Zaterdag 03/12/2022

Wat is er mis met het correct herverdelen van rijkdom?

Als Caroline Ven stelt dat we ongelijkheid nodig hebben om vooruit te komen, dwaalt zij

De economie is de ware religie en de totem van deze tijd", schreef de filosoof Ton Lemaire lang voor de financiële crisis van 2008. Inderdaad, na het vallen van de Berlijnse Muur in 1989 kwam er niet alleen een 'einde aan de geschiedenis' maar voor velen ook een einde aan de discussie over de rol en de functie van de economie. Ze werd een religie met stellingen en mantra's die door de economische hogepriesters zo dikwijls herhaald werden dat bijna iedereen ze geloofde. Een religie die vele volgelingen kreeg temeer omdat er zo'n lonende perspectieven in het vooruitzicht werden gesteld. "Geen gezeik, iedereen rijk", vatten Kees van Kooten en Wim de Bie het samen. Maar hun ironische statement werd een bloedserieus geloofspunt dat ook in politieke middens op veel bijval kon rekenen. Men zag de economie, keek ernaar en trok zich terug. Van 'state embedded economics' evolueerde men naar 'market embedded states'. In 2008 spatte de financiële zeepbel uiteen en kwamen ook de daarmee verbonden economische modellen onder vuur te liggen.

"Toen de wereldeconomie in 2008 in een vrije val terechtkwam, gebeurde dat ook met onze overtuigingen", schrijft Nobelprijswinnaar economie Joseph Stiglitz. "Een kwart eeuw lang hebben vrijemarktdoctrines de overhand gehad: vrije en onbelemmerde markten zijn efficiënt; als ze fouten maken, corrigeren ze die weer snel. De beste overheid is een kleine overheid, en regulering belemmert alleen maar de innovatie". Aan dit marktfundamentalisme zou nu een einde komen.

Obsessie

Toch blijven sommige economen voorbijgestreefde geloofspunten herhalen. Die indruk heb ik in elk geval na het lezen van de bijdrage van Caroline Ven en Geert Janssens, resp. gedelegeerd bestuurder en hoofdeconoom van het ondernemersplatform VKW Metena (DM 12/9). Ook zij mengen zich in het belangrijke debat over herverdeling en (vermogens)belastingen dat nu aangezwengeld is door de komst van de Franse miljardair en economisch migrant, Bernard Arnault, naar België.

Wat hun geweldig stoort is de 'problematische herverdelingsobsessie' van mensen zoals Peter Mertens van de PVDA+ en vele anderen, die het onrechtvaardig vinden dat sommige grootverdieners minder belastingen betalen dan een alleenstaande met een laag pensioen. Ik moest even slikken toen ik dit las. Wie dus voorstelt om (maatschappelijke) rijkdom correct te herverdelen lijdt volgens hen aan dwangmatig denken. Een verbazingwekkende klinische kwalificatie, vooral omdat de auteurs blijkbaar zijn vergeten - een geval van amnesie? - dat er de laatste tientallen jaren een significante herverdeling is doorgevoerd die 'problematische' proporties heeft aangenomen. Zo kwam het Congressional Congressional Budget Office, verbonden aan het Amerikaans parlement, tot de conclusie dat tussen 1980 en 2010 het inkomen van de meest verdienende één procent met 275 procent was gegroeid. Tot 1990 daalden de inkomens van de laagste twintig procent en daarna stegen ze met ongeveer achttien procent, net zo veel als de belangrijke middengroepen over de hele periode. In deze periode verminderden ook elders in de Westerse wereld de belastingen en steeg de ongelijkheid volgens de Internationale Arbeidsorganisatie tussen 1990 en 2000 in zestien van de twintig hoogontwikkelde landen.

Zeepbel

"We hebben ongelijkheid nodig om vooruit te komen", zei Caroline Ven eerder dit jaar (DS 24/3). En dit weekend schreef Geert Janssens op de site van het VKW dat "we moeten durven aanvaarden dat de maatschappelijke bijdrage van grootverdieners zich ook manifesteert via meer economische groei dankzij de innovatieve en creatieve capaciteiten van schaars talent".

Hiermee scharen ze zich achter de volgelingen, zoals Mitt Romney, van 'trickle down economics'. Maar "dit groeibevorderend beleid ten gunste van de rijken", schrijft de Britse econoom Ha-Joon Chang, "heeft in de afgelopen drie decennia de groei niet kunnen versnellen". Van die maatschappelijke bijdrage inzake innovatie was weinig te merken, laat staan van de positieve stimulans om de economische mobiliteit te verhogen. De opwaartse herverdeling leidde niet tot een evenredige economische vooruitgang. Tenzij men zich blindstaart op de zeepbel die door de financiële sector werd geblazen en geen onderscheid maakt tussen het nemen van risico's binnen een innovatieve economie en het gokken met de spaarcenten van anderen. Tussen een correcte beloning voor ondernemen en het cultiveren van georganiseerde hebzucht. Een onderscheid dat voor mensen die behoren tot een organisatie met een christelijke inspiratie, zoals het VKW, toch fundamenteel zou moeten zijn. Zeker met de wetenschap dat de grote meerderheid van kleinverdieners zowel een bijdrage levert in de creatie als in de verdeling van de welvaart.

"Om welvaart te kunnen herverdelen moet je ze eerst creëren", schrijven de auteurs. Maar van die gestegen welvaart sijpelde er maar weinig door naar de mensen aan de onderkant van de samenleving. Ook in België, waar de ongelijkheid kleiner is dan in andere Westerse landen, daalde de armoede niet. De ongelijkheid steeg wel: de dertig procent laagste inkomens hadden in 1998 een aandeel van 10,8 procent in de inkomensmassa, in 2008 was dat 8,3 procent. Het aandeel van de hoogste inkomens evolueerde van 28,7 naar 32 procent.

"Wealth doesn't trickle down - it just floods offshore", blokletterde The Guardian onlangs. Toch blijven de auteurs geloven dat de markt de "afruil tussen rijk en arm kan overstijgen". Ik begrijp hen niet. Zonder herverdelingsmechanismen zoals belastingen en socialezekerheidsystemen zouden de armoede en de ongelijkheid nog groter zijn en de obsessie van velen om met een gering inkomen te moeten overleven nog problematischer worden.

Geen dogma's

Wat is er dan obsessioneel als mensen en groepen voorstellen doen om deze herverdeling terug in een andere richting te sturen, om iedereen naar vermogen te laten bijdragen en naar een andere manier te zoeken om goederen en diensten duurzaam te produceren en eerlijker te verdelen?

Economie is een sociale wetenschap. "Economie gaat over de manier waarop mensen met elkaar omgaan om goederen en diensten te produceren", schrijft Joseph Stiglitz. Het is dus een probleemstelling, geen natuurgegeven dat zichzelf reguleert. Daar horen vragen bij. Geen dogma's.

Of zoals het op de site van het VKW staat : "Je kan problemen niet oplossen vanuit hetzelfde denken als waaruit ze zijn ontstaan".

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234