Maandag 21/10/2019

Analyse

Wat is er aan de hand bij N-VA? ‘Twijfel is niet ongebruikelijk, maar dit is meer’

Bart De Wever, Jan Jambon en Theo Francken. Elk hebben ze hun eigen recept om Vlaams Belang af te stoppen. Beeld Pieter-Jan Vanstockstraeten

Voor het eerst in dit decennium is N-VA niet meer de grootste partij van Vlaanderen en wordt ze langs rechts voorbijgestoken door Vlaams Belang. Wat doet dat met het gemoed van de ploeg van Bart De Wever? Weinig goeds.

“Er is paniek”, fluistert een ingewijde bij N-VA. “Er is angst. Angst om af te kalven naar 15 à 16 procent en angst voor een Vlaams Belang dat 30 procent zal halen.” 

De N-VA’ers wisten net na de verkiezingen al niet hoe ze het best reageerden op de verrijzenis van hun frenemy Vlaams Belang. Na de peiling van Het Laatste Nieuws en VTM Nieuws is dat alleen maar erger geworden. Een belangrijke N-VA’er: “Die peiling is de extra mot in je gezicht wanneer je het gevecht al verloren hebt”. Uit die enquête blijkt dat de Vlaams-nationalisten hun politieke koppositie zijn kwijtgespeeld aan het VB. Vanachter het cordon sanitaire slaagt Tom Van Grieken erin om een kwart van de kiezers in Vlaanderen te verleiden. 

Wie dezer dagen een N-VA’er tegen het lijf loopt, zal in het eerste beleefdheidsgesprekje te horen krijgen dat die peiling niets betekent. Dat de eerste rondvraag na een verkiezing altijd het resultaat van de verkiezingen versterkt. Dan volgen er verwijzingen naar sp.a-Spirit en Lijst Dedecker die zich op basis van de peilingen in 2003 en 2007 al rijk rekenden, maar later zware verliezen optekenden. De volgende verkiezingen zijn nog ver weg, stellen de N-VA’ers zichzelf gerust met deze voorbeelden. Ze hebben 5 jaar om de kiezer op andere gedachten te brengen.

Meningen en meninkjes

Wie diezelfde N-VA’er kan overhalen tot een langer gesprek, hoort een ander verhaal. Een verhaal waarin niet kalmte, maar angst en onzekerheid komt bovendrijven. De juiste marsrichting, rolverdeling en strategie voor het Vlaamse én federale niveau: dat is allemaal – 118 dagen na de verkiezingen – nog niet volledig uitgekristalliseerd. “Weet u waarom Bart De Wever nu niets zegt en niet naar buiten treedt? Hij kan heel goed om met meningsverschillen en tot een kot in de nacht discussiëren met partijgenoten. Tot er zich een helder discours ontwikkelt dat de partij moet uitdragen. Maar dat is nu net het probleem: er groeit niks. Wat er is, is een amalgaam van allerlei meningen en meninkjes. Twijfel binnen een partij is niet ongebruikelijk, maar dit is meer.” 

Voormalig Kamervoorzitter Siegfried Bracke – officieel met pensioen, maar nog steeds ingewijd in de geheimen van N-VA – heeft het in een opiniestuk op de Vlaamsgezind website Doorbraak over de “ontreddering en totale radeloosheid” die alle partijen treft. Zeker ook de zijne. 

Sommigen, en niet van de minsten binnen de partij, zijn er zeker van dat N-VA haar verhaal moet aanscherpen en rechtsere recepten moet uitdragen over migratie en veiligheid. Stemmenkanon Theo Francken is hier de meest uitgesproken woordvoerder van. Hij krijgt, met alle plezier, hulp van de onafhankelijke Jean-Marie Dedecker.

Regering-Geens I

Beiden zien zichzelf reeds als de rechtse oppositieleiders in het federale parlement. Een duo dat een progressieve regering alle hoeken van de Kamer laat zien en extreemrechts de pas afsnijdt. In de inner circle van Francken en Dedecker denken ze dat er uiteindelijk een centrumlinkse federale regering komt met Koen Geens als premier, en zonder N-VA en Open Vld. “We gaan ons amuseren tegen zo’n coalitie”, klinkt het daar.

Veel vertrouwen hebben ze in deze kringen ook niet in de Zweedse coalitie op Vlaams niveau. “Overal waar we gaan spreken – bij de Rotary’s of andere verenigingen van Vlaanderen – krijgen we kritiek. Waarom we die mislukte coalitie met de tsjeven en liberalen voortzetten?”

Elders valt te horen dat de partij beter meer het centrum opzoekt. Open Vld en CD&V verkeren in crisis. “Daar liggen veel stemmen voor het oprapen”, benadrukt een hoge partijbron. Wetenschappelijk onderzoek lijkt deze these te bevestigen. Op 26 mei won N-VA vooral stemmen bij de traditionele partijen. Het oordeel over de toekomst van de Vlaamse regering, met Jan Jambon aan het roer, klinkt in deze kringen veel positiever. “De mensen hebben het gehad met het spelletje ‘permanent de andere partij pesten’. Daar moeten we mee ophouden en een duidelijk beleid en dito verhaal vertellen in de Vlaamse regering.” 

Regeren en goed samenwerken is volgens deze strekking de beste manier om Vlaams Belang in te dammen. Geen van de drie partners – Open Vld, N-VA en CD&V – kan zich immers een heruitgave van de teleurstellende regering-Bourgeois I permitteren. Om geruzie achteraf te vermijden, hanteert Jambon de ‘methode-Di Rupo’. De oud-premier (PS) onderhandelt altijd over elk onderwerp tot in het meest pietluttige detail, zodat er achteraf geen discussie kan zijn. Hij neemt ook vaak een van de partijvoorzitters apart en praat met hem of haar tot hij perfect weet hoe ver hij kan gaan voor een algemeen compromis. Dat maakt dat de onderhandelingen bij deze PS’er lang duren, maar het akkoord vaak duurzaam is. Aan die werkwijze neemt Jambon nu een voorbeeld. 

Deze week zijn aan de Vlaamse onderhandelingstafel de gevoelige thema’s onderwijs en integratie besproken. N-VA wil het beleid naar rechts doen overhellen, CD&V en Open Vld wringen tegen. Dit weekend moeten alle budgettaire verlanglijstjes op elkaar worden afgestemd. De verwachting is dat de formatie tegen dinsdag of woensdag afgerond kan worden. Een partijtopper: “Dat we de Septemberverklaring (op maandag, TP/JVH) niet halen, is geen probleem. Over vijf jaar spreekt geen hond daar nog over.” 

De partijtop wil deze Vlaamse onderhandelingen eerst tot een goed einde brengen, dan zullen ze zich weer over de federale besprekingen bekommeren. Ze gaan ervan uit dat alles nog kan schuiven op het federale schaakbord. Enkel sp.a is daar zeker van een zitje in de federale regering”, luidt het.

Hoe de Vlaamse regering zich zal moeten verhouden tot het federale niveau, ook daarover lopen de meningen uiteen. De ene meent dat Jambon I best zo hard mogelijk inbeukt op de Belgische status quo. Bracke gaat daar tegenin in het eerder genoemde opiniestuk op Doorbraak. “Bij de N-VA hopen sommigen dat ze weldra vanuit de Vlaamse regering de federale regering vijf jaar lang gaan bestoken om daar dan in 2024 massieve electorale vruchten van te oogsten”, schrijft hij. “Dat werkt nooit, want het is uitgerekend dat wat de mensen zo beu zijn. Daar krijgen ze de wubbe van.” Hij krijgt bijval binnen de partij. Een hoge N-VA-bron: “We mogen echt niet meer overkomen als ruziemakers, want daar zijn de mensen net kwaad om.”  

Big bang

Terwijl besluiteloosheid N-VA blijft domineren, staat het vertrouwen in het zenit bij Vlaams Belang. Voorzitter Van Grieken droomt nu al luidop van een nieuwe, verpletterende overwinning bij de verkiezingen in 2024. Dan moet de big bang van het politieke systeem plaatsvinden: met Vlaams Belang als grootste partij van het land en het cordon sanitaire aan gruzelementen. “We houden onze koers aan. Deze nieuwe peiling bevestigt dat we goed bezig zijn, maar ook niet veel meer”, luidt het.

Bij Vlaams Belang is de rolverdeling en marsrichting duidelijk. Van Grieken en zijn vertrouwelingen op het partijhoofdkwartier zetten de inhoudelijke lijnen uit. Filip Dewinter, Sam Van Rooy, Dries Van Langenhove en consorten worden gedoogd als nuttige flankspelers. Hun antimigratiediscours markeert het verschil met N-VA voor het donkerbruine deel van de achterban. 

Van Grieken werkt intussen, traag maar gestaag, aan de professionalisering van de partij. Er staan 70 vacatures open waarvoor zich 350 sollicitanten hebben gemeld. Sinds de verkiezingen heeft Vlaams Belang, mede dankzij een wervingscampagne, meer dan 1.500 nieuwe leden. Dat is een groei van bijna 10 procent. “We zijn niet bang meer voor N-VA”, zegt een prominente Belanger. “Zelfs als N-VA straks federaal voor de oppositie kiest, zal de partij het etiket van bestuurspartij dragen. Die maagdelijkheid krijgen ze niet meer terug. Je voelt dat N-VA vertwijfeld is. Ook in het leiderschap: niet alles wat De Wever zegt, is nog heilig. Niet zozeer over de figuur van De Wever, maar wel over de koers die de partij uit moet.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234