Maandag 09/12/2019

Wat is dat toch met die middelvinger?

Een opgestoken middelvinger van zangeres M.I.A. tijdens de Super Bowl veroorzaakt een mediastormpje in de VS. Wij in Europa vinden het wel vermakelijk hoe makkelijk ze over de grote plas zijn op te naaien. Tot de chauffeur die net agressief van links kwam ons plots zijn langste vinger toont en blijkt dat we even snel gechoqueerd zijn van een welgemeende fuck you.

Want dat betekent de opgestoken middelvinger nu al jaren en jaren. De vinger verbeeldt een fallus - dank u Freud - en de vuist erronder symboliseert volgens bioloog Desmond Morris de testikels. Het beledigende handgebaar van de Britten, waarbij naast de middelvinger ook de wijsvinger omhoog wordt gestoken terwijl de handpalm naar binnen is gedraaid, zou dan weer staan voor een vagina.

De legende wil nochtans dat het opsteken van twee vingers (en later één) oorspronkelijk geen seksueel getinte belediging was. Het handgebaar zou zijn ontstaan tijdens een van de oorlogen waarin de Britten nog pijl een boog gebruikten. Hun vijanden dreigden hun wijs- en middelvinger af te kappen zodat ze niet langer konden schieten. Om de vijand uit te dagen, toonden de Britten trots hun vingers.

"Hetzelfde zagen we redelijk recent nog in Joegoslavië", vertelt Nederlands sociotherapeut en specialist lichaamstaal Frank Van Marwijk. "Bij de Kroaten deed het opsteken van twee vingers dienst als eresymbool. Daardoor werd het automatisch een belediging voor Serviërs. De drie vingers die de Serviërs opstaken als ereteken werden dan weer door de Kroaten gezien als de ultieme schoffering."

Maar die middelvinger dus. Die gaat al langer mee. De oude Grieken zouden hem al hebben opgestoken als iets hen niet aanstond. De Romeinen noemden de langste vinger al digitus impucidus, aanstootgevende vinger. Sommige antropologen zoeken de verklaring van onze symbolische fuck you daarom in de evolutieleer. De vinger als vervanger van het mannelijk lid, dat onze voorouders uitdagend gebruikten om concurrenten te kleineren.

"Een opgestoken middelvinger wordt door onze hersenen nog altijd gelinkt aan een negatieve emotie", stelt Patryk Wezowski. Alleen heeft dat volgens de lichaamstaalspecialist niets te maken met aangeboren kennis. Wel met culturele programmering "Als je al je hele leven hoort dat een symbool slecht is, is het moeilijk daar anders over te denken."

Dat de opgestoken middelvinger, hoe oud ook, een westerse uitvinding is, bewijzen onder anderen Brazilianen en Japanners. In Brazilië is het vormen van een opening met duim en wijsvinger de codering voor 'fuck you'. In Japan is dat een opgestoken duim. Of dat ook iets zegt over de westerse grootheidswaanzin of de Japanse bescheidenheid laten we even in het midden.

Kan genant zijn, die culturele programmering, maar ook hilarisch. Even terug gingen de Nederlanders namelijk op zoek naar een symbool om chauffeurs te bedanken voor hun veilig rijgedrag. Het werd een uitgestrekte hand met uitgestrekte vingers. "Wat in Griekenland zoveel betekent als 'ik gooi stront op jou'", vertelt Van Marwijk.

Dankzij de internationalisering van de massamedia komen zulke verkeerde interpretaties almaar minder voor. M.I.A wist dus heel goed welke reacties haar actie zou uitlokken, maar eerst was ze niet. Al in 1886 toonde baseballer Charles Radbourn snel the finger voor het ploegportret. Say fuck you!

Elke dinsdag stelt Sjoukje Smedts een ongemakkelijke vraag over kunst en leven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234