Zondag 20/09/2020
Betogers en ordediensten staan lijnrecht tegenover elkaar in Minsk.

Wit-Rusland

Wat is er aan de hand in Wit-Rusland?

Betogers en ordediensten staan lijnrecht tegenover elkaar in Minsk. Beeld AP

De Wit-Russische Alexander Loekasjenko werd gisteren met 80,23 procent van de stemmen herverkozen voor een zesde termijn als president. Frauduleuze praktijken, aldus tienduizenden betogers die afgelopen nacht op straat kwamen. Wat is er aan de hand in Wit-Rusland? Vier vragen, vier antwoorden.

Waarom zijn de Wit-Russen vannacht massaal op straat gekomen

Volgens de ‘officiële’ exitpoll is de 65-jarige Alexander Loekasjenko gisteren opnieuw verkozen als president van Wit-Rusland. Zodra die eerste - betwiste - resultaten naar buiten kwamen, liepen de straten van Minsk gisteren vol met betogers. Door de straten weerklonk “Scheer je weg!” en andere anti-overheidsleuzes.

De Wit-Russen komen op straat vanuit een groeiende frustratie tegenover Loekasjenko. Die “laatste dictator van Europa” regeert al zes ambtstermijnen lang met harde hand. Van democratie is er weinig sprake, zo tonen ook deze betwiste verkiezingen, en de gevangenissen zitten vol met politieke gevangen.

Verschillende betogers raakten gewond tijdens de protesten.Beeld EPA

Niet alleen in de hoofdstad Minsk, maar in verschillende steden werd er afgelopen nacht betoogd. Al snel kwam het tot confrontaties met de ordediensten. De agenten gebruikten traangas en rubberen kogels. Verschillende manifestanten raakten gewond en 3.000 betogers werden opgepakt. De harde reactie van de politie was zelfs in Wit-Rusland ongezien.

Om zijn plaats als president niet te moeten afstaan, haalde Loekasjenko ook voor deze turbulente 24 uur alles uit de kast. Hoewel het internet in het land tijdelijk afgesloten werd, bereikten toch allerlei verhalen de buitenwereld via sociale media van de inwoners zelf. Zo gaat er een filmpje rond van hoe een medewerker via een raam naar buiten klimt met twee zakken vol stembiljetten. Een ander kiescommissielid laat intussen een tas stembriefjes via een touw zakken terwijl een Wit-Russisch agent helpt met het vasthouden van de ladder.

Wat zegt de oppositiekandidate?

De belangrijkste opponent van Loekasjenko was deze verkiezingsperiode Svetlana Tikhanovskaya. De tot voor kort onbekende op politiek domein, was vroeger leerkracht maar had de laatste jaren haar professionele carrière op een lager pitje gezet voor een rol als huismoeder. 

Het was oorspronkelijk dan ook haar echtgenoot die als opvolger van Loekasjenko Wit-Rusland tot een moderne staat wilde omvormen. Maar nadat hij werd opgepakt, besloot Tikhanovskaya zelf op te komen. In haar verkiezingsprogramma pleitte ze onder meer voor de vrijlating van alle politieke gevangenen, waaronder haar man.

Svetlana Tikhanovskaya was de belangrijkste tegenkandidaat. Zij behaalde slechts 6 procent van de stemmen.Beeld EPA

Tikhanovskaya behaalde uiteindelijk maar 6 procent van de stemmen. Ze accepteert dat resultaat niet. “De uitslag die de centrale verkiezingscommissie aankondigde, komt niet overeen met de werkelijkheid en is volledig in strijd met het gezond verstand”, klonk het bij monde van haar woordvoerder.

Ze denkt, net zoals vele betogers, dat er gesjoemeld is met de stemmen: “Ik beschouw mezelf als de winnaar van deze verkiezingen.” De herverkozen president ging niet in op een uitnodiging van Tikhanovskaya tot onderhandelingen.

Wat is de reactie van de internationale gemeenschap? 

Russisch president Vladimir Poetin reageerde tevreden op de herverkiezing van de president in zijn buurland. Hij feliciteerde zijn ambtgenoot en sprak hoopvol over de “verdere ontwikkeling van wederzijds voordelige Russisch-Wit-Russische betrekkingen op alle gebied”.

Elders was de reactie minder positief. Duitsland zegt “sterke twijfels” te hebben over de verkiezingsuitslag en Polen vraagt een spoedbijeenkomst van de EU om de politieke crisis in het land aan te pakken.

Overal in Wit-Rusland kwamen de mensen deze nacht op straat.Beeld EPA

Ook Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, is niet te spreken over het grimmige verloop. Zij veroordeelde vandaag het harde politiegeweld. “Intimidatie en gewelddadige onderdrukking van vreedzame demonstranten horen niet thuis in Europa”, klonk het. Ze eist dat de uitgebrachte stemmen “nauwkeurig” worden geteld en dat die uitslag wordt gepubliceerd.

Ook EU-buitenlandchef Josep Borrell en EU-commissaris voor Nabuurschap en Uitbreiding Olivér Várhelyi bekritiseren het geweld door de ordediensten. Ze eisen de onmiddellijke vrijlating van de opgepakte betogers. Charles Michel roept verder op om de fundamentele rechten en vrijheden te respecteren.

Hoe was de situatie in Wit-Rusland hiervoor?

Wit-Russisch leider Loekasjenko raakte voor het eerst verkozen in 1994 en heeft zijn plaats sindsdien niet meer afgestaan. Al vijf ambtstermijnen lang regeert hij. Na de uitslag van gisteren, is hij van plan daar nog een zesde aan te knopen.

In deze verkiezingsperiode was er slechts één tegenkandidate: Tikhanovskaya. Andere oppositiekandidaten waren er niet, zij waren allemaal al gevlucht of opgepakt voor de verkiezingen. Voor zijn enige overgebleven tegenhanger had Loekasjenko naar eigen zeggen weinig schrik. Hij noemde haar een “klein zielig meisje dat gemanipuleerd werd door buitenlandse poppenspelers”.

Toch nam Loekasjenko geen risico in de strijd tegen de volgens hem “ondermaatse” vrouwelijke tegenhanger. Zo werd Tikhanovskaya’s campagneleider aan de vooravond van de verkiezingen opgesloten. Op grond waarvan de vrouw werd aangehouden, wilde de regering niet meedelen. 

Voor de verkiezingen was het door de groeiende onvrede al duidelijk dat Wit-Rusland een tikkende tijdbom was aan de oostgrens van de EU. Een maand geleden al kwamen tienduizenden mensen op straat in de grootste betoging in tien jaar. Loekasjenko maakte meteen duidelijk dat hij zulke tegenstemmen niet zou tolereren. In de aanloop van de verkiezingen woonde hij verschillende militaire oefeningen bij die gericht waren op het in de kiem sporen van betogingen.

De frustratie tegenover de president en zijn autoritaire regime nam door het coronavirus enkel toe. Hoewel er in het land al bijna 70.000 bevestigde besmettingen zijn, minimaliseert de president het virus. Hij raadt de bevolking aan om wodka te drinken en naar de sauna te gaan om de ziekte te bestrijden.

Een betoger neemt het in zijn eentje op tegen de zwaarbewapende ordediensten.Beeld AP
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234