Donderdag 06/05/2021

Wat het stenen tijdperk ons leert over kunst

Elk jaar zet het Artefact Festival in Leuven onze beeld- en klankcultuur tien dagen in de kijker. De invalshoek kan zowel artistiek als wetenschappelijk zijn. Dit jaar draait alles om 'de prehistorie van het beeld'. Simpel gezegd: hoe is de mens er ooit toe gekomen om beelden te maken van zijn wereld?

De vraag mag simpel, zelfs overbodig lijken, toch geven kunstenaars en wetenschappers hier vele, uiteenlopende antwoorden op die vragen. Vertrekpunt is een (quasi) wetenschappelijk experiment. In de stadsbibliotheek van Leuven construeerde de Amerikaanse kunstenaar Matt Gatton een tent van dierenhuiden zoals mensen ze bouwden in het stenen tijdperk. Binnen de tent wacht je een curieuze ervaring. Op een van de wanden zie je een beeld van de bibliotheek zelf, maar dan op zijn kop. Het ontstaat door een gaatje in het tegenoverliggende zeil van huiden. Dat projecteert als een camera obscura beelden uit de buitenwereld naar binnen.

Daar is het Gatton om te doen. De oudste mensen, zo speculeert hij, zagen in hun tenten een film van de buitenwereld. Misschien zagen ze er geesten in, of spoken. Wellicht bracht het hen ook op het idee dingen voor te stellen op een plat vlak. Tekenen ontstond dan door over de contouren van het lichtbeeld te gaan met houtskool. Wellicht opende dat op zijn beurt de weg naar de verbeelding van dingen die in het echt niet bestaan.

Of Gattons theorie klopt zal wel nooit iemand kunnen bewijzen, noch logenstraffen. Maar zo'n theorie zet je wel aan het denken over de verhouding tussen wat we zien in de buitenwereld en wat zich in onze eigen koker afspeelt (die donkere tent, is dat geen prachtig beeld van onze hersenpan?). Artefact liet er zich in elk geval door inspireren om 22 andere kunstenaars samen te brengen, vaak met de opdracht voor een nieuw werk.

Die kunstwerken werden geclusterd rond enkele thema's. Onder het kopje Bewustzijn vallen zo vier werken. Foto's uit de Grafitti Series (1960) van de Hongaarse fotograaf Brassaï tonen bizarre menselijke inscripties in muren. Een film die Eric Duvivier in 1963 schoot in opdracht van farmareus Sandoz evoceert het effect van drugs als lsd (een product van Sandoz). De Belgische dichter-kunstenaar Henri Michaux, zelf een enthousiast drugsgebruiker, leverde de tekst ervoor. De Deen Joachim Koester monteerde dan weer een film met tekeningen die Michaux onder invloed maakte. Zijn landgenote Marie Kølbaek Iversen maakte voor deze ruimte een installatie die live cameraopnames verwerkt tot hallucinante patronen.

Zelf ontdekken

Hier zie je dus steeds beelden die mensen zelf bedachten, los van de buitenwereld. Anders dan in de tent van Gatton gaat inspiratie hier voor op imitatie. In de zaal Geschiedenissen suggereren fotomontages van de Franse Camille Henrot echter wel dat onze verbeelding door en door gekleurd is door de dingen om ons heen. Haar film Grosse fatigue benadrukt dat ook. Toch heeft ook hier de werkelijkheid niet voluit het primaat. Henrot combineert oude en recente beelden van dieren, dingen en mensen op de zotste manieren. Daarmee illustreert ze toch weer eerder de plasticiteit van de menselijke verbeelding dan de determinerende rol van de natuur.

Het leuke is: Artefact geeft zelf geen uitsluitsel in deze kwesties. De expositie wordt niet geteisterd door een gepantserd betoog dat de kunstwerken mooi in de pas laat lopen of de kijker zegt wat hij moet denken. Je mag het allemaal zelf ontdekken. Daarbij kan je op spectaculaire werken stoten. De prehistorische wezens van Marguerite Humeau bijvoorbeeld. Vooral de Global Rainbow van Yvette Mattern (VS), een laserinstallatie die 40 kilometer ver schijnt vanaf het IMEC, zal men zich in Leuven en omstreken nog lang herinneren. Artefact is overigens veel meer: naast de tentoonstelling zijn er ook veel films en performances, en het festival sluit af met een driedaagse van elektronische muziek.

Artefact tot 23 februari in STUK, stadsbibliotheek, Imec, Depot en op de Grote Markt, Leuven. www.stuk.be en www.artefact.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234