Zaterdag 10/12/2022

Analyse

‘Wat is er mis met jullie?’: nu het Russische leger wankelt, krijgt Poetin kritiek van zijn fervente aanhangers

Door Russische soldaten achtergelaten gepantserde gevechtsvoertuigen na de tegenaanval van Oekraïense troepen in de regio Kharkiv. Beeld via REUTERS
Door Russische soldaten achtergelaten gepantserde gevechtsvoertuigen na de tegenaanval van Oekraïense troepen in de regio Kharkiv.Beeld via REUTERS

Russische bloggers die verslag uitbrengen vanaf de frontlinie geven een unieke, minder gecensureerde kijk op de oorlog. Maar nu het Russische leger aan het wankelen is, leggen deze voormalige voorstanders de tekortkomingen van het leger bloot, inclusief alle leugens.

Anton Troianovski

Russische troepen trokken zich zaterdag haastig terug in het noordoosten van Oekraïne tijdens een van hun meest pijnlijke tegenslagen van de oorlog.

Op dat moment was president Vladimir Poetin in een park in Moskou om de opening van een reuzenrad bij te wonen. “Het is heel belangrijk voor mensen om zich te kunnen ontspannen met vrienden en familie”, zei Poetin.

De tegenstelling was verbluffend, zelfs voor sommige van Poetins grootste voorstanders. En het onderstreept een groeiende kloof tussen het Kremlin en de meest fervente voorstanders van de invasie.

Voor de aanhangers van de invasie lijkt de terugtrekking van Rusland hun ergste vrees te bevestigen: dat hoge Russische functionarissen zich zo druk maakten over het in stand houden van de normale gang van zaken in eigen land, dat ze verzuimd hebben de nodige uitrusting en het nodige personeel in te zetten om een lange oorlog te voeren tegen een vastberaden vijand.

“Jullie geven een feest van miljarden roebels”, schreef een pro-Russische blogger zaterdag in een wijdverspreid bericht, verwijzend naar de door Poetin geleide festiviteiten in Moskou ter herdenking van de 875ste verjaardag van de stichting van de stad. “Wat is er mis met jullie? Niet op het moment van zo’n afschuwelijke mislukking.”

De Russische president Vladimir Poetin spreekt het publiek toe tijdens het galaconcert ter gelegenheid van de 875ste verjaardag van Moskou in de Zaryadye Concert Hall. Beeld via REUTERS
De Russische president Vladimir Poetin spreekt het publiek toe tijdens het galaconcert ter gelegenheid van de 875ste verjaardag van Moskou in de Zaryadye Concert Hall.Beeld via REUTERS

Zelfs terwijl Moskou feestvierde, schreef hij, vocht het Russische leger zonder voldoende nachtkijkers, kogelvrije vesten, EHBO-kits of drones. Een paar honderd kilometer verderop heroverden Oekraïense troepen het Russische militaire bolwerk Izjoem, waarmee ze hun snelle opmars in het noordoosten voortzetten en een dramatische nieuwe fase in de oorlog inluidden.

De verontwaardiging van de Russische haviken zaterdag toont aan dat Poetin er weliswaar in geslaagd is zowat alle liberale en prodemocratische oppositie in de binnenlandse politiek van Rusland uit te schakelen, maar dat hij nog steeds het risico loopt op ontevredenheid vanuit het conservatieve deel van het politieke spectrum. Voorlopig zijn er weinig aanwijzingen dat deze haviken zich tegen Poetin zouden keren als gevolg van het schijnbaar succesvolle tegenoffensief van Oekraïne, maar analisten zeggen dat hun toenemende bereidheid om de militaire leiding openlijk te bekritiseren wijst op sudderend ongenoegen binnen de Russische elite.

“De meeste van deze mensen zijn in shock en hadden niet gedacht dat dit zou kunnen gebeuren”, zegt Dmitri Kuznets, die de oorlog analyseert voor het Russischtalige persbureau Meduza, in een telefonisch interview. “De meesten van hen zijn, denk ik, oprecht boos.”

Vuurwerk

Het Kremlin probeerde, zoals gewoonlijk, de tegenslagen te minimaliseren. Het ministerie van Defensie beschreef de terugtrekking als een besluit om de troepen te hergroeperen, ook al had het ministerie een dag eerder gezegd dat het zijn verdedigingsposities in de regio ging versterken. De autoriteiten in Moskou gingen door met hun feestelijke weekend, met vuurwerk dat voor de avond was gepland en op de staatstelevisie stonden honderden mensen in de rij om in het nieuwe 140 meter hoge reuzenrad te stappen.

Maar online zijn de mislukkingen van Rusland duidelijk zichtbaar. Het onderstreept de opzienbarende rol die pro-Russische militaire bloggers op het sociale netwerk Telegram hebben gespeeld bij het vormen van het verhaal van de oorlog. Terwijl het Kremlin de televisie in Rusland controleert en de toegang tot Instagram en Facebook heeft geblokkeerd, blijft Telegram vrij toegankelijk en is het gevuld met berichten en video’s van zowel voor- als tegenstanders van de oorlog.

Een vrijgegeven beeld van de persdienst van het Russische ministerie van Defensie: een Russische soldaat vuurt een antitank-raket af. Beeld AP
Een vrijgegeven beeld van de persdienst van het Russische ministerie van Defensie: een Russische soldaat vuurt een antitank-raket af.Beeld AP

De op grote schaal gevolgde pro-oorlogbloggers – sommigen zijn ingebed bij Russische troepen in de buurt van de frontlinie – versterken de valse boodschap van het Kremlin dat Rusland vecht tegen “nazi’s” en verwijzen naar Oekraïners op denigrerende en ontmenselijkende manieren. Maar ze geven ook veel meer gedetailleerde – en volgens analisten nauwkeurige – informatie over het slagveld dan het Russische ministerie van Defensie, dat volgens hen de vijand onderschat en slecht nieuws achterhoudt voor het publiek.

Een van de bloggers, Joeri Podoljaka, afkomstig uit Oekraïne maar verhuisd naar de Krim na de annexatie in 2014, vertelde zijn 2,3 miljoen Telegram-volgers vrijdag dat als het leger doorgaat met het bagatelliseren van de tegenslagen op het slagveld, de Russen “het ministerie van Defensie niet meer zullen vertrouwen en weldra de regering als geheel”.

Het waren de bloggers die voor het eerst publiekelijk alarm sloegen over een mogelijk Oekraïens tegenoffensief in het noordoosten van het land.

Op 30 augustus hield een woordvoerder van het Kremlin zijn gebruikelijke conferencecall met journalisten en herhaalde zijn mantra: de invasie van Oekraïne verliep “volgens plan”.

Dezelfde dag meldden verschillende Russische bloggers op sociale media dat er iets heel erg niet volgens plan verliep. Oekraïne was troepen aan het opbouwen voor een tegenaanval in de buurt van de stad Balaklija, zeiden ze, en Rusland leek niet in staat om zich daartegen te verdedigen.

“Hallo, hallo, is er iemand thuis?”, vroeg iemand. “Zijn we klaar om een aanval in deze richting af te slaan?”

Dagen later werd duidelijk dat het antwoord nee was. Oekraïense troepen overrompelden de dunne Russische verdediging in Balaklija en andere nabijgelegen steden in het noordoosten van Oekraïne. Tegen dit weekend schatten sommige analisten dat het grondgebied dat Oekraïne heroverd heeft ongeveer 2.600 vierkante kilometer bedraagt, een potentieel keerpunt in wat deze zomer een uitputtingsoorlog was geworden.

Straffen

“Het is tijd om de commandanten te straffen die dit soort dingen hebben toegelaten”, zei Maksim Fomin, een pro-Russische blogger uit Oost-Oekraïne, in een vrijdag gepubliceerde video. Daarin beweerde hij dat Russische troepen niet eens probeerden weerstand te bieden toen het Oekraïense leger deze week voorwaarts trok.

Sommige bloggers zijn verbonden aan militaire eenheden en werken voor staats- of pro-Kremlin-mediakanalen. Ze bereiden tv-reportages voor en geven meer details op hun Telegram-accounts. Anderen lijken onafhankelijker te opereren, waarbij ze vertrouwen op persoonlijke connecties voor toegang tot de frontlinie. Ze voegen hun bankgegevens toe aan hun Telegram-posts om donaties te werven.

Kuznets, zelf een voormalige Russische oorlogscorrespondent, zei dat Russische militaire functionarissen de aanwezigheid van oorlogsbloggers lijken te tolereren ondanks hun incidentele kritiek, deels omdat ze het eens zijn met de havikachtige, imperialistische standpunten van de bloggers. En de bloggers spelen een cruciale rol in het verspreiden van de pro-Russische boodschap op sociale media, waar hun publiek zowel Russen als Oekraïners omvat.

Oekraïense militairen. Beeld AP
Oekraïense militairen.Beeld AP

Onder sommige bloggers bereikte de woede over de fouten van het Russische leger zaterdag een hoogtepunt. De een noemde de terugtrekking van Rusland een “catastrofe”. Anderen zeiden dat de inwoners die met de Russische troepen hadden samengewerkt, waren overgeleverd aan de genade van de Oekraïense troepen – waardoor de geloofwaardigheid van de bezettingsautoriteiten in het hele gebied dat Rusland nog in handen heeft, mogelijk werd ondermijnd.

En terwijl het Kremlin nog steeds volhoudt dat de invasie slechts een “speciale militaire operatie” is, hielden verschillende bloggers zaterdag vol dat Rusland in feite een volwaardige oorlog uitvocht – niet alleen tegen Oekraïne, maar ook tegen een verenigd Westen.

Incompetentie

De verbijsterde woede weerspiegelt volgens sommige analisten hoe velen onder de Russische elite de oorlog zien: een campagne vol incompetentie, goedkoop uitgevoerd, die alleen kan worden gewonnen als Poetin het land op oorlogspad brengt en de dienstplicht afkondigt.

“Ik ben er zeker van dat zij de mening vertolken van hun bronnen en de mensen die zij kennen en met wie zij werken,” zei Kuznets. “Ik denk dat de grootste groep onder deze mensen gelooft dat het noodzakelijk is om harder te vechten en te mobiliseren.”

Zowel westerse als Russische analisten zeggen dat Poetin de dienstplicht nodig zou hebben om de omvang van zijn invasiemacht sterk uit te breiden. Maar hij lijkt vastbesloten zich te verzetten tegen een dergelijke maatregel. Het zou de passieve houding van hoe een groot deel van het Russische publiek naar de oorlog kijkt, kunnen doorbreken. In augustus zei 48 procent van de Russen aan de onafhankelijke opiniepeiler Levada dat ze weinig of geen aandacht schonken aan de gebeurtenissen in Oekraïne.

De Russische president Poetin. Beeld ANP / EPA
De Russische president Poetin.Beeld ANP / EPA

Als gevolg daarvan, zeggen analisten, heeft Poetin geen goede opties. Het escaleren van een oorlog waarvan de binnenlandse steun oppervlakkig zou kunnen blijken, zou binnenlandse onrust kunnen veroorzaken. Het alsmaar terugtrekken op het slagveld zou dan weer een tegenreactie kunnen uitlokken van haviken die in het Kremlin-verhaal zijn getrapt over hoe Rusland tegen “nazi’s” vecht voor zijn eigen voortbestaan.

Sinds Rusland zich in april terugtrok uit een poging om Kiev, de hoofdstad van Oekraïne, in te nemen, zijn de doelen van het Kremlin in de oorlog onduidelijk geweest, waardoor de aanhangers van Poetin gedesoriënteerd zijn geraakt, aldus Rob Lee, militair analist bij het Foreign Policy Research Institute.

“De oorlogsinspanningen van de Oekraïners zijn duidelijk, het is begrijpelijk. Aan Russische kant was het altijd een vraag van: wat is Rusland aan het doen?”, zegt Lee in een telefonisch interview. “De doelen zijn niet duidelijk, en hoe ze die doelen bereiken is niet duidelijk. Als je een oorlog voert en je weet niet zeker wat het uiteindelijke doel is, dan raak je daar behoorlijk gefrustreerd over.”

© New York Times

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234