Zondag 27/11/2022

Vliegtuigcrash Sinaï

Wat gebeurde er met Russisch vliegtuig? De 2 meest waarschijnlijke scenario's

Aan de Pulkovo-luchthaven in het Russische Sint-Petersburg hebben mensen massaal bloemen en aandenkens neergelegd. Beeld EPA
Aan de Pulkovo-luchthaven in het Russische Sint-Petersburg hebben mensen massaal bloemen en aandenkens neergelegd.Beeld EPA

Waarom ontplofte een Russisch vliegtuig met 224 inzittenden boven de Sinaï-woestijn? En wie heeft welk belang bij de verschillende scenario's?

Maarten Rabaey

1. Bom

Wat weten we over dit scenario?
Britten en Amerikanen nemen na analyse van onderschepte inlichtingen het voorlopige besluit dat "een IS-afdeling op het Sinaï-schiereiland een bom aan boord smokkelde". De these wordt versterkt door waarnemingen. Dinsdag meldden VS-media al dat een militaire satelliet een 'hitteflits' zag boven Sinaï op het tijdstip van de crash, maar geen hittespoor van een raket zoals bij MH17 in Oekraïne. Ook radargegevens bevestigen dat het vliegtuig uiteenspatte. IS-militanten in Sinaï zelf eisten op sociale media het neerhalen van vlucht KGL9268 op.

Wat kan er gebeurd zijn?
Terreurexpert Magnus Ranstorp, onderzoeksdirecteur van het Zweedse Center for Asymmetric Threat Studies (CATS), sluit een bomaanslag niet uit. "Honderd procent zeker weten we dit pas als alle forensische details zijn onderzocht, maar er is een betekenisvolle kans", zegt hij. "Al wat nodig is om een bom aan boord te smokkelen is een medeplichtige bij het bagagepersoneel."

Ranstorp laakt de gebrekkige veiligheidscontroles in Sharm el-Sheik, wat hij een probleem noemt in de hele Arabische wereld. "Het toeval wou dat ik ook vloog op het moment van de crash, vanuit het Jordaanse Amman. Ook daar zag ik hoe veiligheidscontroles niet onze standaarden hebben."

Een bom hoeft niet gesofisticeerd te zijn om een vliegtuig neer te halen. Pan Am-vlucht 103 bijvoorbeeld ontplofte op 21 december 1988 met 259 inzittenden aan boord boven het Schotse dorp Lockerbie. De 3D-reconstructie van het wrak leerde dat 400 gram semtex een klein gat in de romp sloeg, waarna het vliegtuig in stukken brak. Sporenonderzoek leerde dat de explosieven verborgen zaten in een cassetterecorder met timer, die naar de Libische daders leidde.

Een van de twee zwarte dozen van vlucht KGL9286 is beschadigd teruggevonden. Beeld AFP
Een van de twee zwarte dozen van vlucht KGL9286 is beschadigd teruggevonden.Beeld AFP

Welk motief konden daders hebben?
Er zijn meer kandidaten dan verdachten. Ranstorp denkt aan een willekeurige aanslag van de lokale IS-tak in Sinaï, om het Egyptische toerisme te treffen, "wat nu ook gebeurt", eerder dan een doelgerichte aanslag op Rusland omdat het in Syrië oorlog voert. "Rusland bombardeert er nauwelijks IS, maar steunt Assad vooral door andere soennitische rebellengroepen te bestrijden."

Het is mogelijk dat een van deze rebellengroepen erachter zit. Zo bestookt Moskou in Syrië het Al Nusra-front, een tak van Al Qaida wiens spiritueel leider Ayman al-Zawahiri een Egyptenaar is die nog een netwerk heeft in eigen land. Omdat ook nogal wat Tsjetsjeense islamisten in Syrië door de Russen worden gebombardeerd is ook de piste van 'Kaukasische terreur' mogelijk, misschien door een zelfmoordterrorist. Evengoed kan een aanslag het werk zijn van een vijandelijke inlichtingendienst die Moskou waarschuwt zich in de regio niet meer te gaan mengen of - net omgekeerd - een Russische reactie wil provoceren.

Wie wint of verliest?
Egypte verliest. Duizenden banen in het toerisme staan op de tocht, wat kan bijdragen aan de armoede waarop extremisten zoals IS of Al Qaida teren. Ook Poetin verliest, want hij dreigt minder publieke steun te krijgen voor militaire actie in het Midden-Oosten.

Volgens Ranstorp bestaat ook de kans dat Poetin een aanslag in zijn voordeel ombuigt door samen met Egypte een 'don't mess with Russia'-actie op te zetten tegen IS in Sinaï. Dat zou de militaire banden tussen Caïro en Moskou aanhalen. De VS, Europa en Israël hebben bij zo'n alliantie geen politiek belang, een reden waarom ze nu als eerste zelf initiatief nemen om contraterreur-maatregelen te nemen in overleg met Caïro.

null Beeld AFP
Beeld AFP

2. Defect

Wat weten we over dit scenario?
Op basis van transpondergegevens weten we dit: vlucht KGL9286 verloor op 11.000 meter hoogte abrupt snelheid en hoogte, en verdween kort erna van de radar, wat wijst op een catastrofale gebeurtenis. Meteen na de crash verklaarde de weduwe van de copiloot, Sergei Trukhasjev, aan nieuwszender NTV dat haar man net voor het vertrek uit Sharm el-Sjeik in een telefoontje klaagde dat de technische toestand van het vliegtuig "te wensen overliet".

Luchtvaartmaatschappij Kogalymavia, die instond voor het onderhoud, en Egypte beweren dat het achttien jaar oude toestel perfect luchtwaardig was.

Wat kan er gebeurd zijn?
Volgens het Aviation Safety Network, een database van alle luchtvaartincidenten, maakte het A321-vliegtuig een zwaar incident mee in 2001, toen het staartstuk bij de landing het tarmac raakte. Er waren drie maanden herstellingen nodig. Er is een precedent waarbij een slechte herstelling van een staartstuk een toestel later fataal werd: in 1985 stortte Japan Airlines-vlucht 123 neer, met 520 passagiers.

null Beeld AFP
Beeld AFP

Een vliegtuig kan ook door een andere breuk op grote hoogte uiteenrijten. Het typevoorbeeld is vlucht TWA800. Op 17 juli 1996 explodeerde een 747 van Trans World Airlines boven zee, kort na vertrek vanop luchthaven JFK in New York. Alle 230 inzittenden kwamen toen om. Lange tijd werd een bomaanslag vermoed, maar uit bijna 1.600 puzzelstukjes bouwden Amerikaanse onderzoekers de 30 meter lange middensectie opnieuw op.

Ze ontdekten in welke volgorde de verschillende onderdelen van het vliegtuig waren bezweken, na een keten van gebeurtenissen die begon met een explosie in de brandstoftank. Een eenvoudige kortsluiting bleek uiteindelijk de oorzaak.

Wie of wat kan uitsluitsel brengen?
De teruggevonden zwarte dozen, de flightdatarecorder en de cockpitvoicerecorder stellen onderzoekers in staat de laatste vluchtminuten te reconstrueren. Het probleem is dat de zwarte doos met de stemmen van de piloten zwaar beschadigd is. Mogelijk zal een internationaal onderzoeksteam de wrakstukken van het vliegtuig in elkaar moeten puzzelen, om een mechanische oorzaak te vinden.

Wie wint of verliest?
Omwille van de politieke, economische en militaire gevolgen van een aanslag hebben Rusland en Egypte baat bij een technisch defect. De luchtvaartmaatschappij daarentegen heeft baat bij een 'externe oorzaak', wat ze al snel aangaf.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234