij veel besmettingen bij jongere mensen zullen er minder opnames zijn en zal die Rt-waarde lager liggen. Eind maart bedroeg dit cijfer 2, begin mei was de Rt-waarde 0,7, maar vandaag is dat getal opnieuw gestegen naar 1,27. Dat geeft dus aan dat de epidemie nog altijd aan het groeien is.

De Rt-waarde verschilt duidelijk van provincie tot provincie.Beeld Sciensano

Op provinciaal niveau wordt het reproductiegetal berekend op basis van het aantal nieuwe besmettingen dat door laboratoriumtests werd vastgesteld. “Dat cijfer is een waardevolle aanvulling, zeker wanneer de ziekenhuiscijfers laag zijn. Het geeft een betere weergave voor de hele bevolking en voor alle leeftijden”, aldus Van Gucht.

Het nadeel van deze schatting is dat je niet weet hoeveel besmettingen er echt zijn, want dat gebeurt op basis van officiële labocijfers. Bovendien is deze berekening ook nog eens afhankelijk van de teststrategie. Het laat wél toe om per provincie de Rt-waarde te berekenen. Volgens de cijfers van vandaag (zie tabel boven) ligt de Rt-waarde in alle provincies boven de 1, behalve in Limburg. In Antwerpen en Luxemburg ligt dat cijfer op 1,02. Waals-Brabant en West-Vlaanderen zijn er voorlopig het slechtst aan toe.

Aantal besmettingen blijft goede indicatie

Van Gucht legde aan begin van de persconferentie ook uit waarom de focus ook wordt gelegd op het aantal besmettingen. “We beschikken over een veel uitgebreidere testcapaciteit en kunnen zo een groter deel van de ijsberg bloot leggen. Door het aantal besmettingen op te volgen, kunnen we vroeger nagaan hoe de situatie aan het evolueren is.”

“De evolutie van de besmettingen kan dus voorspellen waar we mogelijk binnen een maand staan", aldus Van Gucht nog. “Stijgende cijfers zijn nog niet meteen een drama, maar het is wel een belangrijke wake-up call om in te grijpen en te vermijden dat het gezondheidssysteem overbelast wordt. De ziekenhuiscijfers blijven dan weer de belangrijkste indicator voor de impact op het gezondheidszorg, ze zeggen iets over waar we vandaag staan.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234