Donderdag 03/12/2020

AchtergrondWetenschap

Wat hebben populisten toch met hydroxychloroquine?

Beeld AP

Het verhaal van hydroxychloroquine als miskend wondermiddel resoneert enorm met rechts-populisten, die graag geloven dat ‘de elite’ met opzet het volk misleidt. Nu wetenschappelijk tijdschrift The Lancet vanwege technische fouten moet terugkomen op een vernietigende studie naar het middel, gooit dat olie op het vuur.

Ze hebben de oplossing voor het coronavirus allang. Maar de elite houdt het weg bij, u gewone mensen. Hydroxychloroquine is immers te goedkoop en te simpel, er valt niets aan te verdienen. En ze willen de crisis gaande houden. “Als er niemand meer doodgaat en er geen lockdown meer is, is de roem van de virologen ook voorbij”, aldus de rechts-populistische website One News.

Opmerkelijk bijverschijnsel van de coronacrisis: ineens omarmt populistisch rechts het malariamiddel ‘hydroxychloroquine’, de synthetische variant van kinine. Populistische leiders zoals Donald Trump (VS), Jair Bolsonaro (Brazilië) en Nayib Bukele (El Salvador) zweren hij het middel, en in Nederland diende Thierry Baudet zelfs een motie in om onderzoek ernaar af te dwingen, “want het lijkt verbluffend goed te werken”.

Dat leidt soms tot vreemde toestanden. In de Amerikaanse staat Arizona gingen demonstranten de straat op met protestborden tegen de lockdown, tegen vaccins, maar ook met: Hydroxychloroquine is the cure. Een greep uit de veelal anonieme internetcommentaren van de afgelopen dagen: ‘Ze blijven het medicijn hydroxychloroquine slopen’; ‘Hydroxychloroquine was altijd een veilig medicijn tot 2020’; ‘Dit is al een hele tijd bekend maar wordt uit de MSM (mainstream media, red.) gehouden.’

Wetenschappelijk ligt de zaak redelijk simpel. Nadat het middel het virus in gekweekte cellen en proefdieren goed leek te bestrijden, werd het een van de stoffen die met hooggespannen verwachting werd getest op de mens. Met succes, beweerde de tegendraadse Franse arts Didier Raoult. Maar hij schrapte patiënten met te veel bijwerkingen uit het onderzoek, en gebruikte geen controlegroep, nodig om te kunnen vergelijken hoe vaak patiënten spontaan genezen.

De deceptie volgde daarna bij de eerste echt serieuze onderzoeken. In Brazilië moest men een studie afbreken, toen bleek dat de patiënten die meer hydroxychloroquine kregen ook vaker doodgingen. En deze week stelde een kleine studie onder ruim 100 mensen dat preventief slikken van het middel niet tegen coronabesmetting beschermt.

Niettemin was er deze week weer opwinding, nadat The Lancet een vernietigende studie over het middel schrapte. Om technische redenen weliswaar, maar onder de fans werd de correctie als overwinning binnengehaald. “Pure Trump-haat heeft ervoor gezorgd dat corrupte wetenschappers #hydroxychloroquine onveilig verklaarden”, zoals dat op sociale media dan al snel heet.

Stokpaardje

Het relaas van hydroxychloroquine resoneert mooi met het populistische refrein, denkt politicoloog en populisme-onderzoeker Eelco Harteveld (Universiteit van Amsterdam): de onbetrouwbare elite heeft de oplossing, maar houdt die weg bij het volk.

“Bij het populisme gaat het allemaal om de tegenstelling tussen het volk en de elite: het volk heeft een wil, en de elite staat dat in de weg”, zegt Harteveld. “Hydroxychloroquine is weer iets dat in dat ecosysteem is ontstaan om dat stokpaardje te berijden. Als een soort reflex: wat zijn de medische en politieke elites nu weer aan het doen, nu er deze gezondheidscrisis is?”

Hydroxychloroquine in België: mogelijk één sterfgeval

Ook in ons land werd hydroxychloroquine gebruikt om patiënten met Covid-19 te behandelen. In de oorspronkelijke behandelingsrichtlijnen van Sciensano werd dat toegelaten, hoofdzakelijk in het kader van klinische proeven. Aan de hand van deze proeven kon informatie worden ingewonnen over de werkzaamheid en de veiligheid van het malariamiddel.

Eind mei paste Sciensano deze richtlijn aan, op basis van de wetenschappelijke literatuur en de monitoring van de neveneffecten. Het federale geneesmiddelenagentschap FAGG had bij acht Belgische patiënten bijwerkingen geregistreerd. Drie onder hen hadden bijwerkingen aan het hart. “We betreuren één fataal geval bij een patiënt met gebruik van hydrochloroquine en sarilumab (een middel tegen reumatoïde artritis dat ook werd getest op coronapatiënten, adb)”, aldus het FAGG. Dat benadrukt wel dat het om vermoedelijke bijwerkingen gaan, die niet noodzakelijk te wijten zijn aan het geneesmiddel.

Op dit moment wordt het gebruik van hydrochloroquine sterk afgeraden, tenzij in het kader van lopende klinische studies waarvan de risico’s goed werden afgewogen. “Het optreden van cardiale effecten is niet onverwacht, zeker in combinatie met andere geneesmiddelen die gelijkaardige effecten kunnen hebben. Er werd dan ook steeds aangeraden om dit nauwgezet op te volgen”, aldus een woordvoerder van Sciensano. 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234